ارگ کریمخانی در شیراز

ارگ کریم خانی در مرکز شهر شیراز قرار دارد. این ارگ در دوره سلطنت سلسله زندیه ساخته شده‌است Ùˆ پس از اینکه کریم خان زند شیراز را به عنوان پایتخت خود Ùˆ این مکان را به‌عنوان مکان زندگی خود انتخاب کرد، به ارگ کریم خانی معروف شد. در زمان سلطنت سلسله پهلوی از ارگ به‌عنوان زندان استفاده شد Ú©Ù‡ آسیب‌هایی به آن وارد شده‌است. در سال Û±Û³ÛµÛ° این ارگ به اداره فرهنگ Ùˆ هنر وقت واگذار شد. این بنای بزرگ اکنون زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ از چند سال پیش کار مرمت این بنا آغاز شده‌است تا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد. این اثر در تاریخ Û±Û´ خرداد Û±Û³ÛµÛ± با شمارهٔ ثبت Û¹Û±Û¸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. یک اثار قدیمی بی نظیر باشکوه بهترین دیزاین Ùˆ پر از اطلاعات مفید تاریخی Ù…ÛŒ توانیم با رفتن به آهنجا علاوه بر تفریح ØŒ آداب ØŒ طرز زندگی ØŒ رسم Ùˆ رسومات ØŒ نوع پوشش گذشه کشورمان Ù¾ÛŒ ببریم.

اریخچه
ساخت ارگ بین سالهای Û±Û·Û¶Û¶ Ùˆ Û±Û·Û¶Û· میلادی انجام شد Ùˆ کریمخان بهترین معماران زمان خود را جهت ساخت آن بکار گرفت. او همچنین بهترین مصالح را از داخل Ùˆ خارج کشور تهیه Ùˆ ساخت بنا را به‌سرعت تمام کرد. این بنا در دوره زندیه به‌عنوان محل استقرار حکومت Ùˆ در دوره قاجاریه به‌عنوان محل زندگی فرمانداران محلی استفاده Ù…ÛŒ‌شد. عبدالحسین میرزا فرمانفرما Ø­Ú©Ù…‌ران فارس، دستور به بازسازی مینیاتورهای نقاشی شده در این بنا داد.ارگ کریم‌خان Ú©Ù‡ با نام زندان کریم‌خان نیز شناخته Ù…ÛŒ‌شود، در سال Û±Û±Û°Û¸ هجری قمری Ùˆ به دستور کریم‌خان زند، موسس سلسله‌ÛŒ زندیان در شیراز ساخته شد. این بنا Ú©Ù‡ از برجسته‌ترین آثار معماری دوران زندیان به شمار Ù…ÛŒ‌رود، هرساله گردشگران بسیاری را به خود جذب Ù…ÛŒ‌کند. در سال Û±Û³ÛµÛ° این ارگ به سازمان میراث فرهنگی واگذار Ùˆ از چند سال قبل نیز مرمت آن آغاز شد Ùˆ قرار بر این است Ú©Ù‡ پس از اتمام مرمت به عنوان موزه‌ÛŒ بزرگ فارس مورداستفاده قرار گیرد.ساخت این بنا به سال Û±Û±Û°Û¸ هجری قمری Ùˆ زمان حکومت زندیان در شیراز برمی‌گردد. زمانی Ú©Ù‡ کریم‌خان از بهترین معماران Ùˆ هنرمندان آن زمان برای ساخت آن دعوت کرد Ùˆ بهترین مصالح را نیز فراهم آورد تا آنها در مدت زمان کوتاهی این بنای زیبا را بسازند. در دوره‌های مختلف این ارگ کاربردهای متفاوتی داشته است. در زمان زندیان محل زندگی پادشاه بوده، در دوره‌ÛŒ قاجاریه از آن به عنوان محل زندگی فرمانروایان محلی استفاده Ù…ÛŒ‌شد Ùˆ در زمان سلطنت پهلوی نیز آن را به زندان تبدیل کرده بودند.

