بنای تاریخی تخت جمشید در شیراز

امروز میخواهیم نام یک شهر بسیار پرتمدن ØŒ با قدمت خیلی زیاد ØŒ شهری باستانی ØŒ تشریفاتی Ùˆ باشکوه را به شما  عزیزان معرفی کنیم شهری Ú©Ù‡ در جهان   معروف Ùˆ زبان زد خاص است نام این شهر بزرگ تخت جمشید شیراز است Ú©Ù‡ Ø·ÛŒ سالیان، پیوسته پایتخت باشکوه Ùˆ تشریفاتی پادشاهی ایران در زمان امپراتوری هخامنشیان بوده‌است. در این شهر باستانی کاخی به نام تخت جمشید وجود دارد Ú©Ù‡ در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشاه Ùˆ اردشیر اول بنا شده‌است Ùˆ به مدت حدود Û²Û°Û° سال آباد بوده‌است. در نخستین روز سال نو گروه‌های زیادی از کشورهای گوناگون به نمایندگی از ساتراپی‌ها یا استانداری‌ها با پیشکش‌هایی متنوع در تخت جمشید جمع Ù…ÛŒ‌شدند Ùˆ هدایای خود را به شاه پیشکش Ù…ÛŒ‌کردند.در سال ÛµÛ±Û¸ پیش از میلاد بنای تخت جمشید به عنوان پایتخت جدید هخامنشیان در پارسه آغاز گردید.بنیانگذار تخت جمشید داریوش بزرگ بود، البته پس از او پسرش خشایارشا Ùˆ نوه‌اش اردشیر یکم با گسترش این مجموعه به گسترش آن افزودند.. بسیاری از آگاهی‌های موجود Ú©Ù‡ در مورد پیشینهٔ هخامنشیان Ùˆ فرهنگ آن‌ها در دسترس است به خاطر سنگ‌نبشته‌ها Ùˆ Ú¯Ù„ نوشته‌هایی است Ú©Ù‡ در این کاخ‌ها Ùˆ بر روی دیواره‌ها Ùˆ لوحه‌ها آن حکاکی شده‌است.سامنر برآورد کرده‌است Ú©Ù‡ دشت تخت جمشید Ú©Ù‡ شامل Û³Û¹ قرارگاه مسکونی بوده، در دورهٔ هخامنشیان Û´Û³Ù¬Û¶Û°Û° نفر جمعیت داشته‌استباور تاریخ‌دانان بر این است Ú©Ù‡ اسکندر مقدونی سردار یونانی در Û³Û³Û° پیش از میلاد، به ایران حمله کرد Ùˆ تخت جمشید را به آتش کشیدو احتمالاً بخش عظیمی از کتاب‌ها، فرهنگ Ùˆ هنر هخامنشی را با این کار نابود نمود. بااین‌حال ویرانه‌های این مکان هنوز هم برپا است Ùˆ باستان‌شناسان از ویرانه‌های آن نشانه‌های آتش Ùˆ هجوم را بر آن تأیید Ù…ÛŒ‌کنند.این مکان تاریخی از سال Û±Û¹Û·Û¹ یکی از آثار ثبت شدهٔ ایران در میراث جهانی یونسکو است.پادشاهان ساسانی نیز کتیبه‌هایی در تخت جمشید در کاخ تچر بر جای گذاشته‌اند. پس از ورود اسلام به ایران نیز این مکان را محترم Ù…ÛŒ‌شمردند Ùˆ آن را هزار ستون یا چهل منار Ù…ÛŒ‌گفتند Ùˆ با شخصیت‌هایی همچون سلیمان نبی Ùˆ جمشید ارتباطش Ù…ÛŒ‌دادند. عضدالدوله دیلمی در تخت جمشید دو کتیبه به خط کوفی بر جای گذاشته‌است. همچنین کتیبه‌های دیگری هم به عربی Ùˆ هم به فارسی در تخت جمشید وجود دارد Ú©Ù‡ جدیدترین آن مربوط به دوره قاجار است این کتیبه به فرمان مظفرالدین شاه قاجار نوشته شده‌است Ú©Ù‡ در دیوار شمالی کاخ تچر قرار دارد.تخت جمشید در شمال شهرستان مرودشت، شمال استان فارس (شمال شرقی شیراز) جای دارد.در فاصلهٔ Û¶ Ùˆ نیم کیلومتری از تخت جمشید نقش رستم قرار دارد. در نقش رستم آرامگاه‌های شاهنشاهانی مانند داریوش بزرگ/ خشایارشا/ اردشیر یکم Ùˆ داریوش دوم واقع است. علاوه بر نقش رستم دو آرامگاه به صورت کاملاً تمام شده Ùˆ یک آرامگاه به صورت نیمه تمام در تخت جمشید موجود است. آرامگاه‌هایی Ú©Ù‡ در دامنهٔ کوه رحمت Ùˆ مشرف به تخت جمشید واقع شده‌است متعلق یه اردشیر دوم Ùˆ اردشیر سوم Ù…ÛŒ‌باشد. در جنوب تخت جمشید یک آرامگاه به صورت نیمه تمام رها شده‌است Ú©Ù‡ بر اساس نظر بعضی از باستان شناسان متعلق داریوش سوم است.جدا از سازندگان تخت جمشید Ú©Ù‡ داریوش، خشایارشا Ùˆ اردشیر یکم بودند، اردشیر سوم نیز تعمیراتی در تخت جمشید انجام داد. آرامگاه‌های اردشیر دوم Ùˆ سوم در کوهپایهٔ شرقی تخت جمشید کنده شده‌است.

