سهند نام قله Ùˆ رشتهکوهی Ø¢ØªØ´ÙØ´Ø§Ù†ÛŒ در جنوب تبریز، غرب بستانآباد، شمال مراغه Ùˆ هشترود، Ùˆ شرق آذرشهر، عجبشیر Ùˆ اسکو، در مرکز استان آذربایجان شرقی است. این رشتهکوه دارای Û±Û· قله با Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ بیش از Û³Û°Û°Û° متر است Ú©Ù‡ بلندترین آنها قله کمال (قوچگلی داغی) Û³Û·Û°Û· متر بلندی دارد Ùˆ Ù…Ø±ØªÙØ¹ØªØ±ÛŒÙ† نقطهٔ استان Ù…ØØ³ÙˆØ¨ میشود Ú©Ù‡ در Ù…ØØ¯ÙˆØ¯Ù‡Ù” شهرستان بستانآباد قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡Ø§Ø³Øª.
سهند به دلیل انبوهی گیاهان، چمنزارها، گلزارها Ùˆ مراتع در آن به عروس کوههای ایران مشهور شدهاست؛ [نیازمند منبع] چراکه Ø³Ø·Ø ØªÙ…Ø§Ù… مناطق این رشتهکوه پوشیده از سبزهاست. کوههای کمال، جام، سهند، سلطان، دمیرلی، آغداغ، موتال داغی، شیر داغی، ØØ±Ù… داغی، گیرو داغی، آتاشان، درویش از مهمترین قلل رشتهکوه سهند Ù…ØØ³ÙˆØ¨ میشوند. در بندهش، زامیادیشت Ùˆ زادسپرم از کوهی به نام «Ø§Ø³Ù†ÙˆÙ†Ø¯» نام برده میشود Ú©Ù‡ در آذربایجان واقع شدهاست. در زادسپرم مکان آذرگشسب در این کوه قرار دارد؛ البته شواهد زیادی در رابطه با یکسانبودن سهند Ùˆ اسنوند وجود ندارد.سَهَنْدْ نام قله Ùˆ رشته کوهی Ø¢ØªØ´ÙØ´Ø§Ù†ÛŒ در جنوب تبریز، شمال مراغه Ùˆ هشترود، غرب بستان آباد Ùˆ شرق آذرشهر، عجب شیر Ùˆ اسکو، در مرکز استان آذربایجان شرقی است. این رشته کوه دارای 17 قله با Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ بیش از 3000 متر است Ú©Ù‡ بلندترین آن ها قله کمال (قوچ Ú¯Ù„ÛŒ داغی) 3707 متر بلندی دارد Ùˆ Ù…Ø±ØªÙØ¹ ترین نقطهٔ استان Ù…ØØ³ÙˆØ¨ Ù…ÛŒ شود Ú©Ù‡ در Ù…ØØ¯ÙˆØ¯Ù‡Ù” شهرستان بستان آباد قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است.رشته کوه سهند به دلیل انبوهی گیاهان، چمن زارها، گلزارها Ùˆ مراتع در آن به عروس کوه های ایران مشهور شده است؛ چراکه Ø³Ø·Ø ØªÙ…Ø§Ù… مناطق این رشته کوه پوشیده از سبزه است. کوه های کمال، جام، سهند، سلطان، دمیرلی، آغ داغ، موتال داغی، شیر داغی، ØØ±Ù… داغی، گیرو داغی، آتاشان، درویش از مهم ترین قلل رشته کوه سهند Ù…ØØ³ÙˆØ¨ Ù…ÛŒ شوند.در بندهش، زامیادیشت Ùˆ زادسپرم از کوهی به نام «Ø§Ø³Ù†ÙˆÙ†Ø¯» نام برده Ù…ÛŒ شود Ú©Ù‡ در آذربایجان واقع شده است. در زادسپرم مکان آذرگشسب در این کوه قرار دارد؛ البته شواهد زیادی در رابطه با یکسان بودن سهند Ùˆ اسنوند وجود ندارد. در دامنه های کوهستان سهند، زیباترین دره های Ø¢Ø¨Ø±ÙØªÛŒ همراه با روستاها، باغ ها Ùˆ کشتزارها، جلوه هایی Ø´Ú¯ÙØª پدیدآورده است.سهند در باورهای آیینی اسطوره شناسی جایگاه برجسته ای دارد، به نظر برخی از Ù…ØÙ‚قان کوه سهند همان کوه اسنوند است Ú©Ù‡ در اوستا آمده Ùˆ زرتشت در آنجا با الهه آبها Ú¯ÙØªÚ¯Ùˆ کرده است.
