آرامگاه کلنل محمد تقی خان پسیان

آرامگاه کلنل محمد تقی خان پسیان اولین خلبان ایرانی در مجاورت آرامگاه نادرشاه افشار و در باغچه شمالی باغ آرامگاه قرار دارد و لوحی سنگی بر آب نصب شده است. محمد تقی خان پسیان از میهن پرستان جوان و پر شور ایران بود.در سال 1309 هجری شمسی در تبریز متولد شدو در سال 1324 به تهران آمدو پس از پنج سال تحصیل در مدرسه نظام به درجه سلطانی رسید و پس از آن در جنگ معروف به مصلی،روس ها را شکست فاحشی دادو صیت شهرت ولیاقت او از مرزهای ایران گذشت.در سال 1335 هجری به آلمان رفت و در سال 38 پس از بازگشت به فرماندهی ژاندارمری خراسان در دولت مشیر الدوله رسید. در ذیحجه سال 1339 آزادیخواهان خراسان به رهبری کلنل قیام کردند.این قیام که برای کسب استقلال ایران بود،توسط روسای عشایر و به تحریک قوام السلطنه و سپاهیان دولتی ایران مورد هجوم قرار گرفتو کلنل پسیان که او را در شمارمردانی چون جلال الدین خوارزمشاه و لطفعلی خان زند می دانند در زد و خورد با اکراد بجنورد در جعفر آباد قوچان به خدعه کشته شد.
زندگی و مرگ محمد تقی خان پسیان
«Ú©ÛŒÙ†Ù‡ قوام‌السلطنه از او مربوط به دورانی Ú©Ù‡ والی خراسان بود، کار خود را کرد Ùˆ پسیان را به کشتن داد.«Ø¹Ø¨Ø¯Ø§Ù„له کوثری»ØŒ مترجم کتاب «Ú©Ù„نل پسیان Ùˆ ناسیونالیسم انقلابی در ایران» در مراسم رونمایی از این کتاب گفته است: «Ø¯Ø± مشهدی Ú©Ù‡ قبر کلنل در آن است Ùˆ تمام اتفاقات مربوط به او در همین‌ جا افتاده، بسیاری کلنل را نمی‌شناسند.»Ù¾Ø³ÛŒØ§Ù† ١٠ مهر ١٣٠٠ در قوچان کشته شد. کلنل در سال ١٢٧٠خورشیدی در تبریز متولد شد. اصلیتش قفقازی است Ùˆ پدرانش پس از عقد قرارداد گلستان زیر بار رعیتی خارجی نرفتند Ùˆ راه وطن آبا Ùˆ اجدادی را در پیش گرفتند. او هم در مدرسه Ùˆ مکتب Ùˆ سپس چند ماه در مدرسه لقمانیه درس خواند.کلنل برای تکمیل تحصیلات به تهران رفت Ùˆ وارد مدرسه نظام شد. وزارت جنگ او Ùˆ Ù© تن دیگر را بر خلاف میل Ùˆ رضایت خودشان از مدرسه خواست Ùˆ با رتبه نایب‌دومی (ستوان‌دومی) وارد خدمت کرد. با معرفی «Ú©Ù„نل کسترزیش»ØŒ معلم مدرسه، نزد ژنرال یالمارسن رفت Ùˆ به اسم داوطلب شش ماه در یوسف‌آباد در سمت معلم، متعلم Ùˆ مترجم خدمت کرد. با این Ú©Ù‡ قرار نبود قبل از پایان دوره مدرسه صاحب‌منصبان ژاندارمری، کسی از میان داوطلبان، صاحب رتبه شود، خدماتش نظر صاحب‌منصبان سوئدی را جلب کرد Ùˆ در اول ماه ششم به درجه‌ سروانی نائل شد Ùˆ به سمت آجودان مترجمی ریاست گروهان «Ø³ÛŒØ±Ø§Ø¨» مأمور به خدمت در همدان شد. یک ماه قبل از اختتام دوره مدرسه به ریاست یک اسکادران منصوب Ùˆ عازم بروجرد شد Ùˆ در اولین برخورد با شورشیان لر با ١١ تن از عده خود مجروح شد، پس از بهبودی زخم، در اغلب جنگ‌های بروجرد شرکت کرد.