ریشه نام

 ØªØ®Øª جمشید در زمان ساخت، «Ù¾Ø§Ø±Ø³ÙŽÙ‡» پارسی باستانبه معنای «Ø´Ù‡Ø± پارسیان» است زیرا به ایالت پارس منسوب بود.یونانیان آن را «Ù¾ÙØ±Ø³Ù¾ÙˆÙ„یس» (به یونانی یعنی «Ù¾Ø§Ø±Ø³Ù‡‌شهر:پارسی) خوانده‌اند. واژه یونانی یادشده امروزه در بیشتر زبان‌های اروپایی بازتاب یافته است.در زمان ساسانیان به تخت جمشید سَدْستون (صد ستون) Ù…ÛŒ‌گفتندچنانچه در سنگنبشته شاهپور سگانشاه این نام بدیسه «Ø³ÙŽØ¯Ø³ØªÙˆÙ†» (به پهلوی: , sadstÅ«n) در بند پنجم نوشتار هویداست.در فارسی معاصر این بنا را «ØªØ®Øª جمشید» یا قصر شاهی جمشید پادشاه اسطوره‌ای ایران Ù…ÛŒ‌نامند.صدها سال پس از حمله اسکندر Ùˆ اعراب Ùˆ در زمانی Ú©Ù‡ یاد Ùˆ خاطره پادشاهان هخامنشی فراموش شده بود، مردمی Ú©Ù‡ از نزدیکی خرابه‌های پارسه عبور Ù…ÛŒ‌کردند، تصاویر حکاکی شدهٔ تخت شاهی را Ù…ÛŒ‌دیدند Ú©Ù‡ روی دست مردم بلند شده‌است Ùˆ از آنجا Ú©Ù‡ نمی‌توانستند خط میخی کتیبه‌های Ø­Ú© شده روی سنگ‌ها را بخوانند، Ù…ÛŒ‌پنداشتند Ú©Ù‡ این همان اورنگ جمشید است Ú©Ù‡ فردوسی در شاهنامه خود از آن یاد کرده‌است. به همین خاطر نام این مکان را تخت جمشید نهادند. بعدها Ú©Ù‡ باستان‌شناسان توانستند خط میخی کتیبه را ترجمه کنند، متوجه شدند Ú©Ù‡ نام اصلی آن پارسه بوده‌استدر دوره اسلامی این مکان را محترم شمرده Ùˆ آن را هزار ستون Ùˆ چهل منار Ù…ÛŒ‌نامیدند Ùˆ با شخصیت‌هایی چون سلیمان نبی Ùˆ جمشید ربطش Ù…ÛŒ‌دادندنام مشهور غربی این محل یعنی پِرسِه پلیس ریشه غریبی دارد. در زبان یونانی، پِرسِه پلیس یا به صورت شاعرانه آن پِرسِپ تولیس (Perseptolis) لقبی است برای آتنه الهه خرد، صنعت Ùˆ جنگ Ú©Ù‡ ویران‌کنندهٔ شهرها معنی Ù…ÛŒ‌دهداین لقب را آشیل، شاعر یونانی سده پنجم پیش از زادروز، به حالت تجنیس Ùˆ بازی با لغات، در مورد شهر پارسیان به کار برده‌است.سازه Ùˆ موقعیت

