در سفر به زابل، از کجا دیدن کنیم؟

زابل، شهری کهن، با جاذبه‌های گردشگری متعدد در استان سیستان Ùˆ بلوچستان است Ú©Ù‡ امروزه یکی از مقاصد گردشگری کشور شناخته Ù…ÛŒ‌شود.شهر زیبای زابل در استان سیستان Ùˆ بلوچستان Ú©Ù‡ به عنوان وسیع‌ترین استان جنوب شرقی ایران شناخته Ù…ÛŒ‌شود، قرار دارد. این شهر دارای پیشینه‌ای کهن Ùˆ دارای آثار باستانی Ùˆ جاذبه‌های گردشگری متعدد است Ú©Ù‡ هر سال میزبان جمع زیادی از مسافران Ùˆ توریست‌های سراسر ایران Ùˆ جهان است. از گذشته تا به امروز «Ø²Ø§Ø¨Ù„» را با نام‌های مختلفی خوانده‌اند Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌توان به «Ø³Ú¯Ø³ØªØ§Ù†» یا «Ø³Ø¬Ø³ØªØ§Ù†» Ùˆ «Ù†ÛŒÙ…روز» اشاره کرد. شهرستان امروزی زابل، در واقع زمین‌هایی با تپه‌هایی از سبزه‌زارها Ùˆ رسوبات‌ دریایی در دروان گذشته بوده است Ú©Ù‡ بخشی از آن زمین‌ها در محل عبور رودخانه‌ÛŒ «Ù‡ÛŒØ±Ù…ند» قرار داشت.اما بر اثر کاهش Ùˆ تقلیل آب رودخانه، خشکی‌های پیرامون آن بیشتر شده Ùˆ با وصل شدن به روستای «Ø­Ø³ÛŒÙ† آباد»ØŒ آبادی وسیعی بوجود آمده است. شاید تا آن موقع اسمی از «Ø²Ø§Ø¨Ù„» در جایی برده نمی‌شد تا اینکه پادگانی نظامی را تاسیس کرده Ùˆ این منطقه دارای اهمیت Ùˆ ارزش قابل توجهی شد. سرانجام در اوایل قرن Û±Û´ Ùˆ در سال Û±Û³Û±Û´ هجری شمسی، نام «Ø²Ø§Ø¨Ù„» بر اساس مصوبه‌ÛŒ هیئت وزران وقت، بر آن آبادی قرار گرفت. منطقه‌ای Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌توان در آن، آثار تاریخی Ùˆ باستانی بسیاری از استان سیستان Ùˆ بلوچستان را مشاهده کرد. این ناحیه از کشور را Ù…ÛŒ‌توان به دلیل همین جاذبه‌های گردشگری Ùˆ طبیعی قابل توجه Ùˆ ارزشمندی Ú©Ù‡ دارد، یکی از مقاصد اصلی گردشگری Ùˆ مسافرت در ایام مختلف سال، بویژه نوروز در نظر گرفت.