«Ù‡ÙˆÚ¯Ùˆ اردمان» در کتابش به نام «Ø¬Ù‡Ø§Ø¯ در سفر ایران» درباره کلنل گفته است: «Ø¯Ø± میان هم‌وطنان خود نفوذ بزرگی داشت Ùˆ جنگ را با مهارت تمام اداره Ù…ÛŒ‌کرد Ùˆ شخصا دارای شجاعت بزرگی بود Ùˆ همین استعداد بود Ú©Ù‡ بارها جنگ را به نفع ما پایان داد. شبانگاه صدای مهیب Ùˆ مؤثر مارش ژاندارمری ایران بلند شد Ú©Ù‡ خود محمدتقی‌خان، آن دلیر دلیران در حضور سرکردگان ایران Ù…ÛŒ‌خواند. برای شنیدن این آواز Ú©Ù‡ حزن مرگ Ù…ÛŒ‌آورد Ùˆ با این همه تأثیر قوت Ùˆ سطوت داشت Ùˆ از گلوله‌ریزان Ùˆ مرگ شیرین یاد Ù…ÛŒ‌کرد Ùˆ زمان Ùˆ مکان موافق بود Ùˆ این آواز را یک ایرانی Ù…ÛŒ‌خواند Ú©Ù‡ صفات شهامت Ùˆ شجاعت را با یک وطن‌پرستی آتشین جمع کرده بود. صدای تقی‌خان در سینه این شب هولناک فروپیچید Ùˆ مرگ را برای کشتگان، مقدس Ùˆ آسان نمود؛ مرگی Ú©Ù‡ خود او چندین‌ بار خود را به کام او انداخت Ùˆ ما را در سخت‌ترین مواقع نجات داد.»Ù…رور زندگی شخصی محمدتقی‌خان نشان از هوش Ùˆ ذکاوت منحصر به‌ فرد او دارد؛ او Ú©Ù‡ در ماه مه ١٩١٧ برای معالجه ورم کبد از ژاندارمری کناره‌گیری کرده بود، به آلمان رفت Ùˆ همان‌ جا بود Ú©Ù‡ وارد خدمت هوانوردی شد اما پس از گذراندن دوره Ùˆ ٣٣ پرواز بیمار شد Ùˆ در نتیجه درخواست داد به قسمت پیاده منتقل شود Ùˆ تا شکست آلمان Ùˆ متارکه جنگ جهانی اول در خدمت ارتش آلمان بود. همان‌جا ریاضیات عالیه Ùˆ موسیقی یاد گرفت Ùˆ مختصری از سرودهای ژاندارمری Ùˆ اشعار ملی ایران را به اسامی «Ø³Ù‡ سرود ملی Ùˆ هفت آواز محلی ایرانی» با مختصری مقدمه به زبان آلمانی به چاپ رساند Ú©Ù‡ فوق‌العاده توجه موسیقیدان‌های آلمانی را جلب کرد. تعدادی از رگلمان‌های مختلف را هم ترجمه Ùˆ آماده چاپ کرد Ú©Ù‡ به‌ دلیل نداشتن استطاعت مالی موفق به چاپ آنها نشد. از آلمان به سوئیس رفت Ùˆ بعد عازم ایران شد. کلنل ایرانی تا تاریخ سقوط کابینه وثوق‌الدوله در ایران بی‌کار بود اما در این مدت از فرصت استفاده کرد Ùˆ «ØªØ§Ø±ÛŒØ®Ú†Ù‡ تصنیف لامارتین» را Ú©Ù‡ مقداری از آن در روزنامه آگاهی در مشهد چاپ شد، ترجمه کرد.

