ترکمن صحرا

یکی از مناطق زیبا و دلنشین ایران در شمال شرقی ایران که دارای بهترین آب و هوا و پوشش گیاهی است، ترکمن صحرا می باشد ما در این مقاله قصد به آشنایی شما با این منطقه را داریم با ایروناسیر همراه باشید
ترکمن صحرا منطقه‌ای در شمال شرقی ایران است Ùˆ مناطق بزرگی از استان‌های گلستان Ùˆ خراسان شمالی را شامل میشود Ùˆ شهرهای گنبد کاووس، بندر ترکمن، آق‌قلا، مراوه‌تپه، کلاله، سیمین‌شهر، گمش‌تپه، نگین‌شهر، انبار آلوم، داشلی برون ØŒ فراغی ØŒ گلیداغ Ùˆ راز Ùˆ جرگلان را در بر Ù…ÛŒ‌گیرد.ترکمن‌صحرا جلگه‌ای رسوبی هموار است Ú©Ù‡ از عقب‌نشینی دریای خزر Ùˆ تجمع رسوبهای رودهایی نظیر اترک Ùˆ آق سو به وجود آمده‌است. این جلگه عریض‌ترین بخش جلگه‌های خزری است Ú©Ù‡ شمال استان‌های گلستان Ùˆ خراسان شمالی را در بر Ù…ÛŒ‌گیرد. از لحاظ موقعیت جغرافیایی این منطقه از مغرب به دریای خزر Ùˆ از شمال به جمهوری ترکمنستان محدود Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ با طول Û´Û°Û° کیلومتر از غرب به شرق گسترده‌است Ùˆ از مشرق به خراسان Ùˆ منطقه نیمه‌خشک بجنورد Ùˆ دره‌گز Ùˆ از جنوب به کوهپایه‌های جنگلی البرز شمالی محدود است. شیب زمین از جنوب به شمال Ùˆ از شرق به غرب در امتداد شبکه آبها Ùˆ رودهایی Ú©Ù‡ به دریای خزر Ù…ÛŒ‌ریزد کاهش Ù…ÛŒ‌یابد.

زمین‌شناسی Ùˆ خاک

این منطقه از رسوبات آبرفتی دوران چهارم زمین‌شناسی انباشته شده‌است Ú©Ù‡ بهترین منبع ذخیره‌کننده آب زیرزمینی است. این آبرفتها دارای بافت سست Ùˆ ریز بوده، درجه سختی آنها بسیار Ú©Ù… است (رس، ماسه، مارن) Ùˆ در نتیجه نه آنچنان ریز چسبنده‌است Ùˆ نه آنچنان سخت Ùˆ سنگی، بلکه برای رویش گیاه Ùˆ نفوذ آب امکانات را دارد. بغیر از چند تپه ماسه‌ای (نهشته‌های بادی از نوع لُس) ناهمواری چندانی در سطح دشت مشاهده نمی‌شود. تپه‌هایی Ú©Ù‡ در سطح منطقه‌است به زبان محلی قره‌دفه (سیاه‌تپه)ØŒ قیزلاردفه (تپه دختران)ØŒ یاریم‌دفه (نیم‌تپه)ØŒ کوموش‌دفه (تپه‌نقره‌ای) Ùˆ… نامیده Ù…ÛŒ‌شوند Ú©Ù‡ البته این تپه‌ها از نظر تغییرات اقلیمی Ùˆ رویش گیاهی نقش تعیین‌کننده‌ای ندارند.ارتفاع دشت Ú©Ù‡ در ساحل دریا (بندرترکمن) Û²Û°- متر است به سمت مشرق در حوالی گوکجه‌داغ در شمال‌شرق گنبد به ارتفاع بیش از ÛµÛ°Û° متر افزایش Ù…ÛŒ‌یابد. از سمت مشرق، منطقه ناهموار کلاله، مینودشت، گلیداغ، قره‌بلخان، مراوه‌داغ Ùˆ حصارچه شروع شده Ùˆ Ú©Ù…‌Ú©Ù… به تپه‌های جنگلی البرز شمالی Ùˆ خراسان غربی متصل Ù…ÛŒ‌شود.خاک منطقه از جنوب به شمال از نظر هوموس Ùˆ میزان باروری فقیرتر Ù…ÛŒ‌شود تا جایی Ú©Ù‡ خاکهای مرغوب مناطق جنوبی جای خود را به خاکهای شور Ùˆ بیابانی حوالی رود اترک Ùˆ نوار مرزی در شمال استان گلستان Ù…ÛŒ‌دهد.سطح دشت پوشیده از خاکهای قهوه‌ای رسوبی نسبتاً ریز بافت است Ú©Ù‡ امکان رویش علف Ùˆ بوته‌ها شامل چمن Ùˆ گیاهان نیمه‌خشک را فراهم آورده‌است. در این نوع خاک امکان کشت غلاتی نظیر گندم Ùˆ جو Ùˆ گیاهانی مثل پنبه، برنج Ùˆ سبزیجات کاملاً فراهم است Ú©Ù‡ علاوه بر تولید مواد غذایی، مقداری مرتع مصنوعی هم برای دامها فراهم Ù…ÛŒ‌شود (بقایای گندم Ùˆ سایر محصولات زراعی). در بخش شوره‌زارهای شمال Ùˆ شمال‌غرب Ùˆ در قسمت غرب دشت در حدود اترک‌رود- Ú©Ù‡ شهر گنبدکاووس در آن واقع است- نوعی بیابانی وجود دارد.