خصوصیات کوه سهند
کوهستان سهند بعد از سبلان یکی از بزرگترین Ùˆ مهمترین برجستگی های آذربایجان Ùˆ از Ù…Ø¹Ø±ÙˆÙØªØ±ÛŒÙ† کوه های Ø¢ØªØ´ÙØ´Ø§Ù† خاموش ایران است Ú©Ù‡ در 50 کیلومتری جنوب تبریز Ùˆ 40 کیلومتری شمال مراغه قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است. قله Ù…Ù†ÙØ±Ø¯ Ùˆ Ø¢ØªØ´ÙØ´Ø§Ù†ÛŒ خاموش سهند در میان جلگه آذربایجان قد Ø¨Ø±Ø§ÙØ±Ø§Ø´ØªÙ‡ است این کوهستان Ø¢ØªØ´ÙØ´Ø§Ù†ÛŒ خاموش شبیه آرارات Ùˆ البرز Ùˆ سبلان بوده خط ÙØ§ØµÙ„ بین دو توده خروجی البرز Ùˆ توده ارمنستان به وجود آمده است. Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ متوسط سهند 1400 تا 2200 متر بوده Ú©Ù‡ در آن بریدگی های سخت، دامنه هائی با شیب تند با تنگه های باریک Ùˆ رشته کوه ها کشیده شده در موازات یکدیگر به وجود آمده است. در این تنگه های کوهستانی رودخانه های پر آبی به سوی دو آبگیر عمده آذربایجان یعنی دریاچه ارومیه Ùˆ دره قزل اوزن جریان دارند.جهت رشته کوه های سهند اکثراً شرقی - غربی است ولی در مجموع کوه های سهند به صورت شعاعی در جهت مساوی کشیده شده اند. ØØ¯ شرقی سهند، شهرستان هشترود تا دره قزل اوزن Ùˆ ØØ¯ غربی آن سواØÙ„ شرقی دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ باشد.
پوشش گیاهی
در منطقه ØÙاظت شده سهند 156 گونه گیاهی شناسایی شده Ú©Ù‡ 26 گونه آن اندمیک Ù…ÛŒ باشند. تیپ گیاهان Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹Ø§Øª شامل:گون، سیاه گون، کلاه Ù…ÛŒØ±ØØ³Ù†ØŒ تیپ گیاهان ÙˆØ§ØØ¯ تپه ای شامل گون، قانقال، ÙØ±Ùیون در دامنه های شمال شرقی منطقه Ú©Ù‡ معمولا به عنوان زیستگاه زمستانی مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ قوچ Ùˆ میش قرار Ù…ÛŒ گیرد، پراکنده Ù…ÛŒ باشد. سرمای زیاد در طول مدت زمستان Ùˆ بر٠زیاد در این کوه مانع رشد درختان Ùˆ درختچه ها شده ولی تیره های مختل٠گیاهی Ú©Ù‡ همگی به صورت علÙÛŒ پایا Ùˆ یک ساله هستند ØŒ در مراتع Ùˆ چمن زارهای سهند به ÙˆÙور ÛŒØ§ÙØª Ù…ÛŒ شود.