آغاز پایان

بالاخره او را برای ساماندهی به وضعیت ژاندارمری خراسان به آنجا فرستادند. او هم اداره را از کفیل تحویل گرفت Ùˆ مشغول کار شد. تقدیر او از همان‌جا بود Ú©Ù‡ رقم خورد Ùˆ قوام‌السلطنه کینه‌اش را به دل گرفت. پس از کودتای سوم اسفند ١٢٩٩، از حکومت مرکزی دستور رسیده بود Ú©Ù‡ والی خراسان، قوام‌السلطنه را دستگیر Ùˆ روانه زندان کند Ùˆ بخشی از اموال او از جمله ٣٦ اسب را مصادره Ùˆ داغ ژاندارمری بر آنها بزند، او هم چنین کرد. خودش Ù…ÛŒ‌نویسد: «Ù…Ù† به خراسان خدمت کرده‌ام، من مردی خدمتگزار دولتم Ùˆ اگر روزی قوام‌السلطنه را توقیف کردم، به امر دولت مرکزی بوده است. حتی به من امر شد Ú©Ù‡ او را تلف کنم ولی من این امر را اطاعت نکردم زیرا قوام‌السلطنه در هیچ محکمه رسمی محکوم به مرگ نشده بود Ùˆ کشتن او را وظیفه خود نمی‌دانستم Ùˆ تحت‌الحفظ ÙˆÛŒ را به مرکز فرستادم تا خودشان هر Ú†Ù‡ Ù…ÛŒ‌خواهند بکنند» اما قوام پس از اعزام به تهران آزاد شد Ùˆ در مقام صدارت قرار گرفت Ùˆ ضمن تصویب‌نامه‌ای، مبلغ ٥٠ ‌هزارتومان بابت «Ø§Ù…وال منهوبه» از خزانه فقیر ملت دریافت کرد.پس از سه ماه Ùˆ سه روز کابینه سیدضیاء Ú©Ù‡ از پنجم حوت ١٢٩٩ با صدور دستخط شاه روی کار آمده بود، سقوط کرد. در این مدت خراسان آرام بود Ùˆ کلنل، وظیفه‌شناس. از ماهیت حکومت ٩٣ روزه هم بی‌خبر بود. از روی همین وظیفه‌شناسی Ùˆ وظیفه‌مندی Ùˆ نگاهی Ú©Ù‡ از دوردست به حکومت مرکزی داشت، در رد دادخواهی محبوسان تهران در زمان سیدضیاء مطالبی نوشت Ùˆ متمم آن را در ١٣ تیر ١٣٠٠ منتشر کرد: «Ù…Ù† ایران Ùˆ ایرانی را نه فقط دوست داشته بلکه پرستش Ù…ÛŒ‌کنم… . مرا اگر بکشند قطرات خونم کلمه ایران را ترسیم خواهد نمود Ùˆ اگر بسوزانند، خاکسترم نام وطن را تشکیل خواهد داد. قدمی بر خلاف رضای خدا Ùˆ صلاح مملکت برنداشتم… . به تصدیق دوست Ùˆ دشمن عفت Ùˆ شرافت سربازی را همیشه محفوظ داشته‌ام. آنچه کرده‌ام مطابق Ø­Ú©Ù… بوده Ùˆ از قضا احکام هم به حق صادر Ù…ÛŒ‌شده است Ùˆ گمان ندارم در تاریخ ایران Ùˆ مخصوصا در تاریخ مشروطیت چنین نظم Ùˆ ترتیبی به ظهور Ùˆ بروز رسیده باشد. من اولین کسی هستم Ú©Ù‡ حساب وجوه دریافتی ایام تصدی خود را به میل Ùˆ رضای خاطر خود پس داده Ùˆ از بودجه مصوبه ایالتی فقط آن مقدار به خرج آوردم Ú©Ù‡ استحقاقش را داشتم Ùˆ برای پرداخت مستمری‌های فقراء Ùˆ ضعفاء لازم Ùˆ واجب بود برای اولین دفعه اعانه‌ای Ú©Ù‡ برای قشون گرفته Ù…ÛŒ‌شد به همان مصرف خودش رسانده Ùˆ به Ú©Ù…Ú© صاحب‌منصبان لایق Ùˆ فداکار خود Ùˆ به سرعت برق چندین باطالیان پیاده Ùˆ فوج سوار حاضر خدمت نموده با صاحب‌منصبان یک باطالیان شش مقابل آن‌ را اداره کردم. در حکومت من چندین فقره حساب‌های پیچ در پیچ مؤدیان مالیاتی Ú©Ù‡ سال‌ها مطرح مذاکره وزارتخانه‌ها بوده Ùˆ به جایی نرسیده بود خاتمه یافت. اشرار نامی خراسان مثل خداوردی الله وردی مرسل دین محمد حضرتعلی Ùˆ غیره Ú©Ù‡ با اردوهای دو، سه‌هزار نفری Ùˆ مخارج گزاف دستگیری‌شان ممکن نبود دستگیر کردم Ùˆ به مجازات اعمال جنایت‌کارانه خود رسیدند. حل Ùˆ تصفیه مسائل سرحدی شروع به اصلاحات بلدی اتحاد Ø´Ú©Ù„ قوای نظامی خراسان Ùˆ انتظام ادارات Ùˆ شعبات مختلفه آن از یادگاری‌های فراموش‌نشدنی دوره حکومت Ùˆ ریاست من است. بالاخره این در حکومت من Ùˆ پیشنهاد من بود Ú©Ù‡ دولت وقت برای اصلاح آستانه مقدس تصمیم گرفته به رجوع این مأموریت مقدس خستگی‌ها Ùˆ دلتنگی‌های مرا جبران نمود.