معماری بنا

این بنای Û´Û°Û°Û° متری در مرکز یک محوطه‌ با مساحت Û±Û²Û¸Û°Û° مترمربع قرار گرفته است. ارگ در خارج دارای Û´ دیوار بسیار بلند Û±Û² متری است Ú©Ù‡ با Û´ برج آجری دایره‌ای Ø´Ú©Ù„ با ارتفاع Û±Û´ متر Ùˆ با زاویه‌ÛŒ Û¹Û° درجه به هم متصل شده‌اند. عمده‌ÛŒ مصالح به کار رفته در این بنا از سنگ Ùˆ Ú¯Ú† است. تمامی دیوارهای Û±Û² متری اطراف، دارای ضخامت Û³ متری در پایین Ùˆ Û².Û¸ متری در قسمت‌های بالایی هستند. طراحی این بنا در واقع هم مسکونی Ùˆ هم نظامی است. دیوارهای محکم Ùˆ بسیار مرتفع بیرونی با جان‌پناه‌هایی در قسمت‌های بالایی دیوار Ú©Ù‡ برای استقرار سربازان Ùˆ تیراندازی در هنگام جنگ بود.Ø´Ú©Ù„ Ú©Ù„ÛŒ این بنا یک ذوزنقه‌ÛŒ ناقص است Ú©Ù‡ گفته Ù…ÛŒ‌شود علت این امر این بوده Ú©Ù‡ در هنگام ساخت آن به این نتیجه رسیده‌اند Ú©Ù‡ خاک شمال غربی برای ایجاد برجی با این عظمت نامناسب است Ùˆ امکان نشست کردن دارد، پس Ú©Ù…ÛŒ بنا را به سمت غرب کشیدند.برج‌های اطراف ارگ دارای سه طبقه‌ÛŒ مجزا هستند Ú©Ù‡ پله‌های مدور برای رفت Ùˆ آمد در آنها تعبیه شده‌اند. در طبقات نیز دو اتاق وجود دارد Ú©Ù‡ یکی جهت استراحت سربازان Ùˆ دیگری برای نگهداری اسلحه بوده است.ز آن استفاده Ù…ÛŒ‌شد Ùˆ همچنین خندقی Ú©Ù‡ سابقا در بیرون از آن کنده شده بود نیز گواه این امر است.قسمت‌های مسکونی ارگ در ضلع‌های شمالی، غربی Ùˆ جنوبی واقع شده است Ú©Ù‡ هر کدام دارای یک ایوان با دو ستون سنگی (البته در زمان قاجاریه ستون‌های سنگی ایوان‌های غربی Ùˆ جنوبی با ستون‌های جنوبی جایگزین شدند) Ùˆ شش اتاق مسکونی در دو سمت هستند Ú©Ù‡ با مقرنس Ùˆ تزییناتی مشابه تزیین شده‌اند. در جلوی هر ایوان نیز حوض چهارگوشی قرار دارد Ú©Ù‡ آب موجود در آن از قنات رکن‌آباد Ú©Ù‡ به رکنی معروف بوده است، تامین Ù…ÛŒ‌شد، اما با از بین رفتن قنات، سیستم آبرسانی نیز از بین رفته است. این آب از لحاظ املاح معدنی در شیراز بهترین نمونه به شمار Ù…ÛŒ‌رفته‌است.
نکته‌ÛŒ جالب‌توجه این است Ú©Ù‡ تمامی اتاق‌ها از درون ساختمان به هم متصل هستند. بعلاوه ارگ دارای شاهنشین‌هایی در ضلع‌های مختلف Ùˆ با کاربردهای متفاوت است، یکی شاه‌نشین شمالی Ú©Ù‡ مناسب زمستان است Ùˆ دیگری شاه‌نشین اصلی Ú©Ù‡ در ضلع غربی واقع شده است Ùˆ یک حوض بزرگ روبه روی آن قرار دارد Ùˆ کاربردی تابستانه دارد Ùˆ شاه‌نشین غربی برای تمام فصول است.اما در مورد ضلع شرقی باید گفت Ú©Ù‡ در ورودی آن (در ورودی ارگ نیز هست) با یک تابلوی بزرگ کاشیکاری از صحنه‌ÛŒ رزم رستم Ùˆ دیو سفید مزین شده است ( Ú©Ù‡ این کاشیکاری در زمان قاجاریه به این بنا اضافه شده است) Ùˆ البته حمام خصوصی پادشاه Ùˆ برخی امکانات رفاهی نیز در این ضلع قرار دارند.حمام ارگ دارای سه بخش سربیه (رختکن)ØŒ گرم‌خانه Ùˆ خزینه است. ورودی حمام ارگ، سربینه است Ú©Ù‡ سکوهایی برای نشستن Ùˆ درآوردن لباس دارد. در وسط آن نیز یک حوض هشت‌ضلعی وجود دارد، در گوشه‌ای از رختکن نیز فضایی تعبیه شده است Ú©Ù‡ برای درست کردن چای Ùˆ کشیدن قلیان در نظرگرفته بودند. سربینه (رختکن) توسط راهرویی به گرم‌خانه متصل Ù…ÛŒ‌شود. در گرم‌خانه نیز قسمت خزینه دارای یک دیگ مسی بزرگ است Ú©Ù‡ با آتش زیر آن گرم Ù…ÛŒ شده Ùˆ دو حوض آب ولرم نیز وجود دارد.درپایان باید بگوئیم Ú©Ù‡ بخش‌هایی ازنقاشی‌ها وکاشیکاری‌های این اثر Ø·ÛŒ سالیان از بین رفته‌است Ùˆ بخش‌هایی Ú©Ù‡ در خطر آسب‌دیدگی بوده‌اند نیز مرمت شده‌اند. این بنا در سال ۱۳۵۱با شماره Û¹Û±Û¸ به ثبت ملی رسیده است Ùˆ امیدواریم به زودی به ثبت جهانی نیز برسد.

همه چیز درباره ارگ کریم خان شیراز

این بنای 4000 متری در مرکز یک محوطه با مساحت 12800 مترمربع قرار گرفته است. ارگ در خارج دارای 4 دیوار بسیار بلند 12 متری است که با 4 برج آجری دایره ای شکل با ارتفاع 14 متر و با زاویه ی 90 درجه به هم متصل شده اند. عمده ی مصالح به کار رفته در این بنا از سنگ و گچ است. تمامی دیوارهای 12 متری اطراف، دارای ضخامت 3 متری در پایین و 2.8 متری در قسمت های بالایی هستند. طراحی این بنا در واقع هم مسکونی و هم نظامی است. ارگ کریم خانی در سال ۱۳۵۱ توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره ۹۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.