گونه های شاخص جانوری
گونه های شاخص منطقه ØÙاظت شده سهند اعم از پستانداران شامل قوچ Ùˆ میش ارمنی، سیاه گوش، خرس قهوه ای (با جمعیت مناسب)ØŒ پلنگ (ØØ¶ÙˆØ± پلنگ در این منطقه قطعی است)ØŒ گربه ÙˆØØ´ÛŒØŒ راسو، گرگ Ùˆ روباه، چندین گونه Ø®ÙØ§Ø´ Ùˆ انواع مختلÙÛŒ از جوندگان نیز در منطقه وجود دارد. بر اساس آخرین سرشماری در سال 1394 جمعیت قوچ Ùˆ میش در این منطقه بیش از 500 راس برآورد گردیده است.پرندگان از راسته شاهین سانان Ùˆ از تیره قوشیان شامل عقاب طلایی، کورکور، کرکس، سارگپه، سنقرگندم زار Ùˆ از تیره شاهینیان دلیجه، لیل Ùˆ بالابان بوده Ùˆ از راسته ماکیان Ùˆ تیره ماکیان Ù…ÛŒ توان به کبک معمولی Ùˆ چیل، تیهو Ùˆ بلدرچین اشاره نمود. وجود 185 گونه پرنده بومی Ùˆ مهاجر ØŒ وجود پستانداران متعدد Ùˆ گونه های متنوع Ùˆ نادر گیاهی Ùˆ آبزی ØŒ دامنه سهند Ùˆ جلگه های آن را به زیستگاهی مهم برای ØÛŒØ§Øª ÙˆØØ´ تبدیل کرده Ùˆ دیدن هر کدام از این مناظر برای گردشگران جالب Ùˆ خاطره انگیز است
آب و هوای قلمرو سهند
ناØÛŒÙ‡ کوهستانی سهند دارای آب Ùˆ هوای سردسیری است. مقدار بارندگی در این منطقه بین 300 تا 600 میلیمتر در سال Ù…ÛŒ باشد. از نظر تقسیم بندی آب Ùˆ هوائی، منطقه سهند در ردی٠مناطقی است Ú©Ù‡ Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ آنها بیش از 2000 متر است. وجود تابستانهای ملایم Ùˆ زمستانهای سرد Ùˆ طولانی از خصوصیات این مناطق Ù…ÛŒ باشد.با توجه به وجود کوهستان Ø¢ØªØ´ÙØ´Ø§Ù†ÛŒ سهند Ú©Ù‡ نوع خاصی از اقلیم را در آذربایجان به وجود آورده است دانشمندان علم هواشناسی د ر مورد اقلیم سهند Ùˆ قلمرو آن نظراتی چند ابراز داشته اند کوپن koepen دانشمند کلیما تولوژیست اتریشی درون پهنه آذربایجان را در شعاع کوهستان سهند Ùˆ سبلان کلیمای ( DF ) معین کرده است یعنی آب Ùˆ هوای بارانی Ùˆ مرطوب Ùˆ خیلی سرد Ú©Ù‡ زمستانش طولانی Ùˆ نیمه خشک است. در این کوهستان جنگل وجو ندارد ولی سراسر آن پوشیده از مراتع عالی Ùˆ غنی است.
چشمه های سهند
وجود چشمه های متعدد در قله Ùˆ دامنه های آن Ú©Ù‡ مشهورترین آن ها” قرخ بلاغ ” گوموش بلاغی” ØŒ “پری” Ùˆ ” گوران بلاغی” است ØŒ طراوت Ùˆ Ù„Ø·Ø§ÙØª را به مراغه ارمغان داده Ùˆ موجب سیرابی درختان ØŒ باغات Ùˆ مراتع این شهرستان Ù…ÛŒ شود.کوه سهند با 130 هزار هکتار مراتع ییلاقی علاوه بر سرسبزی دارای گونه های گیاهی خوش خوراک مثل شبدر Ùˆ یونجه بوده Ùˆ دامنه های آن مرتع Ùˆ چراگاه بسیار مناسبی برای دام های دامداران ØŒ ایلات Ùˆ عشایر منطقه است.دامداران منطقه Ùˆ عشایر استان های آذربایجان شرقی Ùˆ غربی هر سال برای ییلاق گذرانی Ùˆ تعلی٠دام به دامنه های کوه سهند Ú©ÙˆÚ† Ù…ÛŒ کنند.
عسل سهند
دامنه های این کوه به علت داشتن Ú¯Ù„ های ÙØ±Ø§ÙˆØ§Ù† بهترین Ù…ØÙ„ جهت تولید عسل بوده Ùˆ عسل تولید شده در این منطقه از شهرت ویژه ای برخوردار است.
