روستای وادان در تهران

وادان روستایی در دهستان جمع‌آبرود واقع در شهرستان دماوند استان تهران ایران است.این روستا در جنوب شرقی شهر دماوند Ùˆ در فاصله هشتاد کیلومتری شرق تهران قرار دارد. رشته کوه قره آقاج Ú©Ù‡ در سرتاسر غرب روستا گسترش یافته‌است در اثر چین خوردگی آلپ – هیمالیا هم زمان با سلسه جبال البرز Ùˆ زاگرس در اواخر دوره ترشیاری به وجود آمده‌است.

تاریخچه
قدمت این روستا Ùˆ اولین آثار سکونت انسان در این منطقه بنا به برخی شواهد به سلسله مادها Ùˆ حضور آن‌ها در حاشیه این روستا تعلق دارد Ú©Ù‡ به عنوان پایگاه تابستانی آن‌ها محسوب Ù…ÛŒ‌شده‌است. وجود قلعه باستانی وادان در راستای قلعه‌های کوهان، فاژان، زرآباد، حاج عسگر، دزک، کیانی، سپید Ùˆ درویش خود دلیلی بر این مدعاست. یکی از نوادر استراتژیکی Ú©Ù‡ در این قلعه‌ها رعایت شده‌است، آنکه قلعه‌ها در مکان‌هایی ایجاد گشته Ú©Ù‡ به راحتی در قدیم به وسیله نشانه‌های خاص خود همچون دود Ùˆ آتش Ù…ÛŒ‌توانستند یکدیگر را مطلع سازند. رعایت این استراتژی نشان از آن دارد Ú©Ù‡ مادها تابستان در حواشی رودخانه دائمی وادان سکنی Ù…ÛŒ‌گزیدند، لهذا از آنجایی Ú©Ù‡ آب Ùˆ هوای منطقه بسیار مساعد بوده‌است دامنه این سکونت بسیار وسیع بوده طوری Ú©Ù‡ از وادان شروع شده Ùˆ تا ساران ادامه Ù…ÛŒ‌یافت. این سلسه در فصل سرما در پایگاه‌های زمستانی خود در اطراف ایوانکی Ùˆ گرمسار سکنی Ù…ÛŒ‌گزیدند. سند دیگر اینکه در Û¶ کیلومتری غرب وادان در مراتع متعلق به این روستا، منطقه‌ای وجود دارد تحت عنوان چشمه شاه. این محوطه باستانی دارای سه تپه طبیعی نسبتاً برجسته نسبت به تپه ماهورهای اطراف Ù…ÛŒ‌باشد Ú©Ù‡ به فاصله نزدیک از یکدیگر دیده Ù…ÛŒ‌شود. این منطقه باستانی به نام‌های دیگری همچون یورت شاه Ùˆ تخت شاه نیز مشهور Ù…ÛŒ‌باشد. اخیراً دربررسی‌های صورت گرفته