تخت جمشید در مرکز استان فارس، ۱۰کیلومتری شمال شهر مرودشت Ùˆ در ۵۷کیلومتری شیراز قرار دارد. ارتفاع از سطح دریا تخت جمشید Û±Û·Û·Û° متر Ù…ÛŒ‌باشد. طرف شرقی این مجموعه کاخ‌ها بر روی کوه رحمت Ùˆ سه طرف دیگر در درون جلگه مرودشت پیش رفته‌استتخت جمشید بر روی صفّه یا سکوی سنگی Ú©Ù‡ ارتفاع آن بین Û¸ تا Û±Û¸ متر بالاتر از سطح جلگهٔ مرودشت است، واقع شده‌است. ابعاد تخت جمشید Û´ÛµÛµ متر (جبهه غربی)ØŒ Û³Û°Û° متر (جبهه شمالی)ØŒ Û´Û³Û° متر (جبهه شرقی)ØŒ Û³Û¹Û° متر (جبهه جنوبی) Ù…ÛŒ‌باشد. همچنین طول تخت جمشید برابر با طول آکروپولیس در آتن است، اما عرض آن چهار تا پنج برابر آکروپولیس است

کتیبه بزرگ داریوش بزرگ بر دیوار جبهه جنوبی تخت جمشید، آشکارا گواهی Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ در این مکان هیچ بنایی از قبل وجود نداشته‌است.وسعت کامل کاخ‌های تخت جمشید Û±Û²Ûµ هزار متر مربع است

سنگ بنای نخستین

قدیمی‌ترین بخش تخت جمشید بر پایهٔ یافته‌های باستان‌شناسی مربوط به سال ÛµÛ±Û¸ پیش از میلاداستآنگونه Ú©Ù‡ در منابع متعدد Ùˆ گوناگون تاریخی آمده‌است ساخت تخت جمشید در حدود Û²Ûµ سده پیش در دامنه غربی کوه رحمت یا میترا یا مهر Ùˆ در زمان داریوش بزرگ آغاز گردید Ùˆ سپس توسط جانشینان ÙˆÛŒ با تغییراتی در بنای اولیه آن ادامه یافت. بر اساس خشت‌نوشته‌های کشف شده در تخت جمشید در ساخت این بنای با شکوه معماران، هنرمندان، استادکاران، کارگران، زنان Ùˆ مردان بی‌شماری شرکت داشتند Ú©Ù‡ علاوه بر دریافت حقوق از مزایای بیمهٔ کارگری نیز استفاده Ù…ÛŒ‌کردند. ساخت این مجموعهٔ بزرگ Ùˆ زیبا بنا به روایتی Û±Û²Û° سال به طول انجامید

معماران و هنرمندان

معماران، هنرمندان Ùˆ متخصصان در ساخت تخت جمشید از ملل مختلف زیر نفوذ شاهان هخامنشیان مانند آشوریان، مصریان، اوراتوئیان، بابلیان، لودیان، ایونیان، هندوان، سکائیان Ùˆ غیره تشکیل Ù…ÛŒ‌شدند

معماری حرفه‌ای

در گذر زمان تعدادی از ستون‌های دروازه کاخ صد ستون در تخت جمشید حوادثی مثل زلزله را پشت سر گذاشته Ùˆ سر پا مانده‌اند. آن‌ها در نگاه اول یکپارچه به نظر Ù…ÛŒ‌رسند اما در حقیقت تکه‌تکه هستند Ùˆ روی هم سوار شده‌اند. راز پایداری آن‌ها مقابل زمین لرزه در محل اتصال این تکه‌هاست، جایی Ú©Ù‡ دو تکه ستون به وسیله سرب مذاب به هم متصل شده‌اند. این سرب علاوه بر محکم کردن اتصال دو تکه ستون، نقش مهمی برای مقاومت سازه در مقابل زمین لرزه داشته‌است. سرب فلز Ú†Ú©Ø´ خوار Ùˆ نرمی است Ú©Ù‡ هنگام بروز زمین لرزه از خودش واکنش نشان داده Ùˆ خرد نمی‌شود، این همان نقشی است Ú©Ù‡ در ساختمان‌های امروزی Ùˆ مدرن بر عهده فنر لای ستون‌ها گذاشته Ù…ÛŒ‌شود

آرایش نقوش

معماران Ùˆ هنرمندانی Ú©Ù‡ در ساخت تخت جمشید نقش داشتند، نقش‌ها را از سه طریق Ù…ÛŒ‌آراستند. یکی چسباندن فلزهای گران‌بها به صورت رویهٔ تاج، گوشوار، طوق، یاره Ùˆ نظایر آن به اصل نقش Ùˆ توسط سوراخ‌هایی Ú©Ù‡ در دو طرف Ø´ÛŒ مورد نظر برای گوهرنشانی Ù…ÛŒ‌کندند. دوم نگاریدن Ùˆ نقر کردن تزئینات اصلی لباس، تاج Ùˆ کلاه با سوزن، به نحوی بسیار ظریف Ú©Ù‡ نمونهٔ آن بر درگاه‌های کاخ داریوش (تچر) Ùˆ حرمسرا وجود دارد. سوم رنگ‌آمیزی، Ú©Ù‡ نمونه‌هایی از آن در کاخ سه دری Ùˆ صد ستون موجود است.