خواص عسل سهند
این ماده زرین، غنی Ùˆ Ùوق العاده Ù…ØØµÙˆÙ„ معجزه آسای زنبورهای عسل است Ùˆ جایگزین مناسبی برای شکر سÙید به شمار Ù…ÛŒ رود. هر چند عسل در تمامی سال موجود Ù…ÛŒ باشد، اما باید دانست Ú©Ù‡ در تابستان Ùˆ پاییز به عمل Ù…ÛŒ آید Ùˆ در این موقع از سال از سایر مواقع تازه تر است. ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯ اعجاب انگیز تهیه عسل از چرخش زنبورها به دور Ú¯Ù„ ها شروع Ù…ÛŒ شود. آنها در همین ØØ§Ù„ شهد Ú¯Ù„ ها را در دهان خود جمع Ù…ÛŒ کنند. شهد Ú¯Ù„ ها با آنزیم مخصوصی Ú©Ù‡ در بزاق دهان زنبور وجود دارد، ترکیب شده Ùˆ Ø·ÛŒ یک ÙØ±Ø§ÛŒÙ†Ø¯ شیمیایی تبدیل به عسل Ù…ÛŒ شود. زنبورها، عسل را به داخل کندو Ù…ÛŒ برند Ùˆ آن را درون ØÙره ها Ùˆ دیواره های هر شبکه از کندو ذخیره Ù…ÛŒ کنند. ارتعاشی Ú©Ù‡ از بال زدن های آنها ایجاد Ù…ÛŒ شود، کار تهویه را انجام داده Ùˆ موجب Ù…ÛŒ شود رطوبت بیش از اندازه آن از بین Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ آماده مصر٠گردد.
کندو های عسل دامنه سهند
سهند در زمره کوه های رشته کوه های البرز است Ú©Ù‡ در شمال مراغه Ùˆ از غرب به شرق کشیده شده Ùˆ دهانه قله جام داغی مغرب Ùˆ شرق بی اندازه پاره شده است Ùˆ در سمت جنوب سوار بر جلگه مراغه بوده Ùˆ بعد از قوچ Ú¯Ù„ÛŒ داغ ( 3707 ) از همه بلندتر است. قله جام داغلی در میان مردم به بلندترین قله سهند معرو٠شده است ولی به تØÙ‚یق قله قوچ Ú¯Ù„ÛŒ داغ از تمام قلل سهند بلندتر است . در ÙØ§ØµÙ„Ù‡ 5 کیلومتری جام داغی در روی یک خط کوهستانی Ùˆ در سمت غرب آن قله سهند به نام هرم داغ قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ú©Ù‡ 3562 متر Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ دارد . Ù…Ø¹Ø±ÙˆÙØªØ±ÛŒÙ† قلل مرکزی سهند بنام چماقلو داغ ØŒ شکر داغ ØŒ قوچ Ú¯Ù„ÛŒ داغ، یانخ داغ، درویشلر داغی Ù…ÛŒ باشند Ú©Ù‡ دره های با ØµÙØ§ÛŒ بایندر Ùˆ شاه یوردی را به وجود آورده اند. چندین قله Ù…Ø±ØªÙØ¹ در این منطقه قرار دارد Ú©Ù‡ بلندی 17 قله آن از 3000 متر تجاورز Ù…ÛŒ نماید . از شهر تبریز 8 قله سهند Ú©Ù‡ Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ آنها 3200 متر تجاوز Ù…ÛŒ کند به ÙˆØ¶ÙˆØ Ùˆ آشکارا دیده Ù…ÛŒ شوند. سلطان داغی در غرب، کریم داغی Ùˆ لیقوان داغی در شرق Ùˆ کمال داغی Ùˆ قوچ Ú¯Ù„ÛŒ در شمال آن قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ اند. کوه های جام، سهند، سلطان، دمیرلی، آغ داغ، موتال داغی، شیر داغی، ØØ±Ù… داغی، گیرو داغی، آتاشان، درویش، کمال از مهم ترین قلل رشته کوه سهند Ù…ØØ³ÙˆØ¨ Ù…ÛŒ شوند.در بخش شمال شرقی Ú©Ù‡ مشر٠به جلگه بستان آباد Ù…ÛŒ باشد قله های قوچ Ú¯Ù„ÛŒ داغی٬ بز داغی٬ ØØ±Ù… داغی٬ متال داغی٬ زری داغی٬ آت داغی٬ جوداغی Ú©Ù‡ به وجود آورنده دره های چینی بلاغ٬ سعید آباد چیچکلو Ú©Ù‡ همین دره ها Ùˆ قله ها سرچشمه رودهای چینی بلاغ چایی٬ قپان چایی٬ بهادر چایی٬ کلقان چایی Ù…ÛŒ باشند.