در این محوطه، شواهد فرهنگی Ú©Ù‡ نشانگر استقراری بودن آن‌ها باشد به دست آمده Ú©Ù‡ در مرتفع‌ترین نقطه آن وجود داشته‌است. آنچه مسلم است تپه‌های باستانی چشمه شاه در دوران تاریخی، استقرار یافته‌است Ùˆ نام‌هایی Ú©Ù‡ امروزه به این مکان اطلاق Ù…ÛŒ‌شود شاید به لحاظ اهمیت آن بوده‌است. احتمال Ù…ÛŒ‌رود این محوطه به عنوان اقامتگاه‌های تفریحی مورد استفاده Ùˆ استقرار رؤسای ایلات Ùˆ قبایل بوده Ùˆ قدمت آن به قرون قبل از اسلام بازگردد. نکته دیگر اینکه در جبهه شرقی محوطه باستانی چشمه شاه Ùˆ تقریباً به فاصله Û³ کیلومتر از این محل Ùˆ در زیر قله کوه قرچ، مرتع Ùˆ یورتی وجود دارد Ú©Ù‡ به بند امان مشهور Ù…ÛŒ‌باشد ولی مردم از آن تحت عنوان بند حمام یاد Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ به جهت تسطیح توسط ماشین آلات سنگین، تمامی آثار فرهنگی آن از بین رفته‌است.فلسفه نام وادان را این طور بیان Ù…ÛŒ‌کنند Ú©Ù‡ پس از حادثه عاشورا، عده‌ای Ú©Ù‡ تعداد آن‌ها قریب به چهل نفر بوده در شمالی‌ترین منطقه وادان سکنی گزیدند Ú©Ù‡ جملگی شعیه مذهب بودند. در راستای سکنی گزیدن این افراد، عده‌ای نیز در فاصله Û² هزار گزی جنوب روستا Ùˆ بر روی یال‌های دامنه شمالی کوه‌های جنوب سکنی گزیدند Ú©Ù‡ بی دین Ùˆ کافر بودند. این گروه اقدام به ساخت قلعه‌ای نمودند Ú©Ù‡ بعدها به نام قلعه کافر معروف گردید. این افراد جهت آبرسانی به محل اقامت خودشان نهر طویلی قریب به Û·Û°Û°Û° متر احداث کردند. وادان احتمالاً به معنای تمییز دادن Ùˆ تشخیص دادن بین این دو گروه Ù…ÛŒ‌باشد. این نام همچنان بر سر زبان‌ها جاری است. امروزه مردم در محاورات عامیانه خود وادان را «ÙˆØ§Ù†» Ù…ÛŒ‌گویند Ú©Ù‡ بی‌شباهت به موقعیت روستا نمی‌باشد. زیرا وان به معنای چشمه Ùˆ محل آب Ù…ÛŒ‌باشد Ùˆ در حقیقت سرچشمه رودخانه از این محل است.