مهترین مورد برای بررسی از مقیاس گام تخت جمشیدی، پلکان شرقی آپادانا است Ú©Ù‡ در یک نظر رابطه منطقی طول Ùˆ عرض قسمت‌های آن بدین صورت مشخص Ù…ÛŒ‌شود:

جبههٔ پلکان را به‌طور Ú©Ù„ÛŒ به قسمت شمالی (سان سربازان Ùˆ بزرگان)ØŒ مرکزی (مهتابی جلو) Ùˆ جنوبی (سان هدیه‌آوران) Ù…ÛŒ‌توان تقسیم کرد. هر یک از آن‌ها Û·Û¸ گام طول Ùˆ Û¹ گام بلندی دارد. قسمت میانی مهتابی جلو، Û¹ گام بلندی Ùˆ دو برابر آن طول دارد Ùˆ دو شیب پلکان‌های متقارن آن هر یک قاعده‌ای به طول Û³Û° گام دارند. از لبهٔ مهتابی جلویی تا آغاز شیب هر یک از پلکان‌های متقارن مهتابی عقبی، درست Û·Û¸ گام Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ در همه این اعداد ضریبی از عدد Û³ را Ú©Ù‡ در ایران باستان مقدس بوده‌است، Ù…ÛŒ‌یابیم.

اعداد ۳، Û· Ùˆ Û¹ اعدادی مقدس دانسته Ù…ÛŒ‌شده‌اند Ùˆ بررسی این نگاره موارد زیر را در تخت جمشید ثابت کرده‌است:

آپادانا در مجموع Û·Û² ستون دارد Ú©Ù‡ برابر Û·Û² فصل یسنای اوستا Û·Û² رشته کشتی (کستی) است Ú©Ù‡ ایرانیان باستان به کمر Ù…ÛŒ‌بسته‌اند. بر نقوش بارعام کاخ صد ستون Ùˆ نقش‌نمای آرامگاه‌ها، پادشاه Ùˆ شش تن از یارانش را نشان داده‌اند Ú©Ù‡ درست مانند قرار گرفتن اهورامزدا در میان شش فرشته بزرگ در باور ایرانیان باستان است Ùˆ تأییدکننده زرتشتی بودن هخامنشی‌ها است.پلکان بزرگ شمال‌غربی Û±Û±Û± پله (یعنی سه بار عدد یک) دارد Ú©Ù‡ حاصل ضرب Û³Û· در عدد Û³ است Ùˆ شمار منزل‌های راه‌شاهی از شوش تا سارد هم درست Û±Û±Û± بوده‌است.بست فلزی به جای ملات

برای روی هم گذاشتن سنگ‌ها ملاتی به کار برده نمی‌شده، بلکه دو سطح برهم چسبیده را چنان Ù…ÛŒ‌تراشیده‌اند Ú©Ù‡ صاف Ù…ÛŒ‌شده Ùˆ به خوبی روی یک دیگر سوار Ù…ÛŒ‌گشته‌اند، فقط قسمت میانی دو سطح را زبره‌تراش باقی Ù…ÛŒ‌گذارده‌اند تا هر دو سطح خوب به هم بچسبند. برای پیوستن سنگ‌ها، علائم زیادی به کار Ù…ÛŒ‌برده‌اند. مثلاً روی ستونی Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌خواستند به پا کنند، چند علامت یکسان بر لبه قطعات مجاور هم، پیش از آن Ú©Ù‡ بالا برده شوند، Ø­Ú© Ù…ÛŒ‌کردند Ùˆ این نقاط در سوار کردن قطعات بر روی هم Ù…ÛŒ‌افتادند Ùˆ خط دلخواه Ùˆ طرح مورد نظر درست Ù…ÛŒ‌شد. عمل پیوستن به چند راه انجام Ù…ÛŒ‌گرفت، یکی قفل Ùˆ جفت بود، Ú©Ù‡ قسمتی از یک تخته سنگ را برجسته ساخته Ùˆ به همان نسبت یک گودی در تخته سنگ دیگر Ù…ÛŒ‌کندند Ùˆ دو سنگ را به هم Ù…ÛŒ‌چسباندند، اما راهی Ú©Ù‡ بیشتر مورد استفاده قرار Ù…ÛŒ‌گرفت این بود Ú©Ù‡ در دو سنگ مجاور دو گودی همانند Ùˆ مرتبط Ù…ÛŒ‌کندند Ùˆ آن‌ها را با میله آهنی به هم بسته Ùˆ روی آن سرب مذاب ریخته Ùˆ صیقل Ù…ÛŒ‌دادند، این بست‌ها به صورت دم چلچله‌ای، استوانه، قلمی Ùˆ سرتبری ساخته Ù…ÛŒ‌شدند.