قله های رشته کوه سهند
Ú©Ù‡ اکثرا به ØÙˆØ¶Ù‡ آبریز قزل اوزن Ùˆ در نهایت به دریای خزر Ù…ÛŒ ریزند. بلندترین قله سمت شمال شرق قله قوچ Ú¯Ù„ÛŒ به Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ 3700 متر Ù…ÛŒ باشد. نزدیکترین روستا ها به همین قله ها روستاهای ثمر خزان٬ چینی بلاغ٬ چیچکلو Ù…ÛŒ باشد. در بخش شمالی Ú©Ù‡ مشر٠به جلگه لیقوان Ùˆ تبریز Ù…ÛŒ باشد: گیروداغی٬ شیرشیر داغی٬ دمیرلی داغی٬ شله سرداغی٬ پانیخ داغی Ú©Ù‡ بوجود آورنده دره های توله سر دره سی٬ بارالی دره سی٬ گین دره سی٬ ورودخانه های لیقوان چای٬ توله سر چای٬ بارالی چای Ú©Ù‡ در نهایت به آجی چای تبریز پیوسته به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزند. بزرگترین قله بخش شمالی کوهستان سهند قله گیروه با 3600 متر Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ نزدیک ترین روستا ها Ùˆ مسیر صعود روستای ثمر خزان Ùˆ روستای لیقوان Ù…ÛŒ باشد. در بخش شمال غربی Ú©Ù‡ مشر٠به جلگه تبریز وشهرستان اسکو Ù…ÛŒ باشد قله سلطان داغی٬ نوروز داغی٬ ارشد داغی٬ سنجر داغی٬ قشنار داغی Ùˆ زینجاب داغی Ú©Ù‡ بوجود آورنده دره های زینجاب دره سی٬ ارشد چمنی٬ کندوان دره سی٬ آستاری دره سی Ùˆ رودخانه های کندوان چایی٬ اسکو چایی Ùˆ زینجاب رود Ú©Ù‡ در نهایت به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزند. بلند ترین قله شمال غرب سلطان داغی با Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ 3425 متر Ùˆ نزدیکترین روستاها Ùˆ مسیر صعود روستای کندوان Ùˆ عنصرود Ù…ÛŒ باشد.
مناطق گردشگری تبریز
رشته کوه های سهند در زمستان
در بخش غرب Ùˆ جنوب غرب Ú©Ù‡ مشر٠به جلگه آذرشهر وعجب شیر ومراغه بوده قله های میدان داغی٬ قارمش داغی٬ قوجا داغی٬ نال میخ داغی٬ چماقلو داغی٬ عریان داغی Ùˆ اولیا داغی Ú©Ù‡ بوجود آورنده دره های گنبه دره سی٬ بهادر دره سی٬ چاخ چاخ یوردی٬ Ø§Ø³ÙØ§ÛŒÙ† دره سی٬ سارم ساخلی یوردی Ùˆ رودخانه های گنبر چای Ùˆ ØªÙˆÙØ§Ø±Ù‚ان چای آذرشهر٬ قلعه چای عجب شیر Ùˆ صوÙÛŒ چای مراغه Ù…ÛŒ باشد. بزرگترین قله منطقه غرب کوهستان قله میدان داغی با 3405 متر نزدیک ترین روستاها Ùˆ مسیر صعود روستاهای هرگلان عجب شیر گنبر آذرشهر Ùˆ یای شهر مراغه٬ کندوان اسکو Ù…ÛŒ باشد.در بخش جنوب Ú©Ù‡ به جلگه مراغه وهشترود مشر٠بوده کوه معرو٠سهند یک کوه با دو قله Ú©Ù‡ جام 3550 وقله سهند 3513متر خود نمایی میکنند. Ú©Ù…ÛŒ بطر٠جنوب شرق کوه آق داغ Ù…ÛŒ باشد جنوب کوه سهند مرتع قیخ بولاغ Ùˆ شمال آن شاه یوردی ودشت بایندر Ù…ÛŒ باشد. نزدیکترین روستاها ومسیر صعود روستای کورده ده وباتما نقلیچ مراغه وروستای چیچکلو هشترود Ù…ÛŒ باشد.
