طاق بستان در کرمانشاه

یکی مکان های قدیمی Ùˆ توریستی ایران Ú©Ù‡ جهانی معروف Ù…ÛŒ باشد در کرمانشاه واقع شده است این آثار نشان دهنده هنر ایرانیان است Ø¨Ø³ÛŒØ§Ø± جذاب Ùˆ دیدنی است ایران کشور تاریخی Ùˆ مهمی از نظر گردشگری آیین کهن در جهان Ù…ÛŒ باشد اگر به کرمانشاه سفر کردین حتما به این مکان بروید. در ادامه ÛŒ مطلب با ایروناسیر همراه باشید.طاق‌بستان یا به کردی «Ø·Ø§Ù‚ وه سان» مجموعه‌ای از سنگ نگاره‌ها Ùˆ سنگ نوشته‌های دورهٔ ساسانی است Ú©Ù‡ در ایران در محله طاق‌بستان در شمال غربی شهر کرمانشاه Ùˆ در غرب ایران واقع شده‌است. این مجموعه در قرن سوم میلادی ساخته شده‌است Ùˆ ارزش هنری Ùˆ تاریخی زیادی دارد. چند صحنهٔ تاریخی از جمله تاج‌گذاری خسرو پرویز، تاج‌گذاری اردشیر دوم، تاج گذاری شاهپور دوم Ùˆ سوم Ùˆ هم‌چنین چند سنگ نوشته (کتیبه) به خط پهلوی کتیبه‌ای Ùˆ مراسم شکار گراز توسط سوار کاران Ùˆ نواختن موسیقی با آلات موسیقی Ú†Ù†Ú¯ در آن Ø­Ú© شده‌است. وجود کوه Ùˆ چشمه در این مکان، آن را به گردش گاهی زیبا تبدیل نموده Ú©Ù‡ از زمان‌های دیرین تا به امروز مورد توجه بوده‌است.نویسندگان یونانی Ùˆ رومی باستان در آثار خود به مقدس بودن کوه بیستون نزد ایرانیان اشاره کرده‌اند. دیودور سیسیلی آنجا را بگیستانوس (Bagistanus) یا مکان خدایان نامیده است. دیودور این کوه را جایگاه زئوس Ùˆ Ø­Ú© نقش‌برجسته Ùˆ کتیبه‌ها را به سمیرامیس، ملکه‌ÛŒ آشور، نسبت داد. دیودور سیسیلی همچنین اشاره Ù…ÛŒ‌کند Ú©Ù‡ اسکندر مقدونی Ùˆ سپاهیانش از پای کوه بیستون Ùˆ از میانه‌ÛŒ دشت پهناور Ùˆ پرآب بیستون گذشته Ùˆ نگاره‌ها Ùˆ نوشته‌های کوه بیستون را دیدند.ایزیدور خاراکسی، جغرافیانویس سده‌ÛŒ یکم Ù‚.Ù…ØŒ از بیستون با نام «Ø¨Ø§Ù¾ØªØ§Ù†Ø§» یاد کرده Ùˆ او هم نگاره‌های کوه بیستون را ساخته‌ÛŒ سمیرامیس، ملکه‌ÛŒ آشوریان، انگاشته است. تاکیتوس رومی نیز آن را جایگاه هرکول، برابر با ایزد بهرام ایرانیان، دانسته است. آبل پینستون فرانسوی، در دوره‌ÛŒ شاه عباس صفوی به سال ۱۵۹۸، شب را در کاروانسرای پای کوه بیستون گذراند Ùˆ در گزارش خود با ساده‌دلی نگاره‌ÛŒ مرد درون دایره‌ÛŒ بالدار در سنگ‌نگاره‌ÛŒ بیستون را نگاره‌ÛŒ صعود مسیح Ùˆ سنگ‌نوشته‌ها را نشانه‌هایی یونانی انگاشت. ژان باتیست تاورنیه، جهانگرد فرانسوی Ú©Ù‡ در فاصله‌ÛŒ سال‌های Û±Û¶Û¶Û³ تا Û±Û¶Û¶Û¸ نه بار به ایران سفر کرد، در شرح یکی از سفرهای خود، بی‌آنکه نامی از بیستون ببرد، به توصیف عظمت حجاری‌های آن Ù…ÛŒ‌پردازد: «Ø§ÛŒÙ† کوه مثل دیوار Ùˆ پرتگاهی خطرناک است. تا اندازه‌ای Ú©Ù‡ چشم کار Ù…ÛŒ‌کند، در بالای آن صورت‌های متعدد Ùˆ بزرگ از اشخاصی Ú©Ù‡ لباس کشیش پوشیده‌اند Ùˆ بخوردان به دست دارند، بدون اینکه شخصی بتواند درباره‌ÛŒ آن فکر کند یا اهالی آنجا بتوانند بگویند چطور Ùˆ چرا آن صورت‌ها در آنجا حجاری شده‌اند، دیده Ù…ÛŒ‌شود». آنژ گاردان فرانسوی هم در سال Û±Û±Û¸Û¶ نگاره‌های بیستون را یک صلیب Ùˆ دوازده حواری مسیح شناخته بود. رابرت کرپورتر انگلیسی نیز در سال Û±Û±Û¹Û· تا نیمه‌های کوه بیستون بالا رفت Ùˆ سنگ‌نگاره‌ÛŒ بیستون را نگاره‌ÛŒ شلمانزر، پادشاه آشور، Ùˆ نمایندگان را از ده قبیله از قبایل دوازده‌گانه‌ÛŒ یهودی انگاشت Ú©Ù‡ از پادشاه آشور شکست خورده‌اند. او نگاره‌ÛŒ سرکرده‌ÛŒ سکایی با کلاهخود تیزش را نگاره‌ÛŒ لویاتان – جانوری شگفت‌انگیز Ùˆ ترسناک در عهد عتیق – در نظر گرفت. «Ú©ÙˆÙ‡ بیستون به Ø´Ú©Ù„ هرمی سیاه Ùˆ وحشی است Ú©Ù‡ بلندترین قلل آن در این ناحیه واقع شده Ùˆ رشته‌ÛŒ آن تا کوه‌های زاگرس، Ú©Ù‡ در مغرب کرمانشاه است، پیش Ù…ÛŒ‌رود. وقتی از پای کوه به سمت جنوب غربی روانه شدیم، در چند قدمی چشمه سنگ‌های تراش دراز به Ø´Ú©Ù„ صفحه‌ÛŒ وسیع Ù…ÛŒ‌رسیم Ú©Ù‡ در جلو یک ایوان به همان وسعت قرار دارد. سرنوشت این مکان Ú†Ù‡ بوده؟ Ú†Ù‡ شاهکارهای صنعتی در آن به کار رفته؟ هیچ نمی‌توان درباره‌اش قضاوت کرد؛ تنها باید گفت در زمانی عمارت‌های زیبایی داشته اما زمانش را هم نمی‌شود معین کرد.