آب و هوا

این منطقه از لحاظ آب Ùˆ هوایی، پوشش گیاهی، خاک Ùˆ زندگی جانوری از سایر مناطق شمال کشور (گیلان Ùˆ مازندران) متمایز است Ùˆ این با کاهش ریزشهای جوی، رطوبت نسبی هوا Ùˆ افزایش درجه حرارت از غرب به شرق مشخص Ù…ÛŒ‌شود به طوری Ú©Ù‡ برای مثال Ù…ÛŒ‌توان اختلاف ریزشهای جوی را Ú©Ù‡ در بابلسر۸۶۸ میلیمتر است Ùˆ در گرگان به Û¶Û³Ûµ میلیمتر Ùˆ در حوالی گنبد به Û´Û·Û² میلیمتر کاهش Ù…ÛŒ‌یابد در نظر گرفت،  این اختلافات از ترکیب آب Ùˆ هوایی منطقه ناشی Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ از دیدگاه هواشناسی خود بخشی جداگانه‌است اما پدیده‌هایی از قبیل دوری از ارتفاعات البرز، کاهش رطوبت بادهای غربی Ùˆ عبور جریانهای هوایی سرد Ùˆ خشک سپری از صحرای قراقوم را Ú©Ù‡ بسیار Ú©Ù… باران است باید مؤثر دانست. ضمن اینکه شمال این منطقه ادامه صحرای خشک Ùˆ نیمه‌خشک جمهوری ترکمنستان است. ماه بهمن پربارانترین Ùˆ ماه تیر خشک‌ترین ماه سال در این منطقه‌است. درجه حرارت نیز از مغرب به مشرق افزایش Ù…ÛŒ‌یابد به طوری Ú©Ù‡ در تابستان در بعضی از نقاط صحرایی دمای بیش از Û´Û° درجه سانتیگراد نیز مشاهده شده‌است. درجه حرارت نقاط مختلف یکسان نیست. هر Ú†Ù‡ از غرب به شرق Ùˆ از جنوب به شمال برویم بر دمای محیط افزوده Ù…ÛŒ‌شود. برای نمونه با توجه به یافته‌های هواشناسی دو ایستگاه گرگان Ùˆ گنبدکاووس Ù…ÛŒ‌بینیم Ú©Ù‡ میانگین دمای سالانه گرگان Û³Ûµ/Û±Û· درجه سانتیگراد Ùˆ گنبد کاووس Û¶/Û±Û· درجه سانتیگراد است.با توجه به اینکه ارقام مربوط به میانگین دمای سالانه در یک نقطه نمی‌تواند گویای وضعیت Ú©Ù„ÛŒ دما در آن منطقه باشد باید به ارقام حداکثر Ùˆ حداقل مطلق (بیشینه Ùˆ کمینه) دمای سالانه نیز توجه کرد. کمترین دمای سالانه ایستگاه گرگان Û¶/Û¹- درجه سانتیگراد Ùˆ در ایستگاه گنبد Ûµ/Û±Û´- درجه سانتیگراد در دیماه گزارش شده‌است. بیشترین دمای سالانه نیز در ایستگاه گرگان در تیرماه Û¶/Û´Û³ درجه سانتیگراد Ùˆ در ایستگاه گنبد در تیرماه Û´Û¶ درجه سانتیگراد ثبت شده‌است. از نظر تعداد روزهای یخبندان در سال نیز در نقاط گوناگون استان تفاوتهایی مشاهده Ù…ÛŒ‌شود به طوری Ú©Ù‡ در ایستگاه گرگان Û±/Û±Û³ روز Ùˆ در ایستگاه گنبد Û¸/Û³Û° روز در طول سال یخبندان ثبت شده‌است. همچنین تعداد ماه‌های همراه با یخبندان در ایستگاه گرگان Ûµ ماه Ùˆ در ایستگاه گنبد Û¶ ماه گزارش گردیده‌است بنابراین بارز است Ú©Ù‡ بیشترین میزان تبخیر در نواحی شمالی Ùˆ کمترین میزان در نواحی جنوبی صورت Ù…ÛŒ‌گیرد. سردترین ماه‌ها در منطقه دی Ùˆ بهمن است با Û·/Û± Ùˆ Û´/Û°- درجه سانتیگراد در ایستگاه گنبد ثبت شده‌است Ùˆ گرمترین ماه‌ها خرداد، تیر Ùˆ مرداد به ترتیب با Û²/۳۱، Û±/Û³Û· Ùˆ Û²/Û³Û³ درجه سانتیگراد است. اختلاف از نقطه‌ای به نقطه دیگر را باید بیشتر معلول عوامل محلی مانند اختلافات ارتفاع یا بادهای محلی دانست. بادهای مرطوب غربی از جمله بادهای غالب منطقه‌است Ú©Ù‡ در طول زمستان از غرب به شرق Ùˆ جنوب‌شرقی Ù…ÛŒ‌وزد Ùˆ اغلب باران‌زاست. از دیگر بادهای منطقه باد سرد Ùˆ خشک شمال‌شرقی است Ú©Ù‡ از سیبری Ù…ÛŒ‌وزد Ùˆ فاقد رطوبت است Ùˆ در منطقه به نام محلی ترکمنی «Ø³ÙˆØ±ØªÛŒÚ©» (Sortik) شناخته Ù…ÛŒ‌شود. طبق آمار اختلاف درجه حرارت فصلی به وضوح در منطقه ترکمن‌صحرا مشهود است Ùˆ پاییز Ùˆ زمستان آن مرطوب است. از اینرو شمال این منطقه (بخش شمالی بندرترکمن، گنبدکاووس، مراوه‌تپه Ùˆ آق‌قلا) جزو قلمرو آب Ùˆ هوای نیمه‌بیابانی یا نیمه‌خشک قرار Ù…ÛŒ‌گیرد Ùˆ مناطق جنوبی این منطقه (از جمله جنوب بندرترکمن Ùˆ جزیره آشوراده) جزو مناطق معتدل با آب Ùˆ هوای شبه مدیترانه به حساب Ù…ÛŒ‌آید Ùˆ هر Ú†Ù‡ از مشرق به طرف غرب ترکمن‌صحرا برویم آب Ùˆ هوا معتدل‌تر Ù…ÛŒ‌شود. پوشش گیاهی

