تپه های باستانی طرب آباد در نیشابور

با سلام امروز قصد داریم یکی از تپه های باستانی ایران را Ú©Ù‡ در نیشابور واقع شده است را با شما آشنا کنیم در ادامهی مطلب با ایروناسیر همراه باشید.یکی از تپه‌های باستانی Ùˆ محوطه‌های تاریخی نیشابور است Ú©Ù‡ به نام «ØªÙ¾Ù‡‌ÛŒ آلب ارسلان» نیز شناخته Ù…ÛŒ‌شود. قدمت این تپه Ú©Ù‡ بر پایه‌ÛŒ نظرات کارشناسان باستانشناسی، دربرگیرنده‌ÛŒ کهندژ شهر نیشابور قدیم است، به قرون اولیه‌ÛŒ اسلام تا قرن هفتم هجری Ù…ÛŒ‌رسد Ùˆ برخی صاحبنظران، بر اساس برخی کاوش‌ها Ùˆ یافته‌های باستانشناسی‌ این اثر را یک سایت ساسانی معرفی نموده‌اند. کهندژ، بخش حاکم‌نشین کهن‌شهر نیشابور بوده است Ùˆ اکنون، بقایای کهندژ شرق، در کالبد تپه‌ÛŒ طرب‌آباد، در حدود 4 کیلومتری شرق شهر نیشابور، خودنمایی Ù…ÛŒ‌نماید. این تپه‌ÛŒ باستانی، در تاریخ 06/07/1384 Ùˆ به شماره‌ÛŒ 13429ØŒ در فهرست آثار ملی ایران، به ثبت رسیده است.تپه‌ÛŒ طرب‌آباد (آلب ارسلان) در نزدیکی روستایی به همین نام Ùˆ در فاصله‌ÛŒ 4 کیلومتری شرق نیشابور کنونی قرار گرفته است. این تپه در حدود 300 متری روستای طرب‌آباد Ùˆ 500 متری شمال روستای Ù„Ú©‌Ù„Ú© آشیان واقع Ùˆ دور تا دور تپه‌ÛŒ یادشده را زمین‌های کشاورزی، در بر گرفته است. تپه‌ÛŒ طرب‌آباد Ú©Ù‡ به تپه‌ÛŒ آلب ارسلان یا کهن‌دژ Ùˆ یا قهندز نیز معروف است، بخشی از محوطه‌ÛŒ نیشابور کهن Ù…ÛŒ‌باشد. آلب ارسلان، دومین سلطان سلجوقی حاکم نیشابور، در Ø·ÛŒ سال‌های 1059 تا 1063 میلادی بود Ùˆ گویا نام آلب ارسلان Ú©Ù‡ بر تپه گذاشته شده، برگرفته از نام همین شخص است. با نگاه به کشفیات هیات‌های مختلف باستانشناسی Ùˆ به ویژه، بررسی‌ها Ùˆ مطالعات همه‌جانبه‌ÛŒ ریچارد بویلت در سال 1966 میلادی Ùˆ بر اساس شواهد کشف‌شده از نیشابور کهن Ú©Ù‡ تپه‌ÛŒ آلب‌ارسلان نیز، بخشی از آن Ùˆ به عنوان کهندژ، نقش ایفا Ù…ÛŒ‌کرده، از ادوار قبل از اسلام Ùˆ سده‌های اولیه‌ÛŒ اسلامی تا قرن هفتم هجری، مسکون Ùˆ از اعتبار ویژه‌ای برخوردار بوده است. بویلت، معتقد است Ú©Ù‡ تپه‌ÛŒ آلب‌ارسلان، دژ ساسانی بوده. ویلکینسون در Ø·ÛŒ سال‌های 1925 تا 1940 میلادی، موفق به کشف 7 عدد سکه‌ÛŒ قبل از اسلام، در محوطه‌ÛŒ نیشابور کهن گردیده Ú©Ù‡ 3 عدد سکه‌ÛŒ ساسانی در نزدیکی تپه‌ÛŒ طرب‌آباد، از «Ù‚نات ‌تپه» [Qanāt Tepe] به دست آمده است. الحاکم –نویسنده‌ÛŒ کتاب «ØªØ§Ø±ÛŒØ® نیشابور»- اعتقاد دارد Ú©Ù‡ شاپور، شهر قدیم نیشابور را در حوالی کهن‌دز] قهندز[ بنا نهاد. سفال‌های جمع‌آوری شده از سطح تپه، بیانگر این است Ú©Ù‡ در این محل، استقرار Ùˆ سکونت از صدر اسلام تا قرن هفتم هجری، وجود داشته است.برای نخستین بار، یک هیات آمریکایی از طرف موزه‌ÛŒ متروپلیتن به سرپرستی چارلز ویلکینسون Ùˆ به استناد نوشته‌های تایخنگاران Ùˆ جغرافی‌نویسان دوران اسلامی Ùˆ با هدف کشف آثار دوره‌ÛŒ ساسانی، کاوش‌های خود را در محدوده‌ÛŒ نیشابور قدیم، از سال 1935 میلادی آغاز کرد Ùˆ تا سال 1947 میلادی، به صورت غیرمتناوب ادامه داد Ú©Ù‡ نتیجه‌ÛŒ این کاوش‌ها، کشف آثار معماری Ùˆ اشیاء ارزشمندی مربوط به صدر اسلام تا قرن هفتم هجری بود. هیات اعزامی، در محل تپه‌ÛŒ طرب‌آباد، اقدام به دو گمانه‌‌ÛŒ آزمایشی نمود. دومین برنامه‌ÛŒ پژوهشی را در سال 1347 شمسی، سیف‌الله کامبخش فرد، اعزامی از سوی وزارت فرهنگ Ùˆ هنر سابق، در منطقه ادامه داد.