پلکان‌های ورودی سکو Ùˆ دروازهٔ ملل

ورود سکو، دو پلکان است Ú©Ù‡ روبروی یکدیگر Ùˆ در بخش شمال غربی مجموعه قرار دارند Ú©Ù‡ همچون دستانی است Ú©Ù‡ آرنج خویش را خم کرده Ùˆ بر آن است تا مشتاقان خود را از زمین بلند بکند Ùˆ در سینهٔ خود جای دهد. این پلکان‌ها از هر طرف Û±Û±Û± پلهٔ پهن Ùˆ کوتاه (به ارتفاع Û±Û° سانتیمتر) دارند. بر خلاف عقیدهٔ بسیاری از مورخین Ú©Ù‡ مدعی بودند ارتفاع Ú©Ù… پله‌ها به خاطر این بوده Ú©Ù‡ اسب‌ها نیز بتوانند از پله‌ها بالا بروند، پله‌ها را کوتاهتر از معمول ساخته‌اند تا راحتی Ùˆ ابهت میهمانان (Ú©Ù‡ تصاویرشان با لباسهای فاخر Ùˆ بلند بر دیوارهای تخت جمشید نقش بسته) هنگام بالا رفتن حفظ شود. بالای پلکان‌ها، بنای ورودی تخت جمشید، دروازه بزرگ یا دروازهٔ خشایارشا یا دروازه ملل، قرار گرفته‌است. ارتفاع این بنا Û±Û° متر است. این بنا یک ورودی اصلی Ùˆ دو خروجی داشته‌است Ú©Ù‡ امروزه بقایای دروازه‌های آن برجاست. بر دروازهٔ غربی Ùˆ شرقی طرح مردان بالدار Ùˆ بر Ùˆ طرح دو گاو سنگی با سر انسانی حجاری شده‌است. این دروازه‌ها در قسمت فوقانی با شش کتیبهٔ میخی تزیین یافته‌اند. این کتیبه‌ها پس از ذکر نام اهورامزدا به اختصار بیان Ù…ÛŒ‌کند Ú©Ù‡: «Ù‡Ø± Ú†Ù‡ بدیده زیباست، به خواست اورمزد انجام پذیرفته‌است.دو دروازه خروجی یکی رو به جنوب Ùˆ دیگری رو به شرق قرار دارند Ùˆ دروازه جنوبی رو به کاخ آپادانا، یا کاخ بزرگ بار، دارد.

پلکان‌های کاخ آپادانا پلکان‌های کاخ آپادانا

کاخ آپادانا در شمال Ùˆ شرق دارای دو مجموعه پلکان است. پلکان‌های شرقی این کاخ Ú©Ù‡ از دو پلکان - یکی رو به شمال Ùˆ یکی رو به جنوب - تشکیل شده‌اند، نقوش حجاری‌شده‌ای را در دیوار کنارهٔ خود دارند. پلکان رو به شمال نقش‌هایی از فرماندهان عالی‌رتبهٔ نظامی مادی Ùˆ پارسی دارد در حالی Ú©Ù‡ Ú¯Ù„‌های نیلوفر آبی را در دست دارند، حجاری شده‌استدر جلوی فرماندهان نظامی افراد گارد جاویدان در حال ادای احترام دیده Ù…ÛŒ‌شوند. در ردیف فوقانی همین دیواره، نقش افرادی در حالی Ú©Ù‡ هدایایی به همراه دارند Ùˆ به کاخ نزدیک Ù…ÛŒ‌شوند، دیده Ù…ÛŒ‌شود.بر دیوارهٔ پلکان رو به جنوب تصاویری از نمایندگان کشورهای مختلف به همراه هدایایی Ú©Ù‡ در دست دارند دیده Ù…ÛŒ‌شود. هر بخش از این حجاری اختصاص به یکی از ملل دارد Ú©Ù‡ در Ø´Ú©Ù„ زیر مشخص شده‌اند:کاخ‌ها Ùˆ ساختمان‌ها

