قلعه سارویه در اصفهان

باسلام خدمت همسفران ایروناسیر امروز قص داریم یکی از بناهای تاریخی با قدمت بسیار طولانی را  در اصفهان به شما عزیزان معرفی کنیم شما Ù…ÛŒ توانید با تور اصفهان ایروناسیر از این قلعه دیدن فرمایید با ما همراه باشیدقلعه سارویه اصفهان یا کهن دژ یا تپه اشرف در اصل یه قلعه با قدمت هفت هزار ساله ØŒ در کناره شمالی زاینده رود واقع شده است Ú©Ù‡ بیش از هزار Ùˆ چهارصد سال قبل کتابخانه بزرگی بوده Ùˆ کتاب های علمی زیادی اونجا نگهداری Ù…ÛŒ شده. با حمله اعراب به ایران این کتابخانه هم ویران Ù…ÛŒ شه Ùˆ باقی مونده هاش به Ø´Ú©Ù„ یه تپه بنام تپه اشرف دیده Ù…ÛŒ شه. این قلعه در کنار پل شهرستان Ùˆ ضلع شمالی زاینده‌رود قرار دارد. گفته Ù…ÛŒ‌شود در این بنا کتاب‌های زیادی نگهداری Ù…ÛŒ‌شد Ùˆ در حمله‌ÛŒ اعراب به ایران ویران شد Ùˆ امروزه تنها بقایای آن به صورت تپه‌ای باقی مانده Ú©Ù‡ مردم آن را تپه‌ اشرف Ù…ÛŒ‌نامند. برخی از تاریخ‌شناسان قدمت این بنا را به تهمورس، سومین پادشاه سلسله‌ÛŒ پیشدادیان نسبت Ù…ÛŒ‌دهند. اما برخی دیگر معتقدند این بنا در دوران گشتاسب، از پادشاهان کیانی ساخته شده است. این اثر در Û²Û¶ ابان Û±Û³Û·Ûµ به شماره‌ÛŒ Û±Û·Û·Û° در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در ادامه با سیری در ایران همراه باشید تا با ویژگی های بیشتری از این قلعه تاریخی در اصفهان آشنا شوید.برخی از تاریخنگاران بنای سارویه را به تهمورس سومین شاه از سلسلهٔ پیشدادیان نسبت داده‌اند. نویسنده کتاب نسب‌نامه Ú©Ù‡ در آغاز حکومت سلجوقیان Ù…ÛŒ‌زیسته در رساله‌ای بنام انساب ملوک پارس نوشته:
تهمورس نخست دو بنا Ùˆ آبادی در این محل نزدیک به یکدیگر طرح کرده Ùˆ بساخت Ùˆ نام یکی را سارویه Ùˆ دیگری را مهرین نهاد Ùˆ به بازبینی زمان جمعیت Ùˆ آبادی آن‌جا بسیار شده به یکدیگر پیوست Ùˆ شهری معتبر گردید . برخی دیگر از تاریخ‌نگاران نیز ساخت آن را به گشتاسپ یکی از شاهان کیانی نسبت Ù…ÛŒ‌دهند. بر پایه این نوشته‌ها، گشتاسپ به وزیر خود جاماسپ Ú©Ù‡ فرد فرزانه Ùˆ دانشمندی بوده‌است دستور Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ برای نگهداری کتاب‌های