 Û±. شهر سوخته

در فاصله‌ÛŒ ÛµÛ¶ کیلومتری از شهرستان زابل، در حاشیه‌ÛŒ جاده‌ÛŒ زابل-زاهدان، یکی از ارزشمندترین میراث ایران کهن با قدمتی نزدیک به Û³Û²Û°Û° سال پیش از میلاد مسیح (ع) قرار دارد Ú©Ù‡ به «Ø´Ù‡Ø± سوخته» شهرت یافته است. این منطقه‌ÛŒ تاریخی در هزاره‌ÛŒ دوم Ùˆ سوم پیش از میلاد، به همت مهاجرانی Ú©Ù‡ احتمالا از قسمت‌های مختلفی به آن مهاجرت کرده بودند، احداث شده است. علت نام‌گذاری این شهر به «Ø´Ù‡Ø± سوخته» به دلیل آتش‌سوزی است Ú©Ù‡ در بین سال‌های Û³Û²Û°Û° Ùˆ Û²Û·ÛµÛ° پیش از میلاد Ùˆ در دو دوره‌ÛŒ زمانی مختلف، اتفاق افتاده است Ùˆ متاسفانه کتبیه یا سندی Ú©Ù‡ نام اصلی این شهر باستانی را بازگو کند، کشف نشده است.نخستین نشانه‌های جراحی مغز روی دختری نوجوان، برای درمان هیدروسفالی، در شهر سوخته کشف شده است.از ویژگی‌های بارز Ùˆ فوق‌العاده‌ÛŒ این شهر، Ù…ÛŒ‌توان به تشکیلات مرتب Ùˆ منظم، سازمان‌دهی اجتماعی قابل توجه Ùˆ پیشرفته‌ بودن آن در زمان آبادانی Ùˆ حیات شهر، برخورداری از نظام مرتب Ùˆ منظم آب‌رسانی، تخلیه‌ÛŒ فاضلاب، دانش پزشکی، مسئولیت بانوان در امور مالی خانواده، فعالیت‌های صنعتی، هنری Ùˆ ... اشاره کرد Ú©Ù‡ حیرت Ùˆ تحسین بسیاری از باستان‌شناسان در سراسر جهان را برانگیخته است. اما آنچه Ú©Ù‡ بیش از دیگر کشفیات مربوط به این شهر کهن، مورد تعجب Ùˆ حیرت کارشناسان شده است، یافتن اولین نشانه‌های کهن‌ترین جراحی مغز دختری دوازده یا سیزده ساله است Ú©Ù‡ برای درمان بیماری هیدروسفالی، روی ÙˆÛŒ انجام شده Ùˆ گویا پس از جراحی، تا مدت‌ها بعد، به زندگی ادامه داده است.

۲. قلعه رستم زابل

در Û·Û° کیلومتری شهرستان زابل، یکی دیگر از آثار تاریخی Ùˆ ارزشمند ایران کهن قرار گرفته است Ú©Ù‡ به «Ù‚لعه رستم» شهرت دارد. میراثی باقیمانده از دوران اسلامی Ú©Ù‡ عنوان بزرگ‌ترین قلعه‌ÛŒ این دوران در سرزمین زابل را به خود اختصاص داده است. جالب است بدانید Ú©Ù‡ ارزش Ùˆ بزرگی این قلعه‌ÛŒ تاریخی، افسانه‌ای بودن آن است. رستم پهلوان نامدار شاهنامه، شخصی است Ú©Ù‡ این قلعه را به ÙˆÛŒ نسبت Ù…ÛŒ‌دهند. متاسفانه این اثر تاریخی بر اثر گذشت زمان Ùˆ مشکلات جوی Ùˆ همچنین تغییر مسیر رودخانه‌ÛŒ هیرمند، به ویرانه‌ای تبدیل شده Ùˆ تنها چهار برج، دروازه‌ÛŒ ورودی، اسکلت‌بندی برخی از طاق‌ها، آب‌انبارها Ùˆ تعداد دیگری از بناهای آن باقی‌مانده است. به نظر Ù…ÛŒ‌رسد Ú©Ù‡ «Ù‚لعه رستم» حدود نیم قرن پیش، خالی از سکنه Ùˆ متروکه شده است. متاسفانه تحقیقات Ùˆ کاوش‌های علمی در این قلعه انجام نشده است ولی با توجه به آثاری همچون سفال‌های لعابی Ù…ÛŒ‌توان قدمتی طولانی را برای آن، در نظر گرفت.

 Û³. آسبادهای حوض‌دار زابل

یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری شهرستان زابل، «Ø¢Ø³Ø¨Ø§Ø¯Ù‡Ø§ÛŒ حوض‌دار» این شهرستان است Ú©Ù‡ در منطقه‌ÛŒ «Ø­ÙˆØ¶‌دار» Ùˆ در نزدیکی شهر سوخته قرار دارد.در واقع Ù…ÛŒ‌توان، نمونه‌ای تحسین‌برانگیز از زندگی نظام‌مند ایران کهن در Û²Û¸Û°Û° سال پیش را در نزدیکی Ùˆ به فاصله‌ÛŒ Û· کیلومتری از شهر سوخته مشاهده کرد. شهری کهن Ú©Ù‡ به نظر Ù…ÛŒ‌رسد از زمان حکومت ساسانیان تاسیس Ùˆ تا دوران حکومت صفویان رونق داشت. این اثر ایران کهن Ú©Ù‡ در نزدیکی قلعه‌ قرار گرفته است، گواه از تمدنی غنی از این محل را Ú©Ù‡ حد فاصل بین سیستان Ùˆ دیگر نقاط استان Ùˆ استان‌های همجوار بوده است را به بازدیدکنندگان، Ù…ÛŒ‌دهد.