بی بی شیروان پوشش گیاهی ترکمن صحرا

پوشش گیاهی ترکمن صحرا به عملکرد پدیده آب وهوایی، ارتفاع Ùˆ موقعیت جغرافیایی Ùˆ خاک منطقه ارتباط مستقیم دارد Ùˆ این میان، خاک، درجه حرارت Ùˆ رطوبت از مهم‌ترین عوامل تعیین کننده در نوع Ùˆ زمان رشد گیاهان منطقه به شمار Ù…ÛŒ‌رود.پوشش گیاهی شمال گرگانرود نسبت به جنوب آن فقیرتر است Ùˆ اغلب گیاهان‌شورپسند Ùˆ مقاوم در برابر خشکی نظیر اشنیان Ùˆ گز Ú©Ù‡ برای پرورش شتر Ùˆ بز Ùˆ تا حدودی گوسفند مناسب است Ù…ÛŒ‌روید Ùˆ برعکس در جنوب رود گرگان، پوشش گیاهی بسیار غنی است Ùˆ انواع گیاهان چمنی Ùˆ تیره گندمان نظیر جو خودرو، به علاوه گیاهان متنوع دیگر نظیر برموس، فالاریس Ùˆ دم در آن Ù…ÛŒ‌روید Ú©Ù‡ برای پرورش گوسفند Ùˆ گاو مناسب است.