اوژن فلاندن Ú©Ù‡ زیباترین نقاشی‌ها را از طاق بستان کشیده هیچ از تاریخ Ùˆ زمانش اطلاع نداشت

یک روز پس از توقف در کرمانشاه به سمت قسمتی از کوه بیستون Ú©Ù‡ تا این محل امتداد داشت، روانه شدیم. در آنجا از طاق مشهور سنگی، Ú©Ù‡ «Ø·Ø§Ù‚ بستان» Ù…ÛŒ‌نامندش، دیدن کردیم. محلی Ú©Ù‡ طاق بستان نامیده Ù…ÛŒ‌شود از دو طاق سنگی تشکیل شده است. به پای این طاق چندین چشمه‌ÛŒ آب روان هست Ú©Ù‡ از دامنه‌ÛŒ کوه Ù…ÛŒ‌گذرند. دیوارها عموماً با طرزی ظریف Ùˆ نازک‌کاری حجاری شده‌اند. مانند ما هزاران عابر دیگر زیر این طاق خوابیده، از هوا، ظرایف طاق Ùˆ چیزهای نفیسش لذت برده‌اند».دکتر ویلز انگلیسی در سال Û±Û²ÛµÛµ در کرمانشاه به سر برد Ùˆ در کشیدن تلگراف به این شهر نقش داشت. او حجاری‌های بیستون Ùˆ طاق بستان را چنین وصف Ù…ÛŒ‌کند:

 «Ù…حلی تاریخی است Ú©Ù‡ بر صفحه‌ای وسیع از سنگ‌های تیز Ùˆ دیواره‌ÛŒ عمودی کوه آن سنگ نوشته‌هایی به خط میخی به چشم Ù…ÛŒ‌خورد. هیکل عظیم Ùˆ برافراشته‌ÛŒ این کوه از کیلومترها دورتر ابهت Ùˆ عظمت خاصی دارد Ú©Ù‡ سنگ‌نوشته‌های آن به وسیله‌ÛŒ شرق‌شناسی به نام هنری راولینسون ترجمه شده است.