 Û´. کوه خواجه Ùˆ آرامگاه خواجه غلطان

یکی از مهم‌ترین آرامگاه‌های موجود در شهرستان زابل، آرامگاهی است مشهور به «Ø®ÙˆØ§Ø¬Ù‡ غلطان» Ú©Ù‡ در بین مردم استان سیستان Ùˆ بلوچستان Ùˆ دیگر نواحی کشور، از محبوبیت Ùˆ ارزش والایی برخوردار است. این زیارتگاه در مرتفع‌ترین قله‌ÛŒ کوه خواجه Ùˆ در بخش شمال شرقی به Ø´Ú©Ù„ هندسی مستطیل احداث شده است Ùˆ بخش‌هایی همچون سردر ورودی، اتاق گنبددار Ùˆ طاق نیزه‌دار از قسمت‌های تشکیل دهنده‌ÛŒ آن محسوب Ù…ÛŒ‌شود. داخل اتاق Ù…ÛŒ‌توان سنگ قبری را مشاهده کرد به طول تقریبی Û³ متر Ú©Ù‡ با توجه به مکتوبات «Ø´Ø§Ù‡ حسین سیستانی» در کتاب «Ø§Ø­ÛŒØ§Ø§Ù„ملوک»ØŒ متعلق به برادر «Ø¯Ø§Ù†ÛŒØ§Ù„ نبی» است. همچنین در کوه خواجه Ù…ÛŒ‌توان آثار تاریخی دیگری همچون کاخ Ùˆ معبد کوه خواجه، قلعه‌های رستم، کافران، Ú©ÙˆÚ© کهزاد، چهل دختر، سرسنگ، کافران Ùˆ ... را مشاهده کرد.

Ûµ. موزه مردم‌شناسی زابل

در زمینی با وسعتی حدود Û´ هزار متر مربع Ùˆ زیربنایی حدود Û±Û²Ûµ متر مربع، یکی از مجموعه‌های فرهنگی Ùˆ تاریخی شهرستان زابل قرار گرفته است Ú©Ù‡ از آن به عنوان «Ù…وزه‌ÛŒ مردم‌شناسی» این شهرستان یاد Ù…ÛŒ‌شود. در این مجموعه‌ÛŒ ارزشمند Ù…ÛŒ‌توان آثار Ùˆ مکشوفاتی متعلق به حدود Ûµ هزار سال پیش را مشاهده کرد Ú©Ù‡ نشان از تمدن، فرهنگ Ùˆ هویت اصیل مردم زابل دارد. جالب است بدانید Ú©Ù‡ پروسه‌ÛŒ افتتاح موزه‌ÛŒ مردم‌شناسی زابل از ابتدای احداث ساختمان آن تا زمان بهره‌برداری به عنوان موزه، حدود Û±Û¸ سال به طول انجامید. بازدید از این مجموعه‌ÛŒ ارزشمند، خالی از لطف نخواهد بود.

 Û¶. گمرک بلژیکی‌ها

از دیگر جاذبه‌های گردشگری نقاط دیدنی در شهرستان زابل، مکانی است به گمرک بلژیکی‌ها شهرت یافته است. در واقع مکانی Ú©Ù‡ اروپایی‌ها از دوران گذشته در آن فعالیت داشته Ùˆ تاریخ آن به اوایل قرن Û²Û° میلادی بازمی‌گردد. گردشگران بسیاری برای بازدید از این مکان به زابل سفر Ù…ÛŒ‌کنند.