کاخ آپادانا

کاخ آپادانا یا کاخ بار از قدیمی‌ترین کاخ‌های تخت جمشید است. این کاخ Ú©Ù‡ به فرمان داریوش بزرگ بنا شده‌است، برای برگزاری جشن‌های نوروزی Ùˆ پذیرش نمایندگان کشورهای وابسته به حضور پادشاه استفاده Ù…ÛŒ‌شده‌است. این کاخ توسط پلکانی در قسمت جنوب غربی آن به «Ú©Ø§Ø® تچرا» یا «Ú©Ø§Ø® آینه» ارتباط Ù…ÛŒ‌یابد. این کاخ مربع Ø´Ú©Ù„ (Ûµ/Û¶Û° متر * Ûµ/Û¶Û°) است Ùˆ Û¶ ردیف ستون Û¶ تایی سقف آن را با ارتفاعی بیش از Û²Û° متر نگهداری Ù…ÛŒ‌کرده است. پس مجموع ستونهای سه ایوان آپادانا (Û³Û¶) به اضافه ستونهای (تالار) Û·Û² عدد بوده Ùˆ همین وضع در آپادانای داریوش در شوش هم یافته شده‌است Ú©Ù‡ در حال حاضر از 72 ستون آن، تنها Û±Û´ ستون آن پابرجاست ته ستونهای ایوان کاخ گرد ولی ته ستونهای داخل کاخ مربع Ø´Ú©Ù„ استاریک اشمیت، حفار تخت‌جمشید این کاخ را «Ø¹Ø§Ù„ÛŒ‌ترین، باشکوه‌ترین Ùˆ وسیع‌ترین ساختمان‌های تخت‌جمشید» خوانده، مشتمل است.

کاخ تچر

تچر یا تچرا به معنای خانه زمستانی است. این کاخ نیز به فرمان داریوش کبیر بنا شده Ùˆ کاخ اختصاصی ÙˆÛŒ بوده‌است. روی کتیبه‌ای آمده: «Ù…Ù† داریوش این تچر را ساختم.» همچنین از این کاخ به عنوان موزه خط نیز یاد Ù…ÛŒ‌شود. به علت آنکه از زمان هخامنشی تا دوران قاجار Ù…ÛŒ‌توان کتیبه‌های گوناگونی از زبان پارسی را در این کاخ دید.قسمت اصلی کاخ توسط داریوش بزرگ Ùˆ ایوان Ùˆ پلکان سنگی جنوبی توسط خشایارشا Ùˆ پلکان سنگی غربی توسط اردشیر دوم بنا شده‌است.کاخ روی صفه‌ای به بلندی Û²Ù¬Û´ متر ساخته شده‌است. مساحت کاخ Û²Û¹ در Û´Û° متر Ùˆ اتاق مرکزی آن مربعی به ضلع پانزده متر است. دوازده ستون در آن به کار رفته بوده‌است. چارچوب درها با نقش برجسته‌هایی تزیین شده‌است Ú©Ù‡ پادشاه Ùˆ دو ملازمش را به تصویر Ù…ÛŒ‌کشد Ú©Ù‡ یکی سایه بان Ùˆ دیگری شال حمل Ù…ÛŒ‌کند. نقش برجسته‌های راه پله‌ای دیگر، خدمتکاران را در حال بردن حیوانات Ùˆ ظرف‌های سرپوشیده برای برپایی ضیافت نشان Ù…ÛŒ‌دهند. قرنیزهای گچبری شده از روی نمونهٔ مصری Ùˆ سنگ‌هایی Ú©Ù‡ مانند آیینه صیقل یافته‌اند، از جمله Ø¨Ø®Ø´‌های استثنایی این بنا هستند. بنا بر نظر کرفتر، احتمالاً در جنوب کاخ داریوش باغی وجود داشته‌است.