به سوی سرنوشت

مشخص است Ú©Ù‡ کلنل دل نگران آینده است؛ آینده‌ای Ú©Ù‡ حالا قوام‌السلطنه در آن قدر قدرت است Ùˆ برای همین به صمصام‌السلطنه بختیاری Ù…ÛŒ‌نویسد: «Ø·Ø±ÙØ¯Ø§Ø± جنگ داخلی نیستم… لیکن… نسبت به دولت Ùˆ مخصوصا شخص رئیس‌الوزرا به دلایل کافی Ú©Ù‡ در دست است اعتماد Ùˆ اطمینان ندارم اگر… ضمانت فرمائید Ú©Ù‡ کابینه حاضره به مواعید خود وفا خواهد نمود به نام شرافت Ùˆ درست‌قولی ایلیاتی Ú©Ù‡ در حضرت اشرف سراغ دارم، تسلیم محض خواهم شد Ùˆ در این صورت استدعایی Ú©Ù‡ خواهم داشت همان ابقاء مسیو دبوا است.در نامه‌ای Ú©Ù‡ شهریور ١٣٠٠ برای کاظم‌زاده، مدیر مجله ایرانشهر Ùˆ مقیم برلین ارسال Ù…ÛŒ‌کند، Ù…ÛŒ‌نویسد: «Ù¾Ø³ از تغییر کابینه از حکومت منفصل لیکن مجبورا به ریاست قوای نظامی برقرار شدم مایل به خدمت نبودم. یعنی کسی را طالب خدمت نمی‌دیدم. بالاخره در ١٥ اسد مجددا به خواهش اهالی Ùˆ به امر وجدان خود امورات حکومتی را نیز عهده‌دار شدم. لیکن به فرض رئیس‌الوزراء دولت تقاضای اهالی را تاکنون قبول نکرده Ùˆ آقای صمصام‌السلطنه را به ایالت تعیین کردند Ú©Ù‡ در تهران هستند Ùˆ ایشان بنده را کفیل فرموده‌اند. خلاصه به امر مرکز رئیس Ú©Ù„ قوا Ùˆ به خیال اهالی Ùˆ خودم فرمانفرمای ایالت خراسان Ùˆ عهده‌دار امورات لشکری Ùˆ کشوری Ù…ÛŒ‌باشم Ùˆ دیشب آخرین تلگراف اتمام حجت را به مجلس Ùˆ وزراء مختار Ùˆ تمام جراید مخابره کرده‌ام Ùˆ ان‌شاءالله همان‌طوری Ú©Ù‡ یک نسخه از رد دادخواهی فرستاده‌ام Ùˆ البته تا وصول این مراسله خواهد رسید، یک نسخه دیگر نیز از مخابرات Ú©Ù‡ قریبا به طبع خواهم رساند ارسال Ù…ÛŒ‌دارم. همسایه جنوبی Ùˆ دولت فشار Ù…ÛŒ‌آورند Ú©Ù‡ من به خارجه مسافرت کنم. لیکن من تا ممکن است دست از وطن نخواهم کشید Ùˆ در همینجا به گور خواهم رفت. این بود مختصر از تفصیل Ùˆ ان‌شاءالله اگر سلامتی باقی ماند – چیزی Ú©Ù‡ گمان نمی‌کنم – مشروحا صحبت خواهم کرد Ùˆ در غیر این‌ صورت این آخرین یادگار من خواهد بود. بنده فعلا برای خاراندن سر هم وقت ندارم. یک اردوی چهار هزار نفری بدون Ú©Ù…Ú© Ùˆ تنهای تنها اداره کرده ضمنا حکومت ایالتی را نیز عهده‌دار Ù…ÛŒ‌باشم Ùˆ اقلا روزی یکصد کاغذ Ùˆ لایحه Ù…ÛŒ‌نویسم Ùˆ دویست مراسله خوانده Ùˆ جواب Ù…ÛŒ‌دهم. خدمت آقای تقی‌زاده سلام رسانده عرض کنید Ú©Ù…Ú© کنید. Ú©Ù…Ú© کنید تا ایران را تحت نفوذ همسایه جنوبی خلاص کرده ریشه اشراف پوسیده را از بیخ Ùˆ بن برکنیم. اگر حالا استفاده نکنیم، Ú©ÛŒ استفاده خواهیم کرد. به همه ایرانی‌ها سلام برسانید Ùˆ بگویید خواهش دارم اولا پس از شنیدن خبر کشته‌ شدن من در راه وطن هر کدام یک کاغذ تبریک به مادرم عزت‌الحاجیه در تبریز Ùˆ یک تبریک‌نامه دیگر به عمویم ژنرال حمزه‌خان در تهران بنویسند.» Ù…ÛŒ‌گویند در همان روزهاست Ú©Ù‡ در کنار درخت چنار باغ ایالتی درخواست عکاس کرد Ùˆ آخرین عکس در حیات خویش را گرفت؛ عکسی Ú©Ù‡ اضطراب درون او را نشان Ù…ÛŒ‌دهد Ùˆ عکس بعدی او عکس سر بریده‌اش بود.