 Û·. آرامگاه سید غلام رسول

از دیگر مکان‌های تاریخی Ùˆ مذهبی در شهرستان زابل، «Ø¢Ø±Ø§Ù…گاه سید غلام رسول» است Ú©Ù‡ در نزدیکی شهرستان «Ú†Ø§Ø¨Ù‡Ø§Ø±» قرار گرفته است. این بنا Ú©Ù‡ دارای قدمتی متعلق به اواسط قرن Ûµ هجری قمری Ùˆ سال Û´Û¶Ûµ هجری قمری است، به سبک معماری هندی با دیواره‌هایی به رنگ سفید، ساخته شده است. دروازه‌ÛŒ ورودی آن نیز در بخش غربی احداث شده Ú©Ù‡ پس از داخل شدن Ù…ÛŒ‌توان امامزاده را در ضلع غربی حیاط، مشاهده کرد. کلماتی مانند «Ù„ا اله الا الله، «ÛŒØ§ محمد»ØŒ «ÛŒØ§ علی»ØŒ به همراه تصاویر زیبایی از Ú¯Ù„ØŒ نقاشی‌های رنگی از طرح‌های ستاره‌های مشبک Ùˆ ... Ú©Ù‡ بر در Ùˆ دیوارهای بنا نقش بسته، زیبایی مطلوبی به آن بخشیده است. به نظر Ù…ÛŒ‌‌رسد Ú©Ù‡ این بنای کهن در دوران حکومت سلجوقیان احداث Ùˆ در دوران حکومت صفویان طراحی Ùˆ نقاشی بر دیوارهایش انجام شده است.

۸. ارگ خان ملک کیانی

یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری تاریخی در شهرستان زابل، بنایی است کهن Ùˆ متعلق به دوران پهلوی Ú©Ù‡ در Û±Û¶ کیلومتری مسیر زابل به شهرستان هیرمند قرار گرفته است. این بنای تاریخی Ú©Ù‡ به «Ø§Ø±Ú¯ خان ملک کیانی» شهرت یافته است، متعلق به یکی از خان‌های منطقه‌ÛŒ سیستان بوده Ùˆ به صورت مربع Ùˆ متشکل از Û´ برج Ú©Ù‡ هر کدام دارای ارتفاعی بالغ بر Û·Û° متر Ùˆ عرض Ûµ متر Ùˆ ÛµÛ° سانتی‌متر است، طاق‌ها، درب‌های ورودی Ú©Ù‡ در چهار گوشه‌ÛŒ ارگ قرار دارد Ùˆ بخش‌های دیگری ساخته شده است. از ویژگی‌های این اثر تاریخی، حضور اتاق‌های متعددی است Ú©Ù‡ در مجاورت یکدیگر Ùˆ به سبک کاروانسراهای قدیمی بنا شده است.

 Û¹. شهر باستانی دهانه غلامان

در Û´Ûµ کیلومتری از شهرستان زابل Ùˆ در Û² کیلومتری از روستای قلعه نو، محلی باستان‌شناختی قرار دارد Ú©Ù‡ به «Ø¯Ù‡Ø§Ù†Ù‡‌ÛŒ غلامان» شهرت یافته است. این محل درواقع باقی‌مانده‌ از شهری است Ú©Ù‡ در گذشته به عنوان مرکز اداری-سیاسی ساتراپی (والی‌نشین) زرنگ (زرنج) در دوران حکومت هخامنشیان، مورد استفاده قرار Ù…ÛŒ‌گرفت. جالب است بدانید Ú©Ù‡ از این مکان در کتبیه‌های مربوط به هخامنشیان، بیستون، تخت جمشید Ùˆ نقش رستم، سخن آمده Ùˆ از آن به «Ø²Ø±Ú©» یا «Ø²Ø±Ù†Ú©Ø§ÛŒ» یاد شده است. بازدید از این مکان، در نوع خود جالب Ùˆ هیجان‌انگیز خواهد بود.استان سیستان Ùˆ بلوچستان، یکی از مناطق تاریخی Ùˆ کهن ایران زمین است Ú©Ù‡ بسیاری از آثار تاریخی Ùˆ جاذبه‌های گردشگری آن در شهرستان زابل قرار گرفته است. از دیگر مکان‌های دیدنی در این شهرستان Ù…ÛŒ‌توان به بازار سرپوشیده‌ÛŒ زابل، روستای تاریخی قلعه نو، منطقه‌ÛŒ شکار ممنوع Ù…Ú© سرخ، جنگل شیله، مجتمع بقیه‌الله، کاروانسرای فرنگی، بانک ایران Ùˆ انگلیس، قلعه Ú©Ù‡Ú© کهزاد، چاه نیمه، قلعه مچی، قلعه تپه، قلعه رامرود، قلعه سام، سه کوهه، زیارتگاه بی‌بی دوست Ùˆ ... اشاره کرد.