زبان مردم وادان

زبان مردم وادان مخلوطی از زبان تاتی و فارسی امروزی است. این گویش مشابه سایر مناطق همجوار است.

طایفه ها

مردم این روستا عمدتاً به طوایف زیر تعلق دارند:

طایفه خراسانی (نور محمد بیک، خراسانی، ترقی، طرقی)
طایفه محمد قاسم (مرزبانی و جدیدی)
طایفه کربلایی ابراهیم (ابراهیمی، آسیابانی و حاج نور محمدی)
طایفه تمری‌ها ( فاتحی، امجدی، امامی Ùˆ برهانی)
طایفه چهار براری‌ها (بطنی،مهدیانی،پیشرو، محمد نبی، امیر افشار، محسنی)
طایفه آخوند (کاظمی، ملامحمدی و یونسی)
طایفه یدالله ایها(ستاری و جمشیدی و فروغی و رجبعلی)
طایفه معصوم علی (معصومی، مطلبی و میرزایی)

از مفاخر این خطه Ù…ÛŒ‌توان به استاد نصرت اله ابرهیمی (خسرو) Ùˆ استاد بهنام ابراهیمی (وادانی) از بزرگان Ùˆ ستارگان موسیقی ملی ایران اشاره نمود.رودخانه ای معروف به رودخانه وادان Ú©Ù‡ از شمالی‌ترین بخش وادان سرچشمه گرفته در حرکت دائمی خود به سمت جنوب از روستاهای تاسکین، وادان، کوهان، کیلان، ساران، دوآب Ùˆ ویرانه عبور کرده Ùˆ سرانجام به ایوانکی Ù…ÛŒ‌ریزد. در گذشته‌ای نه چندان دور، آب این رودخانه به قدری بوده‌است Ú©Ù‡ الوارهای بریده شده از درختان تبریزی Ùˆ بید در حواشی رودخانه را به وسیله جریان شدید آب این رودخانه انتقال Ù…ÛŒ‌دادند ولیکن اخیراً به خصوص در فصل گرما Ùˆ کشاورزی، آب این رودخانه محدود به مشروب نمودن اراضی کشاورزی وادان Ù…ÛŒ‌شود. همان طور Ú©Ù‡ بیشتر اشاره گردید رودخانه وادان را به نام «ÙˆØ§Ù†» Ù…ÛŒ‌شناسند Ú©Ù‡ در لغت‌نامه‌های فارسی به معنای سرچشمه Ùˆ محل آب Ù…ÛŒ‌باشد. البته به زودی بر روی این رودخانه سد خاکی به طول تاج Û²Ûµ متر Ùˆ ذخیره آبی Ûµ/Û³ میلیون متر مکعب احداث خواهد شد Ú©Ù‡ بالغ بر ÛµÛ°Û°Û° هزار هکتار از اراضی زیر دست این سد مشروب خواهد گردید.غار : دخمه‌ای بزرگ در صخره‌های سنگی عظیمی در محله‌ای موسوم به زیرکمر وجود دارد Ú©Ù‡ از آن تحت عنوان غار یاد Ù…ÛŒ‌کنند. هرچند Ú©Ù‡ چشم‌انداز آن از دور دهنه غار وسیعی را نشان Ù…ÛŒ‌دهد اما عمق آن به بیش از۴ متر نمی‌رسد. بیشتر شبیه دخمه بزرگی است Ú©Ù‡ به نظر Ù…ÛŒ‌آید به وسیله دست آن را کنده باشند نه اینکه توسط عوامل طبیعی چون فرسایش، بدین Ø´Ú©Ù„ در آمده باشد. این غار به نام غار زیر کمر معروف بوده Ùˆ به احتمال زیاد مربوط به زمان غارنشینی است.بند : تنها بند معروف در منطقه وادان، بند امان Ù…ÛŒ‌باشد Ú©Ù‡ مردم آن را به عنوان بند حمام Ù…ÛŒ‌شناسند. سابقه این بند بسیار کهن Ù…ÛŒ‌باشد. در گذشته‌ای نه چنان دور نیز بندی موسوم به بند آسیاب بوده Ú©Ù‡ کار انتقال آب برای آسیاب آبی را انجام Ù…ÛŒ‌داده‌است.آب معدنی : بنا به برخی حکایات Ùˆ روایات از سوی ریش سپیدان روستا، چشمه‌ای بر روی کوه قوچعلی Ùˆ در منطقه‌ای به نام آفتاب وجود داشته Ú©Ù‡ از آن به عنوان کمبود آب یاد Ù…ÛŒ‌کردند. البته آثار آن هنوز پابرجاست Ùˆ در بخشی از فصول سال آب اندکی از آن جاری Ù…ÛŒ‌شود. قدما را عقیده بر آن بوده Ú©Ù‡ آب این چشمه مصرف دارویی داشته، رنگ آن تیره بوده Ùˆ مزه گس داشته‌است.بناهای تاریخی : چشمه شاه، قلعه کافر Ùˆ قلعه وادان از بناهای بسیار کهن روستا Ù…ÛŒ‌باشد Ú©Ù‡ شرح آن‌ها قبلاً گذشت. از دیگر بناهای تاریخی Ùˆ مذهبی Ù…ÛŒ‌توان از سقاخانهٔ حضرت ابوالفضل العباس (ع)نام برد. مردم روستا، ارادت خاصی به این مکان مقدس دارند. این ارادت به خاطر آن است Ú©Ù‡ مردم این روستا، معجزات فراوانی از این مکان سراغ دارند. اهالی برخی از نذورات خود را در این مکان مقدس ادا Ù…ÛŒ‌نمایند.

