آرامگاه استاد محمد غفاری (کمال الملک)

از دیگر دیدنی های ایران باید به میکی از مشاهیر این شهر اشاره کنیم که تا به امروز دنیا به مانند او ندیده است . استاد بزرگ و سرشناسی چون محمد غفاری که (کمال الملک) که در شهر کاشان بدنیا آمد و بیشتر عمر خود را در نزدیکی مشهد گذراند و میتوان گفت که آثار علمی و ادبی و هتری ایشان امروزه زبان زد خاص و عام می باشد .محمد غفاری که در دوره های پیشین از هنر نقاشی شهره شده بود برای ادامه زندگی خود مشهد را انتخاب کرد و این سبب شد تا خیلی از همسفران تورهای مشهد که بازدید از آرامگاه این استاد را جز یکی از جاذبه های هنری در گشت های داخلی خود جای دهند .رفتن به نیشابور و آرامگاه کمال الملک یادگار هنر ایرانی و نقاشی برای همسفران ما همیشه مورد جذابی به شما میرفته و امروزه با توجه به بالارفتن تقاضاها در این زمینه سبب شده تا یکی از گشت های داخلی تمامی تورهای مشهد ایرونا آدرامگاه کمال الملک قرار داشته باشد . در صورتی که تمایل دارید درباره این نقاش هنرمند بیشتر بدانید با ما همراه باشید .

محمد غفاری و دوران کودکی

محمد غفاری، ملقب به کمال الملک، نقاش شهیر ایرانی در سال 1224 در کاشان به دنیا آمد Ùˆ تعدادی از اعضای خانواده اش اهل هنر Ùˆ نقاشی بودند.درچند ماهگی اورابه”کلده”دهی بسیار سرسبز وخوش آب Ùˆ هوا در نزدیکی کاشان بردند.طبع حساس ودل نازک محمد در روستای سرسبز Ú©Ù‡ شکوه کوهستانش چشم را خیره میکرد پرورش Ù…ÛŒ یافت وقلب او مالامال از عشقی سرشار به طبیعت Ù…ÛŒ شد .

 Ø§Ø² تنور تکه ذغالی بر Ù…ÛŒ داشت Ùˆ روی دیوارها ،ورقهای حساب Ùˆ کتاب پدر ،زین اسب ها Ùˆ گاهی دور از چشم پدر Ùˆ مادرش بر روی دیوار سفید شده با Ú¯Ú† اتاق نقاشی Ù…ÛŒ کرد .نقشهای مختلفی Ù…ÛŒ زد Ùˆ بیشتر درخت صنوبر را Ù…ÛŒ کشید Ú©Ù‡ روی تپه کنار نهر روییده بود .محمد با آن سن Ú©Ù… از ده بیرون Ù…ÛŒ رفت .کنار آن صنوبر Ù…ÛŒ نشست Ùˆ ساعتها به آن خیره Ù…ÛŒ شد ،به رنگها Ùˆ برگهای مختلفی Ú©Ù‡ پیدا Ù…ÛŒ کرد ،به پوسته ضخیم Ùˆ قهوه ای آن Ùˆ به تصویر مواج درخت Ú©Ù‡ بر سطح زلال نهر Ù…ÛŒ افتاد ،بعد سر Ù…ÛŒ چرخاند Ùˆ کوه را Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ دید دلش از هیبتش Ù…ÛŒ لرزید ØŒ به هیجان Ù…ÛŒ آمد Ùˆ چنان محو شکوه آن Ù…ÛŒ شد Ú©Ù‡ صدای مادرش را نمی شنید .

محمد ...محمد جان ....کجایی؟ چرا جواب نمی دهی ØŸ مادر Ù…ÛŒ دانست Ú©Ù‡ پسرش مثل همیشه کنار درخت صنوبر محو تماشای طبیعت است . « خدای نکرده اگر اتفاق بیفتد ...آن وقت من Ú†Ù‡ بکنم؟» Ùˆ محمد هربار به جای اینکه پاسخی به مادر بدهد ØŒ از کشف تازه ای Ú©Ù‡ کرده بود سخنی گفت Ùˆ خشم مادر به مباهاتی شیرین مبدل Ù…ÛŒ شد .یکبار عقاب بزرگی را کشف کرده بود Ú©Ù‡ بر فراز کوه پرواز Ù…ÛŒ کرد ØŒ اوج Ù…ÛŒ گرفت Ùˆ یکباره به شتاب Ùˆ بی آنکه بال بزند بسوی زمین تن رها Ù…ÛŒ کرد Ùˆ فرود Ù…ÛŒ آمد .محمد اگر در خانواده ای معمولی بدنیا آمده بود ØŒ بی Ø´Ú© بخاطر نقاشی در دفتر حساب Ùˆ کتاب پدرش تنبیه Ù…ÛŒ شد . اما پدر دست نوازش بر سر او کشیده Ùˆ با دادن یک دسته کاغذ Ùˆ مداد خوب او را تشویق Ù…ÛŒ کرد .

