مقبره خواجه ربیع در مشهد

بی شک می توان گفت شهر مشهد به عنوان یک شهر سیاحتی و زیارتی است و علاوه بر زیارت مکان های دیدنی زیادی دارد یکی از این مکان ها آرامگاه شیخ خواجه ربیع می باشد که قدمت تاریخی زیادی دارد.
مقبره خواجه ربیع مربوط به دوره صفوی است Ùˆ در مشهد، انتهای خیابان خواجه ربیع واقع شده Ùˆ این اثر در تاریخ Û±Ûµ دی Û±Û³Û±Û° با شمارهٔ ثبت Û±Û´Û² به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا به توصیه شیخ بهایی توسط شاه عباس صفوی در نیمه اول قرن هجری ساخته شده‌است.نام خواجه ربیع در تاریخ ربیع بن خثیم است. او از طایفه بنی‌اسد Ùˆ ساکن کوفه، از زمره زهّاد هشتگانه صدر اسلام Ùˆ تابعین (کسانی Ú©Ù‡ صحابه پیامبر را درک کرده‌اند) Ùˆ همچنین از یاران Ùˆ سرداران علی بن ابی طالب بوده‌است. ÙˆÛŒ از اصحاب پیغمیر اسلام Ùˆ نیز از سرداران سپاه Û±Û± علی ابن ابی طالب بوده‌است. ÙˆÛŒ ضمن ارادت به علی ظاهراً از خویشان معاویة بن ابوسفیان هم بوده‌است، بنابراین در سال‌های پایانی خلافت علی ابن ابی طالب Ùˆ بروز اختلاف میان او Ùˆ معاویه، به قصد انزواء Ùˆ دوری از نزاع طرفین عراق را به قصد ایران Ùˆ خراسان ترک کرده‌است. او در سال‌های پایانی عمر ساکن شهر نوغان (مرکز ولایت توس در آن زمان) شده Ùˆ بالاخره در سال Û¶Û³ Ù‡‍.Ù‚ یا به روایتی دیگر در سال Û¶Û± درگذشته Ùˆ در یک فرسنگی شمال نوغان دفن گردیده‌است. مشهور است Ú©Ù‡ علی بن موسی الرضا، هنگام سفر به خراسان در سال‌های Û²Û°Û° تا Û²Û°Û³ Ù‡‍.Ù‚ قبر خواجه را زیارت کرده‌است.ساخت آرامگاه
شاه عباس صفوی در اوایل سده یازده قمری با توصیه Ùˆ مشورت شیخ بهایی دستور احداث مقبره‌ای باشکوه برای خواجه را صادر کرد. اساس بنای فعلی مقبره خواجه ربیع همان است Ú©Ù‡ در سال‌های Û±Û°Û²Û¶ تا Û±Û°Û³Û± Ù‡‍.Ù‚ به امر شاه عباس Ùˆ با سرپرستی یکی از سادات رضوی مشهد به نام «Ù…یرزا افلغ» احداث شده‌است. آرامگاه خواجه ربیع یکی از ابنیه زیبا، دیدنی Ùˆ متبرک است Ú©Ù‡ به همین علل همه وقت مورد توجه Ùˆ مراجعه اهالی مشهد Ùˆ زائران Ùˆ مسافرانی است Ú©Ù‡ به مشهد مشرف Ù…ÛŒ‌شوند. با توجه به زمان درگذشت خواجه، ÙˆÛŒ از زمره قدیمی‌ترین رجال مدفون در پیرامون شهر کنونی مشهد است. مدفن او Ø·ÛŒ چهارده قرن گذشته همواره محلی محترم Ùˆ زیارتگاه عموم مسلمانان بوده‌است.روستایی Ú©Ù‡ باغ آرامگاه خواجه در آن واقع شده «Ø­Ø³ÛŒÙ†‌آباد خواجه ربیع» نام دارد Ùˆ از جمله موقوفات مزار خواجه Ù…ÛŒ‌باشد. اداره باغ Ùˆ مزار خواجه ربیع در قرن اخیر بر عهده آستان قدس رضوی است، در حالی Ú©Ù‡ پیش از آن متولی خاص داشته‌است. در وقف‌نامه قابل تأملی Ú©Ù‡ از مدرسه پریزاد مشهد با تاریخ Û¸Û²Û³ Ù‡‍.Ù‚ باقی است، بانی آن مدرسه (پریزاد خانم) از اعقاب خواجه ربیع معرفی کرده‌است. باغ خواجه ربیع یکی از قبرستان‌های مهم شهر مشهد نیز Ù…ÛŒ‌باشد. جد قاجارها (فتحعلی خان) نیز Ú©Ù‡ در سال Û±Û±Û³Û¹ Ù‡‍.Ù‚ توسط نادرقلی افشار در همان باغ کشته شده در زیر گنبد مقبره خواجه مدفون است.