کاخ هدیش

این کاخ Ú©Ù‡ کاخ خصوصی خشایارشا بوده‌است در مرتفع‌ترین قسمت صفهٔ تخت جمشید قرار دارد. این کاخ از طریق دو مجموعه پلکان به کاخ ملکه ارتباط دارد.احتمال Ù…ÛŒ‌رود آتش‌سوزی از این مکان شروع شده باشد به خاطر نفرتی Ú©Ù‡ آتنی‌ها از خشایارشا داشتند به خاطر به آتش کشیده شدن آتن به دست ÙˆÛŒ. رنگ زرد سنگ‌ها نشان دهنده تمام شدن آب درون سنگ‌ها به خاطر حرارت است. اینجا مکان Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ بوده Û¶*Û¶ ستون قرار داشته‌است. به خاطر ویرانی شدید اطلاعات زیادی در مورد این کاخ در دسترس نیست خیلی‌ها از اینجا به عنوان کاخ مرموز نام برده‌اند.هدیش به معنای جای بلند است Ùˆ چون خشایارشا نام زن دوم او هدیش بوده‌است نام کاخ خود را هدیش Ù…ÛŒ‌گذارد این کاخ در جنوبی‌ترین قسمت صفه قرار دارد Ùˆ قسمت‌های زیادی از کف از خود کوه‌است.

کاخ ملکه

این کاخ توسط خشایارشاه ساخته شده‌است Ùˆ به نسبت سایر بناها در ارتفاع پایین‌تری قرار گرفته‌است. بخشی از این کاخ در سال Û±Û¹Û³Û± توسط شرق‌شناس مشهور، پروفسور ارنست امیل هرتزفلد، خاکبرداری Ùˆ از نو تجدیدبنا شد Ùˆ امروزه به عنوان موزه Ùˆ ادارهٔ مرکزی تأسیسات تخت جمشید مورد استفاده قرار گرفته‌است.

کاخ صدستون

وسعت این کاخ در حدود Û´Û¶Û°Û°Û° فوت مربع (حدود Û´Û³Û°Û° متر مربع) است Ùˆ سقف آن به‌وسیلهٔ صد ستون Ú©Ù‡ هر کدام Û±Û´ متر ارتفاع داشته‌اند، بالا Ù†Ú¯Ù‡ داشته Ù…ÛŒ‌شده‌است.

کاخ شورا

به این مکان کاخ شورا یا تالار مرکزی Ù…ÛŒ‌گویند. احتمالاً شاه در اینجا با بزرگان به بحث Ùˆ مشورت Ù…ÛŒ‌پرداخته‌است. با توجه به نقوش حجاری شده، از یکی از دروازه‌ها شاه وارد Ù…ÛŒ‌شده Ùˆ از دو دروازه دیگر خارج Ù…ÛŒ‌شده‌است. به این دلیل به این‌جا کاخ شورا Ù…ÛŒ‌گویند Ú©Ù‡ در اینجا دو سرستون انسان وجود داشته Ú©Ù‡ جاهای دیگری نیست Ùˆ سر انسان سمبل تفکر است.

ساختمان خزانه شاهنشاهی

این مجموعه مشتمل بر یک تالار Û¹Û¹ ستونی، یک تالار صد ستونی، تعدادی سالن، اتاق Ùˆ دو حیاط خلوت است. مجموعه ساختمان‌های خزانه توسط حصاری ضخیم Ùˆ خیابانی پهن از مابقی قسمت‌ها جدا Ù…ÛŒ‌شده‌است. بر اساس روایت مورخین یونان باستان پس از سقوط تخت جمشید اسکندر طلا، نقره Ùˆ اشیای قیمتی خزانه تخت جمشید را Ú©Ù‡ بزرگترین خزانه هخامنشیان بوده‌است با سه هزار شتر Ùˆ تعداد زیادی اسب Ùˆ قاطر به محل دیگری انتقال داده‌است. خزانه به فرمان داریوش بزرگ بنا شد Ùˆ خشایارشا در آن اصلاحاتی به عمل آورده‌است. اکثر ظروف، مجسمه‌ها Ùˆ به خصوص هشت لوح سنگی معروف خشایارشا از این محل به دست آمده‌است. در حفاری‌های علمی گذشته در این محل نیز تعداد زیادی الواح Ú¯Ù„ÛŒ به خط میخی Ùˆ زبان عیلامی مربوط به دستمزد کارگران به دست آمده‌است.مجلس بارعام شاهی Ú©Ù‡ در همین محل کشف شده، خشایارشا (نه داریوش بزرگ Ú©Ù‡ پیشتر Ù…ÛŒ‌پنداشتند) را نشان Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ با لباس تمام رسمی بر تخت نشسته‌است. عصای شاهی را در دست راست Ùˆ Ú¯Ù„ نیلوفر آبی (لوتوس) را Ú©Ù‡ نشانهٔ شاهان هخامنشی است به دست Ú†Ù¾ گرفته‌است. پشت سر شاه ولیعهد با Ú¯Ù„ نیلوفر آبی در دست Ú†Ù¾ ایستاده Ùˆ دست راست خود را باحالت احترام بالا نگاه داشته‌است. سپس یکی از مقامات دربار Ùˆ بعد از او اسلحه‌دار شاه ایستاده‌اند. در مقابل شاه دو عودسوز قرار دارند Ùˆ رئیس تشریفات به حالت احترام گزارش Ù…ÛŒ‌دهد. مراسم زیر یک شادروان (چادر سلطنتی) انجام Ù…ÛŒ‌گرفته Ú©Ù‡ در اطراف آن چهار نگهبان حضور دارند. بر اساس تحقیقات به عمل آمده جایگاه اصلی این نقش، بخش مرکزی پلکان آپادانا بوده‌است.