محمد غفاری(کمال الملک)و دوران کار و تحصیل

محمد Ùˆ برادرش پس از گذشت سه سال تحصیل در مدرسه دارالفنون توانستند موفقیت‌های بسیاری کسب کنند. ناصرالدین شاه در پایان سال سوم هنگام بازدید از دارالفنون با دیدن تابلویی Ú©Ù‡ از چهره اعتضادالسلطنه، رئیس وقت دارالفنون Ú©Ù‡ توسط محمد غفاری کشیده شده بود، تحت تأثیر قرار گرفت Ùˆ دستور داد او را به عنوان نقاش به استخدام دربار درآورند.محمد غفاری از اولین تحصیل‌کردگان ایرانی در فرنگ Ùˆ از افراد پرنفوذ دوره قاجار بود. محمد با خواهر مفتاح‌الملک یکی از مقامات دربار ازدواج کرد Ú©Ù‡ ثمره این ازدواج یک دختر بنام نصرت Ùˆ پسری بنام حسینعلی‌خان شد.ÙˆÛŒ با حضور در دربار، ابتدا لقب خان، سپس پیشخدمت مخصوص دریافت کرد. پس از چندی ناصرالدین شاه، تحت تأثیر آثار او قرار گرفت Ùˆ خود به شاگردی او در آمد Ùˆ او را در ابتدا به لقب نقاش‌باشی Ùˆ سپس به لقب کمال‌الملک منصوب کرد. محمد در مدت حضور در دربار Û±Û·Û° تابلو کشید Ú©Ù‡ معروف‌ترین آن‌ها تالار آینه است Ùˆ اولین تابلویی است Ú©Ù‡ آن را با تحت عنوان «Ú©Ù…ال‌الملک» امضا کرده‌است.کمال‌الملک در سال Û±Û²Û·Û¶ خورشیدی پس از ترور ناصرالدین‌شاه برای تحصیل به اروپا رفت.

او بیش از سه سال در فلورانس، رم Ùˆ پاریس گذراند Ùˆ در موزه‌ها به رونگاری از آثار نقاشانی چون رامبراند Ùˆ تیسین پرداخت. در پاریس با فانتن لاتور آشنا شد. سفر اروپا تأثیری مثبت در اسلوب کار Ùˆ حتی طرز دید او گذاشت. کمال‌الملک در سال Û±Û²Û·Û¹ به دستور مظفرالدین‌شاه به ایران بازگشت Ùˆ کار در دربار را ادامه داد ولی عملاً نتوانست با خواست‌های شاه جدید کنار بیاید. سپس به عراق رفت Ùˆ چند سالی در آنجا ماند. سال‌های Û±Û²Û¸Û± تا Û±Û²Û¸Û³ خورشیدی پرده‌های «Ø²Ø±Ú¯Ø± بغدادی» Ùˆ «Ù…یدان کربلا» را نقاشی کرد.بازگشت کمال‌الملک به ایران، مصادف با انقلاب مشروطه شد. او اگرچه به مشروطه‌خواهان متمایل بود ولی در جنبش مشروطه مشارکت مستقیم نکرد. Ø¯Ø± این هنگام کمال‌الملک با انتشار مقالات Ùˆ ترجمه برخی آثار ژان ژاک روسو Ùˆ دیگر نویسندگان آزادی‌خواه فرانسه، به سهم خود با حرکت مردم، همراه شد.در سال‌های بعد، مدیریت مدرسه صنایع مستظرفه را بر عهده گرفت. او در این مدرسه با به پرورش شاگردانی همت گماشت Ú©Ù‡ بعدها استادانی در مکتب او شدند.او سرانجام در سال Û±Û³Û°Û¶ خورشیدی به دلیل اختلافاتی Ú©Ù‡ با وزیران معارف بر سر استقلال مدرسه پیدا کرد از کار تدریس Ùˆ شغل دولتی دست کشید Ùˆ در سال Û±Û³Û°Û· به ملک شخصی خود در حسین‌آباد نیشابور کوچید. کمال‌الملک در آنجا بر اثر یک حادثه از یک چشم نابینا شد اما تا سال‌های آخر زندگی به نقاشی ادامه داد. در شرح این حادثه روایت‌های مختلفی نقل شده از جمله گفته شده Ú©Ù‡ سالار معتمد گنجی، از خوانین منطقه Ùˆ دوست کمال‌الملک، آجری را برای زدن یک کارگر حمام پرانده Ú©Ù‡ به عینک Ùˆ چشم کمال‌الملک آسیب رسانده است. قاسم غنی پس از این حادثه بر بالین کمال‌الملک حاضر شد.