بخش مرکزی ÙØ§Ù‚د قله های Ù…Ø±ØªÙØ¹ بوده ولی سه دره زیبا وپر آب :
شاه یوردی٬ بایندر ده سی Ùˆ تورپاغلی بستر سه رودخانه مهم کوهستان قرانقوچای٬ مردق چای Ùˆ صوÙÛŒ چای Ù…ÛŒ باشد. همین دره های زیبا Ùˆ ÙØ±ØÙ†Ø§Ø² هسته مرکزی کوهستان بوده Ú©Ù‡ در میان قلل Ù…Ø±ØªÙØ¹ همچون نگینی برانگشتر جلوه گر است.
قله سهند وجام
قله سهند وجام/ دوقله ای Ú©Ù‡ دست در گردن هم دارند،با سرهای بر Ø§ÙØ±Ø§Ø´ØªÙ‡ :برای رسیدن به این قله ها ،پس از رسیدن به شهرستان مراغه، یکی از شهر های استان آذربایجان شرقی با ØØ±Ú©Øª از ØÙˆØ§Ù„ÛŒ راه آهن بطر٠هشترود،که با عبور از روستاهای داش آتان ،مردق،سرگیز ه،میمونق-به” کورده ده Ù…ÛŒ رسیم- جاده Ø¢Ø³ÙØ§Ù„ته تا کورده ده ادامه Ù…ÛŒ یابد،که در دو طر٠این جاده باغهای گردو،سیب،گیلاس…دیده Ù…ÛŒ شود
قله سهند وجام
در انتهای ده پلی Ú©ÙˆÚ†Ú© بر روی رودخانه دیده Ù…ÛŒ شود. جاده خاکی از این نقطه شروع Ù…ÛŒ شود Ú©Ù‡ با Ú©Ù…ÛŒ شیب وسر بالا وسنگلاخی باپیچ وخم های بلند Ú©Ù‡ در ادامه به گردنه Ù…ÛŒ رسد.جاده ای طولانی ار میان تپه ماهورها ودشت بطر٠“قیخ بولاغ”Ù…ÛŒ رود ،وسیله نقلیه سواری ومینی بوس …تا دامنه قله ونزدیک چشمه Ù…ÛŒ رود- در مسیر وچشم انداز دشت دامنه” سهند چند کلبه سیمانی وچادر عشایر دیده Ù…ÛŒ شود –ØµØ¨Ø Ú©Ù‡ از مراغه ØØ±Ú©Øª Ú©Ù†ÛŒ ØŒØØ¯ÙˆØ¯ ظهر به کنار چشمه قیخ بولاغ وکنار دیوار وجای گاه سیمانی Ù…ÛŒ رسیم .در دامنه ،بطر٠شمال Ú©Ù‡ نگاه Ù…ÛŒ کنیم یال وقله های سهند وجام خیلی دور نیستند ،از سمت Ú†Ù¾ چشمه واز شیب جنوبی بطر٠راه پاکوب وشمال غربی به قله سهند Ù…ÛŒ رسیم . پشت یال دشتی وسیع دیده Ù…ÛŒ شود با ادامه مسیر از روی یال وراهی سنگلاخی بطر٠شمال شرقی Ù…ÛŒ رویم ،در بین دو قله یک سنگ قبرسیمانی دیده Ù…ÛŒ شود ،ادامه شیب سر بالایی به قله جام Ù…ÛŒ رسد .در بالای قله میله ای وسنگ چین بزرگی قرار دارد ،داخل یکی از این سنگ چین ها چاهی پر آب دیده Ù…ÛŒ شود – سنگ چین بالای قله برای توق٠وشب مانی مناسب است .در شرایط مناسب از چشمه تا قله اول وسپس دوم در ØØ¯ÙˆØ¯ 3-4 ساعت طول Ù…ÛŒ کشد . مناظر دور دست از بالا خیلی زیباست از مسیر جنوبی Ú©Ù‡ به قله جام نزدیک تر است وراهی پاکوب دارد ،به طر٠پایین وچشمه قیخ بولاغ سرازیر Ù…ÛŒ شویم .برای رسیدن به قله سهند Ù…ÛŒ توان از جاده هشترود به خراجو واØÙ…د آباد Ú©Ù‡ طولانی تر است ،هم Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ کرد.ضمنا از کورد ده تا مراغه ØØ¯ÙˆØ¯ 35 کیلو متر است
رودخانه هایی که از سهند سرچشمه می گیرند
Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹Ø§Øª بر٠گیر سهند در قسمتی از مرکز Ùلات آذربایجان یکی از بزرگترین منشا سرچشمه رودخانه های متعددی است Ú©Ù‡ ØÛŒØ§Øª Ùˆ زندگی روستائی Ùˆ عشایری را تداوم بخشیده است .روی هم Ø±ÙØªÙ‡ از کوهستان سهند 19 رودخانه دائمی Ùˆ 4 رودخانه ÙØµÙ„ÛŒ سرچشمه Ù…ÛŒ گیرند قسمتی از آب این رودخانه ها از طریق دره قرانقو Ùˆ رود قزل اوزن به دریای خزر وارد شده Ùˆ بخشی از آبهای این کوهستان بسوی دریاچه ارومیه جریان دارد. در ØÙˆØ¶Ù‡ آبگیر دریاچه ارومیه این رودخانه ها از سهند سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ جریان دارند.