موجود کتابخانه‌ای بنا کند Ú©Ù‡ بسیار استوار باشد. ابن ندیم، نویسنده کتاب الفهرست، اطلاعاتی ارزشمند دربارهٔ کهن دژ را عیناً از کتاب اختلاف الزیجات نوشته ابومشعر بلخی آورده‌است:ایرانی‌ها پس از این Ú©Ù‡ بهترین وسیله را برای ثبت Ùˆ ضبط Ùˆ نوشتن Ùˆ نگهداری دانش بدست آوردند برای یافتن بهترین جا Ùˆ مکان جهت بنیاد کتابخانه Ùˆ گنجینه کتاب به جستجو پرداختند، جایی Ú©Ù‡ از زمینلرزه بر کنار Ùˆ Ú¯Ù„ آن چسبندگی داشته باشد تا برای ساختمان‌های محکم Ùˆ پابرجا پسندیده باشد. پس از کنجکاوی بسیار سرانجام شهرستانی Ú©Ù‡ همه این محسنات را داشت یافتند Ùˆ آن شهر اصفهان بود. در آن جا هم پس از کاوش نقاط گوناگون شهر، روستای جی را بهترین جا Ùˆ مکان یافتند. در جی، «Ú©Ù‡Ù† دژ» را برگزیدند Ùˆ در آن جا عمارتی رفیع بنیاد نهادند Ùˆ آن را «Ø³Ø§Ø±ÙˆÛŒÙ‡» نامیدند. مردم از Ù¾ÛŒ بنا به سازنده Ùˆ پایه‌گذار آن Ù¾ÛŒ بردند زیرا در سالهای گذشته گوشه‌ای از ساختمان سارویه ویران گردید Ùˆ در آن سُغی دالانی نمایان شد Ú©Ù‡ با گِل سفت ساروج ساخته شده بود Ùˆ در آن کتاب‌های فراوانی از نوشته پیشینیان نهاده بودند Ú©Ù‡ بر پوستِ درخت خدنگ نوشته بودند در دانش‌های گوناگون. شماری از این کتاب‌ها به دست کسی رسید Ú©Ù‡ در خواندن آن‌ها دانا Ùˆ توانا بود. در آن‌ها نوشته‌ای از برخی شاهان ایران یافتند Ú©Ù‡ چنین بود: «Ø¨Ù‡ تهمورس شاه Ú©Ù‡ دوستدار دانش Ùˆ دانش‌پژوهان بود خبر دادند Ú©Ù‡ در اثر یک پیشامد آسمانی Ú©Ù‡ در باختر به پیدایش خواهد پیوست، به چرایی ریزش بارانهای Ù¾ÛŒ در پی، جهانی را آب فرا خواهد گرفت. زمان وقوع آن با گذشتن Û²Û³Û± سال Ùˆ Û³Û°Û° روز از آغاز پادشاهی سلسله ÙˆÛŒ خواهد بود». منجمان تهمورس شاه را بر آن داشتند Ú©Ù‡ برای پرهیز از زیان Ùˆ خسارات برآمده از آن توفان چاره‌ای اندیشد Ùˆ گفتند زیان Ùˆ خسران آن باران Ùˆ توفان تا انتهای خاور کشیده خواهد شد. تهمورس شاه، مهندسان را فرمان داد در سراسر ایرانشهر کاوش کنند Ùˆ جویا شوند جائی را Ú©Ù‡ از هر نظر برتری داشته باشد، برای ساختمان بنایی برای نگهداری آثارِ دانشِ برگزیدگان، برگزینند. ÙˆÛŒ کتاب‌ها را در سارویه اصفهان قرار داد.