از سال 1966 میلادی، ریچارد بویلت، بر اساس نتایج کاوش‌های باستانشناسی Ùˆ منابع Ùˆ متون دوره‌ÛŒ اسلامی، تحقیقات تاریخی، عکس‌های هوایی Ùˆ پیمایش‌های محلی، موفق به بازسازی محلات قدیمی شهر شد. بر اساس تحقیقات بویلت، محدوده‌ÛŒ کهن‌دژ به صورت تپه‌ای به ارتفاع 12 متر Ùˆ به وسعت 5/3 هکتار، دیوار Ùˆ دروازه‌های حصار به ارتفاع 5/3 متر Ùˆ به وسعت1/4 هکتار به عنوان نیشابور قبل از اسلام Ùˆ سه سده‌ÛŒ اول دوره‌ÛŒ اسلامی Ùˆ ربض Ùˆ اماکن مهم آن به عنوان بخش گسترش‌یافته‌ÛŒ شهر، Ø·ÛŒ سده‌ÛŒ سوم تا هفتم هجری، بوده است. کهن‌دژ یا حاکم‌‎نشین نیشابور، جدای از شارستان Ùˆ حدفاصل آن‌ها را خندقی حایل بوده Ùˆ ربض در پیرامون شارستان، قرار داشته است.امروزه، تپه‌ÛŒ طرب‌آباد به صورت مجموعه‌بناهایی دیده Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ بصورت پراکنده Ùˆ در درون حصار بیضوی‌Ø´Ú©Ù„ محدود شده‌اند. ارتفاع دیوارها در بخش‌هایی به ویژه در جنوب شرقی مجموعه، به هفت متر Ù…ÛŒ‌رسد. در قسمت غرب Ùˆ جنوب غربی تپه، فضاهای معماری، به صورت فشرده Ùˆ پیوسته قرار گرفته در صورتی‌Ú©Ù‡ در شرق Ùˆ شمال شرقی آن، فضاهای معماری به صورت منفرد Ùˆ تک، دیده Ù…ÛŒ‌شود. عوامل Ùˆ عناصر تشکیل‌دهنده‌ÛŒ بنا شامل خشت، Ú¯Ù„ Ùˆ آجر Ù…ÛŒ‌باشد. اغلب خشت‌های به کار رفته به ابعاد 10*45*45 سانتی‌متر Ùˆ آجرها 5*20*20 سانتی‌متر Ù…ÛŒ‌باشند. به طور کلی، وجود تنوع در بخش‌هایی از دیوارهای بنا، از جمله مصالح استفاده شده، نشانگر این است Ú©Ù‡ این مجموعه در دوره‌های مختلف، ساخته Ùˆ Ø·ÛŒ سالیان، دخل Ùˆ تصرفاتی در آن صورت گرفته است. گرچه این تپه، به آلب ارسلان موسوم است، سوابق پژوهشی کارشناسان Ùˆ هیات‌های باستانشناسی، آثاری از قرون اولیه‌ÛŒ هجری را نیز به دست Ù…ÛŒ‌دهد؛ سفال‌های جمع‌آوری شده در سطح تپه، عمدتاً سفال‌های ساده‌ÛŒ منقوش Ùˆ لعابدار، سفال‌های ساده‌ÛŒ دارای نقش کنده، خطوط موازی Ùˆ قرینه در طرفین هستند Ú©Ù‡ مربوط به قرن هفتم Ùˆ هشتم هجری است. سفال‌های لعابدار با خمیر قرمز رنگ Ùˆ لعاب سبز Ùˆ فیرزوه‌ای Ùˆ نقش زیرلعاب نیز وجود دارد، این سفال‌ها مربوط به دوره‌ÛŒ اسلامی تا قرن هفتم هجری است.بر پایه‌ÛŒ نظرات کارشناسان باستانشناسی، تپه‌ÛŒ طرب‌آباد (آلب‌ارسلان) جزء قدیمی‌ترین بخش نیشابور کهن است Ùˆ برخی صاحبنظران، با استناد به مطالعات Ùˆ تحقیقات انجام شده، این محل را یک سایت ساسانی Ù…ÛŒ‌دانند. بی‌گمان، مطالعات اساسی Ùˆ بنیادی Ùˆ کاوش‌های علمی در این محل، Ú©Ù…Ú© شایانی به شناخت گذشته‌ÛŒ این خطّه خواهد نمود.محوطه‌ÛŒ باستانی آلب ارسلان، در تاریخ 06/07/1384 Ùˆ به شماره‌ÛŒ 13429ØŒ در فهرست آثار ملی ایران، به ثبت رسیده است. شایان گفتن است Ú©Ù‡ پیش از این، در تاریخ 22/09/1313ØŒ اداره Ú©Ù„ حفاظت آثار باستانی Ùˆ بناهای تاریخی ایران وزارت فرهنگ Ùˆ هنر، «ØªÙ¾Ù‡ آلب ارسلان Ùˆ اطراف مجاور آن» را به شماره‌ÛŒ 216 در فهرست آثار ملی غیرمنقول به ثبت رسانیده، در برگه‌ÛŒ ثبت این اثر آمده است: «Ù…شخصات بنا: تپه آلب ارسلان Ùˆ نقاط مجاور آن، در دایره‌ای به شعاع یک کیلومتر Ú©Ù‡ مرکز آن نقطه میان تپه باشد Ùˆ تپه آهنگران Ùˆ تپه شادیاخ Ùˆ تپه بی‌اسمی Ú©Ù‡ در سر راه مشهد، واقع Ùˆ از سایر تپه‌ها به شهر نزدیکتر است.»