بخش‌های وادان

خود روستای وادان از بخش‌هایی همچون: قلعه، ده، کهریزک، بالا حصار، بالا روبار، پایین روبار، سرباغ، شهرک آزادگان، شهرک بنیاد، زیر کمر Ùˆ جدید تشکیل شده‌است. ولیکن حواشی روستا Ùˆ چشمه آب‌های آن عبارت اند از :چهار چشمه، بند امان(حمام)ØŒ رزک، تولک، میشینی، ممشه، Ù†ÛŒ یک، چشم ابراهیم، تخت شاه، چشمه شاه، دلی، آبزه، رستم آباد، آب باریک، محدودیه، سفید خانیک، دو دره، مملی، قاسم بیگی، سرخ چشمه، جوزدار، سره قاسم Ùˆ…Ú©Ù‡ بعضاً این مناطق تاریخچه خاص خودشان را دارند. به عنوان مثال پیر چنار در جوزدار.پیر چنار : جوزدار در حدود دو کیلومتری غرب وادان واقع شده‌است. این منطقه بسیار بسیار وسیع Ù…ÛŒ‌باشد. وجود دخمه‌هایی در این مکان خود دال بر این مدعاست Ú©Ù‡ در گذشته‌ای نه چندان دور، این منطقه یکی از قطب‌های تولید محصولات کشاورزی همچنین چراگاه تعداد بی شماری گاو Ùˆ گوسفند بوده‌است. در وسط این منطقه وسیع، درخت چناری وجود دارد Ú©Ù‡ بنا به گفته اهالی قدمت آن به بیش از Û¶ قرن Ù…ÛŒ‌رسد. اهالی روستا، باور خاصی به آن دارند Ùˆ در ایام خاصی به زیارت آن رفته Ùˆ نذورات خود را ادا Ù…ÛŒ‌نمایند. بر روی این درخت مردم دخیل‌های زیادی را بسته‌اند Ùˆ بر این باورند Ú©Ù‡ سوزاندن چوب این درخت گناه Ù…ÛŒ‌باشد. قدمت این درخت، فضایی را Ú©Ù‡ این درخت اشغال نموده Ùˆ ارتفاع این درخت، یکی از جاذبه‌های طبیعی Ùˆ دیدنی این روستا است.

امامزاده ها

امام‌زاده قاسم: این امامزاده هم‌اکنون در شمالی‌ترین منطقه وادان Ùˆ ابتدای روستای تاسکین قرار دارد. هرچند Ú©Ù‡ هم‌اکنون جزءامامزاده‌های روستای تاسکین به شمار Ù…ÛŒ‌آید ولی سابقاً این امامزاده جزء روستای وادان بوده‌است. در فرهنگ جغرافیایی ایران Ùˆ در لغت‌نامه مرحوم علی اکبر دهخدا آمده، تعلق این امامزاده به وادان ذکر گردیده‌است. بنا به اظهارات سازمان میراث فرهنگی به نظر Ù…ÛŒ‌رسد قدمت بنای این امامزاده به قرون Û¶ یا Û· هجری برگردد.امام‌زاده زین‌العابدین ابن عقیل: Ú©Ù‡ در مرز بین وادان Ùˆ محله کوهان قرار دارد، این بنا به همت سازمان میراث فرهنگی مرمت Ùˆ بازسازی شده‌است. از آن جایی Ú©Ù‡ قبرستان مشترک محله کوهان Ùˆ وادان نیز در جوار این امامزاده واقع شده‌است شبهای جمعه پذیرای خیل عظیمی از دلدادگان به ائمه اطهار Ù…ÛŒ‌باشد. مضاف به اینکه گردهمایی اهالی محله کردر، محله کوهان Ùˆ بیدک نیز در روز عاشورا در این محل Ù…ÛŒ‌باشد. قدمت بنای این امامزاده به قرون Û¸ یا Û¹ هجری بر Ù…ÛŒ‌گردد.مسجد قدیمی: اگر Ú†Ù‡ تاریخ معتبر ساخت این مسجد هنوز مشخص نشده ولی تخمین زده Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ قدمت بالایی داشته‌است. شواهد نشان Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ در بین سال‌های Û±Û³Û´Û· تا Û±Û³Û´Û¹ به Ú©Ù„ÛŒ خراب Ùˆ از نو ساخته شده‌است. ساختن مسجد جدید توسط دو فرد نیکوکار به نام‌های حاج آقا توسلی Ùˆ حاج میرزا علی محمد کاظمی صورت پذیرفته است. همچنین به جهت روند روبه رشد جمعیت Û² بار اضافه بنا گردیده Ùˆ هم‌اکنون دارای Û·Û°Û° متر زیر بنا Ù…ÛŒ‌باشد. مضاف به اینکه بخش Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ از مسجد، حسینیه‌است Ú©Ù‡ متصل به آن Ù…ÛŒ‌باشد.