سرانجام سارویه

دامنه غربی تپه سارویه، از بقایای کتابخانه سارویه. خیابان مشتاق دوم در امتداد دامنه شمالی دیده Ù…ÛŒ‌شود. در زمان حمله اعراب به اصفهان، ساختمان بیرونی دژ نابود شده‌است. آنگونه Ú©Ù‡ ابو مشعر بلخی Ù…ÛŒ‌گوید، اعراب به گمان یافتن گنج شروع به تخریب Ùˆ ویرانی دژ Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ بسیاری از کتاب‌ها به این روش نابود Ù…ÛŒ‌شود. اما از آنجا Ú©Ù‡ مخزن کتابخانه در دالان‌های مخفی زیر زمینی بوده‌است، به شماری از کتاب‌ها آسیبی نمی‌رسد تا اینکه در سال Û³ÛµÛ° قمری، بر اثر فروریختن سقف یکی از دالان‌ها، مخزن کتابخانه نمایان Ù…ÛŒ‌شود. به دستور خلیفه بسیاری از این کتاب‌ها بر بار صدها شتر به بغداد منتقل Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ بسیاری دیگر از کتاب‌ها در همان‌جا نابود Ù…ÛŒ‌گردد.

ابوریحان بیرونی نیز گوید:

به روزگار ما، اندرکهن دژ جی، شهرستان سپاهان، چون پشته‌هایی شکافتند، خانه‌هایی یافتند پر از بس بار پوست درختی Ú©Ù‡ ابر کمان Ùˆ سپر همی پیچیدند Ùˆ آن پوست توز نامند؛ Ùˆ ابر آن پوست‌ها نوشته‌هایی نگاشته بودند Ú©Ù‡ کس نه‌توانست گفتن چیستند، Ùˆ از Ú†Ù‡ گویند.یکی از اشخاص ثقه به من خبر داد Ú©Ù‡ در سال Û³ÛµÛ° هجری سارویه جی دالانی خراب گردید Ú©Ù‡ جایش معلوم نشد زیرا از بلند بودن سطح آن گمان Ù…ÛŒ‌کردند Ú©Ù‡ درون آن خالی نبوده Ùˆ پر است تا زمانی Ú©Ù‡ آن خود به خود فرو ریخت Ùˆ در آن کتاب‌های زیادی به دست آمد Ú©Ù‡ هیچ‌کس نمی‌توانست آن‌ها را بخواند Ùˆ آنچه من با چشم خود دیدم Ùˆ ابوالفضل عمید آن‌ها را در سال سیصد Ùˆ چهل Ùˆ اندی فرستاده بود کتاب‌هایی بودند پاره‌پاره Ú©Ù‡ از باروی اصفهان میان صندوق‌هایی بدست آمده Ùˆ به زبان یونانی بود کسانی Ú©Ù‡ آن زبان را Ù…ÛŒ‌دانستند مانند یوحنا Ùˆ دیگران آن را ترجمه کردند Ùˆ آشکار شد Ú©Ù‡ نام سربازان Ùˆ جیره آنان است Ùˆ آن کتاب‌ها چنان گندزا بودند Ú©Ù‡ گویی تازه از دباغی درآمده‌اند ولی پس از آنکه یکسال در بغداد ماندند خشک شدند Ùˆ تغییر کردند Ùˆ عفونتشان برطرف شد Ùˆ پاره‌ای از آن‌ها نزد شیخ ابوسلیمان موجود است. گویند سارویه یکی از بناهای محکم باستانی است Ú©Ù‡ ساختمان معجزه‌آسایی دارد Ùˆ در مشرق چون اهرام مصر در مغرب از نظر عظمت Ùˆ اعجاب است.

حمزه اصفهانی در کتاب سنی الملوک الارض Ùˆ الانبیاء دربارهٔ سارویه اطلاعاتی چنین Ù…ÛŒ‌دهد:
در سال Û³ÛµÛ° هجری قمری قسمتی از بنای اندرونی جی سارویه ویران شد Ùˆ اتاقی در آن پدید گشت Ú©Ù‡ در آن اتاق ÛµÛ° داد کتاب وجود داشت. این کتاب‌ها را روی پوست نوشته بودند Ùˆ خط آن از خطوطی بود Ú©Ù‡ تا آن تاریخ مردم چنین خطی ندیده بودند.

 Ù…عماری

در سازه سارویه، معماری از دوره‌های مختلف تاریخی دیده Ù…ÛŒ‌شود. تازه‌ترین سازه‌ها مربوط به دوران ساسانی است. یافته‌های باستان‌شناسی نشان Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ برخی از دیوارهای عظیم دژ، متعلق به دوره ساسانیان است. این دیوارها Ú©Ù‡ برخی از سنگ‌های تراشیده شده حتی با طولی حدود Û·Ûµ سانتیمتر تشکیل شده‌است را نوع مصالح سنگ Ùˆ Ú¯Ú† در حالی تشکیل داده‌است Ú©Ù‡ بر روی آن‌ها در سده‌های نخستین اسلامی بناهایی با خشت Ùˆ Ú¯Ù„ ساخته شده‌است.

 ÙˆØ¶Ø¹ÛŒØª کنونی

پس از اسلام مسجدی بر روی بخشی از دژ سارویه بنا Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ یکی از قدیمی‌ترین مساجد این ناحیه به‌شمار Ù…ÛŒ‌رود. اکنون این مسجد مقابل تپه اشرف در خیابان مشتاق قرار گرفته Ùˆ بخشی از آن در زیر یک مدرسه است. اگرچه تپه اشرف با وسعتی در حدود Û±Û² هکتار بنیانی صخره‌ای دارد اما تا سال‌های دهه Û±Û³Û³Û° خورشیدی کشاورزان منطقه بر روی خاک محدودی Ú©Ù‡ از آوار بناهای تپه برجای مانده بود به کشاورزی Ù…ÛŒ‌پرداختند. پس از انجام کاوش در کنار این تپه هم اکنون بر روی آن پیست موتورسواری بنا شده‌است. امیدواریم اطلاعات جامعی درباره قلعه سارویه یا همان تپه اشرف در اختیارتان قرار داده باشیم.

آدرس : اصفهان، کنار پل شهرستان (خیابان سلمان فارسی) و در کناره شمالی زاینده رود