 Ø²Ù†Ø¯Ú¯ÛŒ جانوری

 Ù¾Ø±Ù†Ø¯Ú¯Ø§Ù† ترکمن صحرا

جانوران این منطقه از انواع جانوران منطقه نیمه بیابانی تا جنگلی (طوقه جانوری پاله آرکتیک) است Ùˆ Ù…ÛŒ‌توان از گرگ، روباه (روباه ترکمنی) Ùˆ کفتار، خرگوش، موش صحرایی، جوجه تیغی، مار Ùˆ آهو در بخش شرقی آن، پرندگانی مثل اردک Ùˆ غاز در مردابها Ùˆ چمنزارهای مرطوب، کبوتر چاهی، گنجشک، سار، دراج Ùˆ قرقاول در بخش جنوبی Ùˆ تیره‌های مختلف شاهین Ùˆ عقاب در شمال منطقه نام برد. در رودها Ùˆ آبهای ساحلی دریای خزر نیز انواع ماهیهای شمال ایران به فور یافت Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ صید آنها مشغله اصلی مردم بندر ترکمن، خواجه نفس Ùˆ کمش تپه‌است.به علت قرارگرفتن ترکمن صحرا بین مناطق مرطوب Ùˆ جنگلی البرز شمال Ùˆ خشک Ùˆ بیابانی ترکمنستان در شمال Ùˆ منطقه نیمه خشک مرتفع در شرق بجنورد، تربیت انواع دامها در این منطقه مقرون به صرفه‌است. از جمله:

 Ù¾Ø±ÙˆØ±Ø´ شتر در ترکمن صحرا

Û±- اسب Ùˆ گاو Ú©Ù‡ در مناطق چمنزار Ùˆ آب کافی تربیت Ù…ÛŒ‌شود (جنوب گرگان Ùˆ شرق گنبد) Û²- گوسفند Ùˆ بز Ú©Ù‡ در مناطق نیمه خشک استپی Ùˆ نیمه مرطوب تربیت Ù…ÛŒ‌شود. (بخش‌های مرکزی، جنوبی Ùˆ شرقی منطقه) Û³- شتر Ú©Ù‡ در شمال رود گرگان Ùˆ بخش‌های شمالی منطقه بویژه ریگزارها Ùˆ شوره‌زارهای شمال Ùˆ شمال شرقی Ú©Ù‡ دارای هوای خشک Ùˆ رطوبت Ú©Ù… است تربیت Ù…ÛŒ‌شود. به تبعیت از ویژگیهای آب وهوایی، پوشش گیاهی، ارتفاع Ùˆ زندگی جانوری این منطقه را Ù…ÛŒ‌توان به سه بخش اکولوژیکی تقسیم کرد: منطقه جنوبی Ú©Ù‡ ناحیه‌ای جنگلی Ùˆ مرطوب است با بارش سالیانه بیش از ÛµÛ°Û° میلی‌متر Ùˆ از نظر Ø´Ú©Ù„ زمین عموماً به Ø´Ú©Ù„ تپه‌است Ú©Ù‡ Ú©Ù…‌Ú©Ù… به دامنه‌های ملایم البرز شمالی وصل Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ مهم‌ترین منطقه پرورش گاو Ùˆ گوسفند است.منطقه مرکزی شمال علی‌آباد، رامیان Ùˆ گوکلان Ú©Ù‡ بخش وسیعی را به نام دشت گرگان دربرمی‌گیرد Ùˆ بین منطقه جنوب Ùˆ رودگرگان واقع است Ú©Ù‡ مهم‌ترین بخش زراعی منطقه نیز به شمار Ù…ÛŒ‌رود. اقلیم معتدل Ùˆ نیمه‌خشک مشخصه بارز این حوزه‌است Ùˆ پوشش گیاهی آن نیز چمن Ùˆ استپ نیمه‌خشک است.منطقه شمالی Ú©Ù‡ بین رودهای گرگان Ùˆ اترک واقع شده؛ گنبد کاووس، آق قلا، مراوه تپه، داشلی برون، بندر ترکمن Ùˆ کمش تپه را دربرمی‌گیرد Ú©Ù‡ محل اصلی سکونت اقوام ترکمن است Ùˆ کشت غلات Ùˆ پرورش اسب Ùˆ گوسفند در آنجا رایج است.