 Ø¨ÛŒØ³ØªÙˆÙ† نماینده‌ÛŒ سیاسی انگلستان در کرمانشاه را مشخص کرد!

Ù…ÛŒ‌گویند روزی هنری دستور ساختن چوب‌بستی بلند از پایین تا مقابل کتیبه را داد Ùˆ با خیال راحت بر بالای این چوب‌بست رفت؛ ناگهان پایش غلتید Ùˆ به طرف پایین برگشت Ú©Ù‡ یکی از همکاران کرمانشاهی مسلمان Ùˆ صدیقش به نام حاجی خلیل محکم به بازویش چسبید Ùˆ او را از سقوط Ùˆ مرگ حتمی نجات داد. هنری هم در آن زمان حاجی خلیل را به عنوان نماینده‌ÛŒ سیاسی انگلیس در کرمانشاه منصوب کرد. هنوز هم بعد از او پسرش، آقاحسن، سمت نمایندگی انگلیس را در کرمانشاه به عهده دارد».ویلز در وصف طاق بستان Ù…ÛŒ‌نویسد: در کرمانشاه غاری یا طاق هلالی با مجسمه‌ÛŒ سواری عظیم‌الجثه، مجهز به نیزه Ùˆ دیگر سلاح‌های ایران باستان هست Ú©Ù‡ ارتفاع آن به حدود هفت متر Ù…ÛŒ‌رسد. در حال حاضر از مجسمه‌ÛŒ سوار نیزه به دست Ùˆ اسبش جز پیکری شکسته چیز دیگری به جای نمانده، با این وجود هنوز هم دو مجسمه‌ÛŒ دیگر در انتهای طاق به چشم Ù…ÛŒ‌خورد. در بالای سردر ورودی به داخل طاق، Ú©Ù‡ ایوانکی بادگیر Ùˆ خنک تشکیل داده، پیکره‌ÛŒ دو فرشته‌ÛŒ زیبا با بال‌های گسترده بر پهنه‌ÛŒ سنگی صاف حکاکی شده است.

 Ù¾ÛŒÚ©Ø±Ù‡‌های طاق بستان را به سبک مجسمه‌های رومی تراشیده‌اند

آن طور Ú©Ù‡ به خاطر دارم گویا هر یک از این فرشتگان سه‌تاری ظریف در میان پنجه‌های خویش دارند. از قرار معلوم، پیکره‌ÛŒ این فرشته‌ها به سبک مجسمه‌های رومی تراشیده شده‌اند».هنری بایندر فرانسوی در اواخر سلطنت ناصرالدین‌شاه اینگونه از طاق بستان یاد کرده است: از کنار استخری Ú©Ù‡ در مقابل کوه قرار گرفته غارها Ùˆ حجاری‌هایی مشاهده Ù…ÛŒ‌شود. یک سرستون یونانی Ùˆ مجسمه‌ÛŒ نیم‌تنه‌ÛŒ مردی شکسته در هر طرف نیمکتی سنگی بر روی زمین افتاده است. این قسمت از خاک ایران یکی از غنی‌ترین چراگاه‌های کشور را دارا است

جکسن، جهانگرد آمریکایی، در سال Û±Û²Û¸Û³ در کرمانشاه به سر Ù…ÛŒ‌برد. او وصف کاملی از طاق بستان به دست Ù…ÛŒ‌دهد:

 «Ø·Ø§Ù‚ بستان در سیزده قرن پیش از باغ‌های معروف ساسانیان بود Ùˆ اکنون نیز به خاطر حجاری‌هایش معروف است. راه ما از میان دشت موج‌داری Ù…ÛŒ‌گذرد Ú©Ù‡ از شمال محدود است به رشته کوه «Ù¾Ø±Ùˆ» Ú©Ù‡ از بیستون تا طاق بستان کشیده شده است Ùˆ از جنوب به برآمدگی‌های بزرگی از کرمانشاه تا لرستان امتداد Ù…ÛŒ‌یابد. این قسمت از خاک ایران یکی از غنی‌ترین چراگاه‌های کشور را تشکیل Ù…ÛŒ‌دهد. همین Ú©Ù‡ آفتاب برآمد کاروان Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ Ú©Ù‡ من با آن سفر کردم بر شتاب افزود. هنوز ساعت ده نشده بود Ú©Ù‡ به طاق بستان رسیدیم Ùˆ با این Ø·ÛŒ مسافت به صحنه‌های حوادثی قدم گذاشتیم Ú©Ù‡ به هزار سال بعد از صحنه‌های حوادث تاریخی هخامنشیان در بیستون تعلق داشت. نقش‌ها Ùˆ کتیبه‌ÛŒ داریوش Ùˆ حجاری‌های گودرز، پادشاه پارت، جای خود را به نقوش برجسته‌ای داد Ú©Ù‡ شهریاران ساسانی کنده بودند. «Ø¨Ù‡ خاطر صفحه‌ÛŒ سنگی بالای طاق‌ها گاهی آنجا را تخت بستان نیز Ù…ÛŒ‌خوانند»Ø·Ø§Ù‚ بستان در حدود پنج-شش کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه واقع شده Ùˆ اکنون قسمتی از املاک یکی از مالکان بزرگ ایران حاج آقا حسن وکیل‌الدوله، نماینده‌ Ùˆ عامل دولت بریتانیا در کرمانشاه، است. اهالی به آنجا به عنوان تفرج‌گاه Ù…ÛŒ‌نگرند. نام طاق بستان را به خاطر تورفتگی‌ها یا طاق‌نماهایی Ú©Ù‡ در دامنه‌ÛŒ کوه کنده شده به این محوطه داده‌اند. آنجا را گاهی نیز «ØªØ®Øª بستان» Ù…ÛŒ‌خوانند؛ ظاهراً این نامگذاری به خاطر صفحه‌ÛŒ سنگی است Ú©Ù‡ در بالای طاق‌ها کنده شده است.در روزگاران پیشین، مردم آن را گاه به نام مجسمه‌ اسب خسروپرویز، شبدیز، Ùˆ گاه به نام محبوب زیباروی خسرو قصر شیرین Ù…ÛŒ‌خوانده‌اند». گروته، سیاح آلمانی، در سال Û±Û²Û¸Ûµ در کرمانشاه زندگی Ù…ÛŒ‌کرد. او با دیدن زیبایی‌های طاق بستان چشم‌اندازهای زیبای جزایر یونان را به خاطر آورده است: «Ø¯Ø± انتهای دشت، کوه بیستون با چهار هزار متر ارتفاع Ùˆ با صخره‌ها Ùˆ پرتگاه‌های فراوانش مانند دیوار سنگی عظیمی قد برافراشته است. کرمانشاه بر دامنه‌ÛŒ یکی از شاخه‌های کوهی Ú©Ù‡ در سمت جنوبش قرار دارد بنا شده است. ÙˆÙ‚تی با اسب به طرف حجاری‌های طاق بستان، Ú©Ù‡ یادگار دوران ساسانیان است، پیش Ù…ÛŒ‌رفتیم هوا تیره Ùˆ مه‌آلود بود. در اطراف جاده، اینجا Ùˆ آنجا، کشتزارهای خشخاش دیده Ù…ÛŒ‌شد. هر Ú†Ù‡ به رودخانه‌ÛŒ قره‌سو نزدیک‌تر Ù…ÛŒ‌شدیم کشتزارهای گندم Ùˆ جو بیشتر Ù…ÛŒ‌شدند. پس از پیاده‌روی در زیر درختان پرشاخ Ùˆ برگ، به طاق بستان رسیدیم.