سر چشمه های سهند
1- رودخانه اوجان چای:Ú©Ù‡ از شهرستان بستان آباد از دامنه های شمالی سهند بسوی آجی چا ( تلخه رود ) جریان دارد . این رودخانه دارای ØØ¬Ù… سالانه 24 میلیون متر مکعب Ù…ÛŒ باشد .2- سید آواچائی: Ú©Ù‡ از دامنه های شمالی سهند سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ به آجی چائی Ù…ÛŒ ریزد ØØ¬Ù… سالانه این رودخانه 67/9 میلیون متر مکعب Ù…ÛŒ باشد.3- لیوان چائی ( رودخانه لیقوان ):Ú©Ù‡ از کوههای منطقه لیقوان Ùˆ سهند شمالی سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ از شهرهای باسمنج Ùˆ تبریز Ù…ÛŒ گذرد ØØ¬Ù… سالانه اش 84/20 میلیون متر مکعب است .4- زین جنابچائی ( رودخانه زینجناب ):Ú©Ù‡ از کوههای شمال غربی سرچشمه Ù…ÛŒ گیرد Ùˆ پس از سیراب نمودن روستاهای چندی به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزد ØØ¬Ù… سالانه آب رودخانه 687/10 میلیون متر مکعب است .5- اسکو چائی ( رودخانه اسکو ):از جبهه شمال غرب Ùˆ از دشت زیبای ارشد چمنی سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ پس از مشروب کردن اراضی Ùˆ باغات منطقه دره اسکو به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزد میزان آبدهی سالانه ای 5/6 مبابون متر مکعب است .6- ØªÙˆÙØ§Ø±Ù‚ان چائی ( رودخانه دهخوارقان پا آذرشهر ):Ú©Ù‡ از قسمتهای غربی سهند سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ پس از سیراب کردن اراضی آذرشهر Ùˆ گوگان به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزد ØØ¬Ù… آب سالانه اش 847/31 میلیون متر مکعب است .7- قالاچائی ( قلعه رود عجب شیر ):Ú©Ù‡ از Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹Ø§Øª جنوب غربی سهند جریان ÛŒØ§ÙØªÙ‡ اراضی Ùˆ باغات عجب شیر Ùˆ شیشوان را مشروب Ù…ÛŒ سازد Ùˆ به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزد ØØ¬Ù… سالانه اش 929/62 میلیون متر مکعب است .8- صوÙÛŒ چائی مراغه: Ú©Ù‡ پر آب ترین Ùˆ مهمترین رودخانه سهند در شهرستان مراغه است از دامنه های جنوبی سهند جریان ÛŒØ§ÙØªÙ‡ شهر مراغه Ùˆ بناب Ùˆ روستاهای آن را مشروب Ù…ÛŒ سازد .این رودخانه دارای ماهی قزل آلای ÙØ±Ø§ÙˆØ§Ù†ÛŒ در سرچشمه ای در دشت بایندر است ØØ¬Ù… سالانه آب صوÙÛŒ چائی 116 میلیون متر مکعب Ù…ÛŒ باشد .9- موردی چائی : بطول 100 کیلومتر از دامنه های جنوبی سهند Ùˆ از دره بایندر سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ روستاهای متعددی را سیراب Ù…ÛŒ سازد سپس از جنوب مراغه Ùˆ ملکان گذشته به دریاچه ارومیه Ù…ÛŒ ریزد ØØ¬Ù… آب سالانه اش 92 میلیون متر مکعب Ù…ÛŒ باشد .10- لیلان چائی:از دامنه های آق داغ سهند جریان ÛŒØ§ÙØªÙ‡ در ØÙˆØ§Ù„ÛŒ میاندوآب Ùˆ پس از مشروب کردن آبادیهای چندی به رودخانه زرینه رود Ù…ÛŒ ریزد ØØ¬Ù… سالانه آب آن 746/62 میلیون متر مکعب است .11- قرانقوچای:Ú©Ù‡ از دامنه های شرقی سهند سرچشمه Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ پس از عبور از شهرستان هشترود به رودخانه قزل اوزن در شهرستان میانه وارد Ù…ÛŒ شود Ú©Ù‡ جزو ØÙˆØ²Ù‡ آبریز دریای خزر است ØØ¬Ù… آب سالانه اش 95 میلیون متر مکعب است .