سرگردانی بعد از مرگ

سرانجام آن Ú†Ù‡ او پیش‌بینی Ù…ÛŒ‌کرد، رخ داد. فتنه بدخواهان Ùˆ جاسوسان Ùˆ اقدامات دولت مرکزی Ùˆ فشار انگلیس Ùˆ زخم‌خوردگان دیگر تقدیر او را رقم زد. ماژور محمودخان نوذری Ú©Ù‡ خائن شماره یک لقب گرفته Ùˆ کلنل به خیانت او Ù¾ÛŒ برده بود، در قبال تلگراف کلنل مبنی بر آمادگی حرکت از ایران Ù…ÛŒ‌گوید: «Ø´Ù…ا نباید از ایران بروید Ùˆ اگر بروید دور از آیین فتوت است. ما زیردستان شما Ùˆ جان‌نثاران هستیم.

دیگران هم به او قول حمایت Ùˆ همراهی Ù…ÛŒ‌دهند Ùˆ Ù…ÛŒ‌گویند آماده جان‌نثار کردن در راه کلنل‌اند. محمدتقی ناچار تسلیم حمایت‌ها Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ در پاسخ آنها جواب Ù…ÛŒ‌دهد: «Ù…Ù† تسلیم نظر شما شدم ولی امیدوارم این ساعت Ùˆ دقیقه را فراموش نکنید.» اما همین ماژور محمودخان، نخستین موافق او، از امرش سرپیچی کرد. نوذری به هنگام عزیمت کلنل به گناباد فرماندهی اردوی نادری Ùˆ حکومت نظامی قوچان را بر عهده داشت Ùˆ پس از احضار به مشهد، کفالت قوای قوچان را به‌ جای سروان کاظمی Ú©Ù‡ افسری لایق بود به میرفخرایی Ú©Ù‡ گویا دستورات خاصی برای انهدام ژاندارمری داشت، محول کرد. شهریور، طغیان کردهای شیروان Ùˆ خلع سلاح ژاندارمری گزارش شد. میرفخرایی برای تضعیف قدرت قوای ژاندارم Ùˆ افتادن اسلحه کافی به دست شورشیان به‌ جای اعزام نیروی کافی هر بار عده Ú©Ù…ÛŒ اعزام Ù…ÛŒ‌کرد تا این Ú©Ù‡ کردها به فاروج حمله کردند. عده کردهای مسلح به بیش از ٦٠٠ نفر رسید. میرزامحمود صارم درگزی از زیردستان پسیان Ú©Ù‡ بعدا به‌ واسطه شرکت در قتل کلنل از طرف قوام ملقب به «ØµØ§Ø±Ù…‌الملک» شد از انجام وظایف خودداری کرد Ùˆ به شورشیان پیوست Ùˆ خود سربازخانه را زیر آتش گرفت. باقی‌مانده ژاندارم‌ها هم به‌ شتاب به سوی مشهد مقدس به راه افتادند. بعد از حرکت ژاندارم‌ها کردها هم بسیج شدند. کلنل به دلیل Ú©Ù…ÛŒ مهمات سلطان کاظمی آجودان خود را به جعفرآباد Ù…ÛŒ‌فرستد تا هم مهمات بیاورد Ùˆ هم از سلطان پلتیک خائن بخواهد Ú©Ù‡ کردها را محاصره کند. با ورود کاظمی به جعفرآباد معلوم Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ افسران خائن گریخته‌اند Ùˆ او برای رساندن مهمات به کلنل ناچار به تخلیه همه گاری‌های حامل فشنگ Ùˆ مهمات Ù…ÛŒ‌شود چون محل جعبه‌های نوار مسلسل Ùˆ پنجاه تیر مشخص نبوده است…بر اثر شدت جنگ Ùˆ رسیدن قوای Ú©Ù…Ú©ÛŒ به کردها کلنل مجبور به مصرف فشنگ‌های