سنگ‌نگاره‌ها

سنگ‌نگاره‌های تخت‌جمشید هیچ‌کس را نمی‌توان در حالت خضوع یا سرافکنده دید Ùˆ نمایندگان ملل نه به عنوان شکست خوردگان یا برده بلکه همه به‌طور یکسان عضو جامعه بزرگ جهانی هستند Ùˆ همه ملل از مادها تا هندی‌ها، تونسی‌ها، آفریقایی‌ها Ùˆ یونانیان همه به صورت شخصیت مستقل Ùˆ متکی به خود نقش شده‌اند.در سنگ نگارهای تخت‌جمشید فاصله هر ملت به وسیلهٔ یک درخت سرو، Ú©Ù‡ درخت مقدس Ù…ÛŒ‌باشد، جدا شده‌است. درجه‌بندی نمایندگان ملل بر پایه فرهنگ Ùˆ سابقه یا دوری Ùˆ نزدیکی آنهاست مانند مادها، ایلامیها، خوزیها، بابلیها، آشوریان

راهنمای ملل، پارسی Ùˆ مادی یا ایلامی است Ú©Ù‡ دست در دست ملل دیگر جهت راهنمایی مهمانان مشخص شده‌است Ùˆ مردم همه ملل آزاد بودند تا از لباس، فرهنگ Ùˆ زبان خود استفاده نمایند در صف نمایندگان Ùˆ در Ú©Ù„ تخت جمشید هیچ‌کس سوار بر اسب نیست، هیچ‌گونه سعی در برتر نشان دادن یا تفاخر پارسی‌ها نسبت به ملل دیگر را نمی‌توان دید نمایندگان ملل دستهایشان را به نشانه دوستی به طرف همدیگر دراز کرده‌اند. داشتن عصا نشان از مقام Ùˆ درجه عالی‌است، کلاه شیاردار بلند نشانهٔ مقام ارتشی Ùˆ کلاه بلند ساده نشانه از بزرگی Ùˆ کلاه استوانه کوتاه نشانه از کارمند درباری Ùˆ گارد سلطنتی Ùˆ دمتگزاران Ù…ÛŒ‌باشد.
سنگ‌نگاره پیشکش‌آوران تخت جمشید طرح سنگ نگاره‌ای است Ú©Ù‡ در قسمت‌های مختلف کاخ‌های هخامنشیان در تخت جمشید دیده Ù…ÛŒ‌شود. این طرح، پیشکش‌آورانی را نمایش Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ هر کدام با حمل یک تحفه از پلکانی بالا Ù…ÛŒ‌روند. از این طرح در کاخ هدیش (کاخ اختصاصی خشایارشا شاه) Ùˆ کاخ تچر (کاخ اختصاصی داریوش بزرگ) استفاده شده‌است. یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد سنگ‌تراشی Ùˆ معماری هخامنشیان، تخته سنگ‌های تراشیده Ùˆ حکاکی شده‌ای است Ú©Ù‡ در دیواره پله-گذرهایی Ú©Ù‡ به سمت تالارها Ùˆ کاخ‌های جشن Ùˆ مراسم منتهی Ù…ÛŒ‌شوند، قرار دارند.داریوش شاه گوید: این کشور پارس Ú©Ù‡ اهورامزدا به من ارزانی داشت، زیبا، دارنده اسبان خوب، دارندهٔ مردان خوب، به خواست اهورامزدا Ùˆ نیز من داریوش شاه، از دیگری نمی‌ترسد. داریوش شاه گوید: اهورامزدا مرا یاری کند، با بغان خاندان شاهی Ùˆ این کشور را اهورامزدا از دشمن، از خشک‌