منطقه شکار ممنوع سهند
این منطقه اگر Ú†Ù‡ از نظر ÙØ±Ø§Ù‡Ù… آوری شرایط زیستگاهی برای برخی از گونه های ØÛŒØ§Øª ÙˆØØ´ Ùˆ آبزیان Ùˆ نیز برخورداری از شرایط بالقوه ØªÙØ±Ø¬Ú¯Ø§Ù‡ÛŒ ØØ§Ø¦Ø² اهمیت ÙØ±Ø§ÙˆØ§Ù†ÛŒ است ولی ارزش Ùˆ اعتبار سهند بیشتر به خاطر منابع آب ÙØ±Ø§ÙˆØ§Ù† Ùˆ وسعت Ùˆ غنای مراتع آن میباشد.دامنه رشته کوههای سهند به عنوان بخشی از سلسله جبال البرز در جنوب استان آذربایجانشرقی Ùˆ شرق دریاچه ارومیه با وسعت 135000 هکتار بین E5445 تا E4922 Ùˆ N3743 تا N3802 موقعیت منطقه شکار ممنوع سهند را مشخص میکند .
منطقه شکار ممنوع سهند
منطقه شکار ممنوع سهند از سال1379 به عنوان منطقه شکار ممنوع با هد٠ØÙظ زیستگاه Ùˆ گونه مهم قوچ Ùˆ میش ارمنی ØªØØª مدیریت قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است .سهند را بدلیل انبوهی گیاه Ùˆ چمن Ùˆ Ú¯Ù„ Ùˆ مرتع عروس کوهستانهای ایران میگویند زیرا Ø³Ø·Ø ØªÙ…Ø§Ù… منطقه کوهستانی پوشیده از گیاه Ùˆ چمن Ùˆ Ú¯Ù„ Ùˆ مرتع است . سهند در بهار گلزاری بی بدیل است Ùˆ همچنین در دامنه های کوهستانی سهندو زیباترین دره های Ø¢Ø¨Ø±ÙØªÛŒ همراه با روستاها Ùˆ باغها Ùˆ کشتزارها Ùˆ جلوه های Ø´Ú¯ÙØª پدید اورده است Ùˆ نیز قله های سهند پذیرای تعداد زیادی از کوهنوردان Ùˆ عاشقان طبیعت میباشد .
ØÙˆØ§Ø¯Ø« Ùˆ رخدادهای منطقه
در تاریخ 29 تیرماه 1391 یک خرس قهوه ای در دامنه کوه سهند Ùˆ در منطقه ییلاق «ÛŒÙˆØ±Ø¯ÛŒ» توسط عده ای از اهالی کشته شد. این خرس ابتدا توسط سگ های گله مورد ØÙ…له قرار Ú¯Ø±ÙØª Ùˆ پس از پناه Ú¯Ø±ÙØªÙ† در میان صخره ها، به ضرب گلوله چند تن از Ø§ÙØ±Ø§Ø¯ Ù…ØÙ„ÛŒ کشته شد.نخستین مشاهده گربه پالاس در شمال غرب کشور در منطقه ØÙاظت شده سهند.عاملین شکار دو قوچ Ùˆ میش ÙˆØØ´ÛŒ بهمراه اسلØÙ‡ قاچاق در آذر 1395 دستگیر شدند.