قلیلی Ú©Ù‡ در اختیار ١١ نفر باقی‌مانده نفرات خود Ù…ÛŒ‌شود. کلنل فشنگ‌ها را با کمال احتیاط Ùˆ تأنی مصرف Ù…ÛŒ‌کرد Ùˆ حدود ساعت دوونیم بعدازظهر فشنگ آنها تمام شد. کردها Ú©Ù‡ موضوع را دریافته بودند، جری شدند. تا این دقیقه Ùˆ قبل از اتمام فشنگ‌ها تلفاتی به همراهان کلنل وارد نشده بود. به محض اتمام فشنگ‌ها ژاندارم‌ها یکی‌یکی شهید شدند. کلنل تنها مانده بود. ناگهان یک گلوله به استخوان خاصره‌اش اصابت کرد Ùˆ کلنل به شهادت رسید. گویا در لحظات آخر گفته بود: «Ø§Ú¯Ø± یکی از شماها سلامت ماندید، بگویید با خون من روی کفنم بنویسند: وطن Ùˆ برای مادرم بفرستید.پس از اتمام نبرد، کردها شروع به غارت لباس‌ها Ù…ÛŒ‌کنند. برات محمدبیک Ùˆ قلیچ‌خان، نوکرهای تاج محمدخان لباس‌های کلنل را برمی‌دارند. وقتی نزد او در جعفرآباد Ù…ÛŒ‌رسند او از روی برق پاگن‌های فرنچی Ú©Ù‡ در تن قلیچ بوده، تشخیص Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ پاگن، پاگن کلنل است. قلیچ محل قتلگاه را نشان Ù…ÛŒ‌دهد. فرج‌الله خان Ú©Ù‡ بعدا قوام او را ضیغم‌الملک نامید، به قلیچ دستور Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ برود سر کلنل را بریده Ùˆ بیاورد. غروب آن روز ابتدا سر Ùˆ سپس جسد را به قوچان حمل Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ جریان را به قوام اطلاع Ù…ÛŒ‌دهند. بعد از آن زمان به مدت پنج سال عزاداری‌های مفصلی در سالگرد مرگ پسیان در مشهد انجام Ù…ÛŒ‌شد تا این Ú©Ù‡ پس از به‌ قدرت‌ رسیدن سلسله پهلوی انجام مراسم عزاداری Ùˆ سالگرد ممنوع شد. بعد از مرگ پسیان تمامی اموال کلنل به مبلغ ٢٧٠تومان تقویم Ùˆ صورت به مجلس شد. قوام دستور نبش قبر کلنل را صادر کرد Ùˆ تابوت یا صندوق آهنی حاوی جسد او را از باغ نادری به گورستان بیرون دروازه سراب انتقال دادند Ú©Ù‡ به علت احداث خیابان گورستان، مزار کلنل از بین رفت. زمستان ١٣٣١ هنگام کندن Ù¾ÛŒ برای ساختمان جدیدالاحداث واقع در محوطه پشت حمام سناباد Ú©Ù‡ محل سابق قبرستان، دروازه سراب است، صندوق حاوی جسد کلنل پیدا شد Ùˆ آن را برای دفن به آرامگاه نادرشاه انتقال دادند. اگر Ú†Ù‡ در اسناد مشهور است Ú©Ù‡ پسیان هیچ‌ وقت ازدواج نکرد اما در مراسم سالگردی Ú©Ù‡ سال گذشته برای او در مشهد برگزار شد، به نقل از نوه او فریده پسیان گفته شد Ú©Ù‡ «Ù…رحوم پسیان بعد از مرگ پنج بار دفن شد Ú©Ù‡ سه بار آن با تشییع پیکرش از سوی مردم مشهد همراه بود.»