پس از آن کمال‌الملک، مدتی برای معالجه به تهران رفت.محمدغفاری (کمال‌الملک) سرانجام در ساعت Û±Û´ روز یکشنبه Û²Û· مرداد Û±Û³Û±Û¹ خورشیدی بر اثر کهولت سن بیمار شد Ùˆ در Û¹Ûµ سالگی در منزل نوه دختری‌اش چشم درگذشت. او وصیت کرده بود در باغ خودش واقع در حسین‌آباد دفن شود. تا آرامگاه ÙˆÛŒ محل استراحت دوستان Ùˆ دوستدارانش باشد اما بنا به دلایلی ÙˆÛŒ را در نیشابور مجاور مزار شیخ فریدالدین عطارنیشابوری به خاک سپردند.

ادامه زندگی و روش زیست محمدغفاری ملقب به کمال الملک

در خانواده او هنر و بخصوص نقاشی از اهمیت ممتازی برخوردار بود .تابلوهای او آنقدر جذاب بودند که بیننده ای را به تحسین وا می داشت .پدر محمد هم در کشیدن منظره و نقاشی و چاپ سنگی استاد بود و بهمین علت استعداد محمد را به سرعت تشخیص داد و او را برای جدی گرفتن نقاشی ،تشویق و راهنمایی کرد . پدرش نقاشی های او را با دقت بررسی می کرد و هرجا که لازم بود ، نکته ای را به او می آموخت و راهنماییش می کرد .آموزشهای پدر متناسب با رشد محمد تنظیم می شد . پدر وقتی مطمئن شد که نقاشی جزئی از وجود پسرش شده و تا پایان عمر نمی توانددل از آن بکند ، نکاتی را به او گوشزد می کرد .کمال الملک در نوجوانی به تهران رفت و در سالهای اقامتش در تهران به سفارش ناصر الدین شاه چندین تابلو کشید. او چند سالی را در اروپا گذراند و نزد تعدادی از نقاشان اروپایی تحصیل کرد و در موزه های مختلف اروپا به مطالعه آثار نقاشان بزرگ اروپا پرداخت.کمال الملک در بازگشت به ایران مدرسه "صنایع مستظرفه" را تاسیس کرد و مدیریت آن را عهده دار شد.