 «ÛŒÚ© نویسنده‌ÛŒ هندی به نام عبدالکریم مجسمه‌های طاق بستان را با زیباترین مجسمه‌های معبد لاهور برابر دانسته»

پشت درختان بید، برکه‌ÛŒ بزرگی همچون آینه Ù…ÛŒ‌درخشید. یک نویسنده‌ÛŒ هندی به نام عبدالکریم Ú©Ù‡ در قرن هجدهم در راه زیارت Ù…Ú©Ù‡ از اینجا گذشته مجسمه‌های طاق بستان را با زیباترین مجسمه‌های معبد لاهور برابر Ù…ÛŒ‌داند».هرتسفلد آلمانی (سال Û±Û²Û¹Û¹) بر این باور بود Ú©Ù‡ چون نام بغ بیشتر خاص میترا است، پس صخره‌ÛŒ بیستون جایگاه پرستش این ایزد ایرانی بوده است. هر آنچه باشد این جایگاه خدایان هنوز هم مسافرانی را به سمت خود Ù…ÛŒ‌کشاند. همیشه گروهی از کوهنوردان ایرانی بر بیستون هستند

مسافر آمریکایی در مهر Û¹Û³ درباره‌ÛŒ این محوطه‌ÛŒ جهانی نوشته است: 

این سایت زیبا جاهای زیادی برای دیدن دارد. مجسمه‌ÛŒ هرکولی Ú©Ù‡ بازسازی کرده‌اند Ú©Ù…ÛŒ سرش از تنش بزرگ‌تر شده اما باقی بناها تأثیرگذار هستند. سنگ‌نگاره‌ÛŒ داریوش زیبا Ùˆ یکتا است. صخره‌ÛŒ فرهادتراش نیز خیلی بزرگ به نظر Ù…ÛŒ‌رسد. همیشه گروهی از کوهنوردان ایرانی، Ú©Ù‡ خیلی هم رفتار دوستانه‌ای دارند، آنجا هستند. کاروانسرای ایلخانی نیز به خوبی مرمت شده Ùˆ چشم‌انداز خوبی به صخره دارد».توریست انگلیسی در اردیبهشت Û¹Ûµ از این مجموعه آثار هنری Ùˆ تاریخی دیدن کرده است:اگر بخواهید از غارهای نئاندرتال‌ها بازدید کنید یا نقوش برجسته‌ÛŒ اشکانی را ببینید یا اعلامیه‌ÛŒ داریوش را نظاره کنید یا حتی بر جاده‌ÛŒ شاهی قدم بزنید همگی در اینجا مهیا است. رفتن به بیستون برای علاقه‌مندان به دنیای باستان جزو بایدها است. خوشبختانه مسیر دسترسی به سنگ‌برجسته‌ÛŒ داریوش مسدود است Ùˆ خرابکاران نمی‌توانند به آن صدمه بزنند.

 Ø·Ø§Ù‚ بستان یادآور چشمه وکلوس فرانسه است

مسافر ایتالیایی در خرداد Û¹Û· پس از دیدار از طاق بستان آنجا را یادآور چشمه‌ÛŒ وکلوس (Fontaine-de-Vaucluse) فرانسه Ù…ÛŒ‌داند:چشمه‌ÛŒ ووکلوس، در جنوب فرانسه، جایی است Ú©Ù‡ آب رودخانه‌ÛŒ سرگ (Sorgue) از طریق دره‌ای به زیر دیوار صخره‌ای Ù…ÛŒ‌ریزد. وقتی از طاق بستان دیدن کردم فوراً آنجا به خاطرم آمد. آب فراوان Ùˆ آرام چشمه به مکان Ø´Ú©Ù„ داده است. نقش‌برجسته‌های ممتازی از تمدن ساسانی اینجا قرار دارد. اینها، در کنار نقوش نقش رستم، احتمالاً مهم‌ترین آثار ساسانیان هستند. ما تحت تأثیر هنر نقوش طاق بستان قرار گرفتیم؛ زیرا تا پیش از با اینگونه آثار مواجه نشده بودیم. در ذهنیت غربی ما، ایرانیان تنها قدرت شرق بودند Ú©Ù‡ در برابر سپاهیان رومی مقاومت کرده Ùˆ پیروزی‌های مهمی هم به دست آوردند. گویا سرنوشت تلخ امپراتور ژولین در یکی از نقوش طاق بستان ترسیم شده است. نقش‌برجسته‌ÛŒ خسرو دوم (خسروپرویز) هم اینجا است؛ ما او را به عنوان شخصی Ù…ÛŒ‌شناسیم Ú©Ù‡ صلیب مقدسی Ú©Ù‡ مسیح بر آن مصلوب شد را غصب کرد. روی هم رفته اینجا جذابیت زیادی دارد؛ چون ما را در ارتباط با وقایع کلیدی تاریخ جهان قرار Ù…ÛŒ‌دهد.