مشخصات بنا
مقبره خواجه ربیع بنایی باشکوه در باغی وسیع Ùˆ مصفا، بر کناره کشف رود Ùˆ در حاشیه شمالی شهر مشهد واقع است. این مقبره دارای گنبدی به ارتفاع Û±Û¸ متر بر روی بنایی چهار ایوانی است. گنبد بنا دو پوششه Ùˆ پوشیده از کاشی‌های زیبای فیروزه‌ای Ùˆ درون بنا هم مزین به نقاشی‌های طلایی رنگ است.طرح آرامگاه در نمای بیرونی هشت ضلعی Ùˆ در درون چهار ایوانی است. از انتهای ایوانهای اضلاع بزرگ راهروهایی به درون باز شده‌اند. بر فراز بنا گنبد فیروزه‌ای رنگ قرار گرفته‌است Ú©Ù‡ ارتفاع گنبد تا کف Û±Û¸ متر Ù…ÛŒ‌باشد. از میان دیوار Ùˆ پشت ایوان‌های چهارگانهٔ اصلی، چهار ورودی وجود دارد Ú©Ù‡ به شاه‌نشین‌ها راه دارند Ùˆ ورودی اصلی از یک ایوان بلند تشکیل گردیده‌است Ú©Ù‡ در دو طاق‌نما در پایین Ùˆ بالا ایجاد شده Ùˆ در میان طاق‌نماها، درِ ورودی Ùˆ پنجرهٔ مستطیل‌Ø´Ú©Ù„ÛŒ جاسازی گشته‌است همچنین نمای خارجی بنا نیز، از تزئینات جالب Ùˆ چشمگیری برخوردار است Ú©Ù‡ عمدهٔ تزئینات آن به صورت معقلی انجام شده‌است Ùˆ تزئینات کاشی‌کاری در زیز ایوان نیز، به مجموعهٔ بنا جلوهٔ خاصی بخشیده‌است.
 Ø§Ù‡Ù…یت هنری بنا
بقعه خواجه ربیع از نظر هنری نیز جایگاه والایی دارد زیرا کاربرد کاشی‌های الوان در نمای خارجی، نقاشی‌های طلایی رنگ بر رویة دیوارة داخلی Ùˆ نیز دو کتیبه به خط علیرضا عباسی - خوشنویس بزرگ عهد صفوی - جلوه خاصی به آن بخشیده‌است. این دو کتیبه زیبا با تاریخ‌های Û±Û°Û²Û¶ Ùˆ Û±Û°Û³Û± Ù‡‍.Ù‚ در داخل گنبد Ùˆ ساقه خارجی آن سال‌های احداث Ùˆ تزیین بنا را Ù…ÛŒ‌نمایاند. کاشی کاری بنا از نوع یک رنگ Ùˆ معرق Ùˆ زیر رنگی است Ú©Ù‡ نقش‌های زیبای هنری Ùˆ گیاهی Ùˆ کتیبه‌ها را Ø´Ú©Ù„ داده‌اند.
آرامگاه با شکوه خواجه ربیع در شمال غربی مشهد و در انتهای خیابان خواجه ربیع واقع شده است. این بنا توسط شاه عباس صفوی و به سفارش شیخ بهایی در اویل قرن یازده هجری قمری ساخته شده است. اساس بنای فعلی مقبره خواجه ربیع، همان است که در سال های ۱۰۲۶ تا ۱۰۳۱ هجری قمری به امر شاه عباس و با سرپرستی یکی از سادات رضوی مشهد به نام میرزا افلغ احداث شده است.
سازمان متولی اثر
اداره باغ و مزار خواجه ربیع در قرن اخیر به آستان قدس رضوی تعلق گرفته، در حالی که پیش از آن متولی خاصه نداشته است. این مجموعه در تاریخ 15/10/1310 توسط سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسیده و شماره ثبت آن 142 می باشد.
مشخصات عمومی مکان با ارزش
وجه تسمیه
ربیع ابن حثیم مشهور به خواجه ربیع از طایفه بنی اسد و ساکن کوفه از زمره زهاد هشتگانه صدر اسلام و تابعین ( کسانی که صحابه پیامبر را درک کرده اند ) و همچنین از یاران و سروران حضرت علی علیه السلام بوده است. وی ضمن ارادت به حضرت علی (ع) ظاهرا از خویشان معاویه بن ابوسفیان هم بوده است. بنابراین در سالهای پایانی خلافت حضرت علی ( ع ) و بروز اختلاف میان ایشان و معاویه, به قصد انزوا و دوری از نزاع طرفین عراق را به قصد ایران و خراسان ترک کرده است. او در سال های پایانی عمر ساکن شهر نوغان ( مرکز ولایت توس در آن زمان ) شده است. نهایتا در سال 63 قمری یا به روایتی ضعیف در سال 61 در گذشته و در یک فرسنگی شمال نوغان که اینک مزاراوست مدفون شده است. جد قاجارها ( فتحعلی خان ) نیز که در سال 1139 قمری توسط نادرقلی افشار در همان باغ کشته شده زیرگنبد مقبره خواجه مدفون است. بدین سبب در دوره قاجاریه توجه ویژه ای به این مزار معطوف شده است. با توجه به زمان در گذشت خواجه، وی از زمره قدیمی ترین رجال مدفون در پیرامون شهر کنونی است.مدفن او طی چهارده قرن گذشته همواره محلی شناخته شده و محترم و زیارتگاه عام مسلمانان اعم از شیعه و سنی بوده است.