او در سال Û±Û³Û°Û· به حسین آباد نیشابور رفت Ùˆ دوازده سال آخر عمر خود را در این روستا در انزوا گذراند Ùˆ در سال Û±Û³Û±Û¹ خورشیدی، در سن Û¹Ûµ سالگی درگذشت. مقبره کمال الملک در کنار آرامگاه شیخ فرید الدین عطار نیشابوری قرار دارد. از او آثار مشهوری مانند تالار آینه کاخ گلستان به جای مانده است.محمد غفاری (کمال الملک) از هنرمندان بنام عصر قاجار است Ú©Ù‡ ظهور او در عرصه نگارگری با ابداعات Ùˆ نوآوری‌های او در سبک Ùˆ روش، فصل تازه ای را در بخش هنرهای تجسمی ایران گشود. ÙˆÛŒ با کشیدن تابلو تالار آیینه از سوی ناصر الدین شاه به کمال الملک ملقب شد.آرامگاه کمال الملک در جوار آرامگاه عطار نیشابوری Ùˆ در میان باغی در حومه شهر نیشابور واقع است Ùˆ در سمت غرب آرامگاه خیام Ùˆ به فاصله دو کیلومتری از آن واقع است. طراح این بنای یادبود هوشنگ سیحون است.این بنا در نقشه از دو مدول (پیمون) مربعی Ø´Ú©Ù„ تشکیل شده است Ùˆ مستطیلی با تناسب 1 بر 2 را Ù…ÛŒ‌سازند. اضلاع مربع در نما با یک قوس نیم دایره خود نمایی Ù…ÛŒ کنند؛ حجم بنا از قوس‌هایی متقاطع Ú©Ù‡ بر روی اقطار مربع زده شده اند پدید آمده Ú©Ù‡ این قوسهای متقاطع، "تاق‌های چهاربخش" را Ú©Ù‡ در معماری سنتی ایران بسیار دیده شده اند را تداعی Ù…ÛŒ کنند Ùˆ احتمالا منبع الهام طراح نیز بوده است. طراح با بهره‌گیری خلاقانه از قوس Ùˆ با پیچشی Ú©Ù‡ در ایده Ú©Ù„ÛŒ آن ایجاد کرده، به نتیجه‌ای ظاهرا متفاوت با هندسه ای پیچیده دست یافته است. این طرح مبتکرانه به مدد سازه پوسته‌ای بتنی اجرا شده است.

در بنای یادبود کمال الملک دو نوع قوس دیده Ù…ÛŒ شود.شش قوس نیم دایره نما Ú©Ù‡ نسبت دهانه به ارتفاع آنها 1 به 2/1 است، چهار قوس متقاطع Ú©Ù‡ بر روی اقطار دیده Ù…ÛŒ شوند. لازم به ذکر است Ú©Ù‡ در پایین قوس‌های اصلی نما از روبرو دو قوس کوتاه‌تر نیز وجود دارند Ú©Ù‡ در واقع تلاقی قوس‌های متقاطع هستند. شاید بتوان گفت حجم Ú©Ù„ÛŒ بنا از پوسته‌ای سه بعدی در فضا حاصل آمده است Ú©Ù‡ در یک حرکت نرم دو نوع قوس یاد شده را به هم پیوند Ù…ÛŒ دهند.این قوسها Ùˆ پوشش آنها در بالا، اشکال هندسی مخروطی Ø´Ú©Ù„ÛŒ را بوجود آورده‌اند Ú©Ù‡ ابتکاری هندسی بوده، اوج خلاقیت معماری را در بهره‌گیری از عناصر معماری سنتی ایران در ترکیبی جدید Ùˆ موزون نشان Ù…ÛŒ‌دهد. در این بنا نیز همانند آرامگاه خیام هندسه نقشی شایان توجه دارد Ùˆ پیوند عمیق این بنا را با نظام معماری ایرانی برقرار کرده است.

تزیینات استفاده شده برای آرامگاه کمال الملک کاشی معرق است Ú©Ù‡ نقوش آنها بسیار هنرمندانه بر روی سطوح منحنی نما بکار گرفته شده‌اند Ùˆ به سمت خط تقارن قوس‌ها این نقوش Ú©ÙˆÚ†Ú© Ùˆ کوچکتر Ù…ÛŒ‌شوند. به گفته طراح، کاشی معرق، معماری کاشان یعنی محل زادگاه کمال الملک را یادآور Ù…ÛŒ شود.فرم Ú©Ù„ÛŒ بنا Ùˆ تزیینات Ùˆ همچنین رنگ کاشی ها، هارمونی بس عجیب با بنای مجاور یعنی آرامگاه عطار دارد، بطوریکه شاید بازدید کننده در بدو ورود به باغ Ùˆ در نگاه اول آندو را دو جزء از یک بنا درک کند.سنگ مزار کمال الملک همچون سایر سنگ‌های مزاری Ú©Ù‡ سیحون در آرامگاه ظهیرالدوله تهران طراحی کرده است، یکپارچه از سنگ گرانیت Ùˆ با بافت خشن بوده، در قسمت بالای سنگ Ú©Ù‡ مرتفع Ùˆ زاویه دار تراشیده شده است، نقش برجسته‌ای از کمال الملک توسط شاگرد ایشان مرحوم استاد ابوالحسن صدیقی حجاری گردیده است.