کاخ هشت بهشت در اصفهان

یکی از بناهای تاریخی اصفهان کاخ هشت بهشت است Ú©Ù‡ در دوران صفویان Ùˆ در سال 1080 قمری بنا شد ساختمان این کاخ در دو طبقه  میان باغی بزرگ  ساخته شده است این کاخ بسیار  زیبا Ùˆ دارای یک استخر بزرگی است Ú©Ù‡ انجا را با شکوه Ùˆ زیبا کرده است.پایتخت مبارک شاهان صفوی، آن‌روزها در اوج بالندگی Ùˆ آبادانی خود قرار داشت. جای‌جای بافت تاریخی اصفهان را Ú©Ù‡ بنگریم، ردپای اثری از سازندگی‌های پادشاهان صفوی خود را نمایان Ù…ÛŒ‌سازد. در این میان، کاخ‌ها، باغ‌ها Ùˆ عمارت‌های چهارباغ مرکز ثقل شکوه اصفهان عصر صفوی تلقی Ù…ÛŒ‌شدند.موقعیت جغرافیایی

باغ هشت‌بهشت Ú©Ù‡ در بافت شهری اصفهان قرارگرفته در غرب خیابان چهارباغ پایین، شرق به خیابان متأخری Ùˆ جنوب به بازارچه بلند (بازار هنر) واقع‌شده است.هشت‌بهشت Ú©Ù‡ از نوع باغ‌های مسطح است، در میان سایر باغ‌هایی چون باغ خرگاه در شمال Ùˆ در شمال شرق باغ‌های میوه همچون انگورستان، باغ بهشت‌آیین، باغ دمور واقع‌شده است.

ساختمان كاخ

بخش مرکزی کاخ به‌صورت Û´ صفه ساخته‌شده Ùˆ ايوان آن رو به شمال است. سقفی Ú©Ù‡ بر فراز اين بنای Û´ صفه استوار است پوشيده از مقرنس‌های Ú¯Ú†ÛŒ خوش‌رنگ Ùˆ طرح است.اتاق‌های طبقه اول در Û´ گوشه عمارت تزئيناتی از Ú¯Ú†‌بری Ùˆ نقاشی دارند. در طبقه دوم عمارت نيز مجموعه‌ای از رواق‌ها، اتاق‌ها، طاق‌ها Ùˆ پنجره‌ها بر زیبایی آن Ù…ÛŒ‌افزاید. اين طبقه به راهروها Ùˆ اتاق‌های متعددی تقسیم‌شده Ú©Ù‡ هر ÙŠÚ© تزئينات ویژه خود دارند. در برخی حوض آب Ùˆ در بعضی بخاری‌های ديواری تعبیه‌شده‌اند. ديوارها را نيز آینه‌های فراوان پوشانیده‌اند.تمام سقف‌های کاخ را نيز موزاییک‌های بسيار عالی پوشانيده Ùˆ دالان‌ها Ùˆ غلام‌گردش‌های بسيار زيبا Ùˆ هماهنگ آن‌ها را احاطه کرده‌اند.تزئينات عمارت در دوران صفويه به حدی باشکوه Ùˆ هنرمندانه بوده Ú©Ù‡ هيچ سياحی از اعجاب Ùˆ تحسين آن‌ها خودداری نکرده است.آنچه در اين عمارت حائز اهميت است ارتباطی است Ú©Ù‡ ميان فضاها Ùˆ قسمت‌های مختلف آن پديد آمده است. اين ارتباط باعث شده تا عمارت هشت‌بهشت اصفهان در عين تنوع Ùˆ گوناگونی Ùˆ تعدد فضا از وحدت Ùˆ يکپارچگی Ùˆ تزئينات قابل‌توجه برخوردار شود.

مشخصات معماری بنا

این عمارت Û³Û° متر طول Ùˆ Û³Ûµ/Û²Û¶ متر عرض دارد Ùˆ از سطح مجاور باغ آن Û² متر بلندتر است Ùˆ به‌وسیله دو پله‌كان Û±Û° پله‌ای كه متصل به نماهای شرقی Ùˆ غربی قصر هستند قرار دارد. پس‌ازآن ایوانی با دو ستون چوبی بلند وجود دارد كه با ورودی هایی به سرسرای مركزی ارتباط پیدا Ù…ÛŒ‌کند، طاق این سرسرا به یك نورگیر گنبدی شكل كه هشت پنجره چوبی دارد ختم Ù…ÛŒ‌شود، در وسط سرسرا حوضی هشت‌ضلعی موجود است كه قطر آن Û³Û°/Û³ متر است Ùˆ فواره دارد، درهای اطراف این سرسرا به اتاق‌های هشت‌ضلعی راه Ù…ÛŒ‌یابد كه برای پذیرائی از زن‌ها اختصاص دارد، ایوان اصلی به‌سوی شمال قصر است  Ùˆ هشت‌ضلعی است كه دارای دو ستون بلند از چوب سرواست كه در وسط آن حوضی به طول Û¸Û°/Û² Ùˆ عرض Û³Û°/Û² ساخته‌شده با فوره ای در میان آن وجود دارد.سقف این ایوان دارای تزیینات بسیاری است Ùˆ دیوارهای داخلی قصر هم با نقاشی Ùˆ طلاکاری Ùˆ اشكال پرندگان مختلف Ùˆ Ú¯Ù„‌های رنگارنگ Ùˆ شیشه‌کاری‌ها Ùˆ آینه‌کاری‌ها تزیین‌شده، در این سرسرا دو تابلو نقاشی بزرگ دیده Ù…ÛŒ‌شود كه فتحعلیشاه را بر روی تخت نشان Ù…ÛŒ‌دهد Ùˆ در اطراف او چند نفر از فرزندانش قرارگرفته‌اند، تمام این عمارت بروی زیر بنائی قرارگرفته كه پایه بنا محسوب Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ از مرمرهای زیبای تبریز ساخته‌شده ØŒ هیچ‌چیزی زیباتر از این اثری كه نمای مجموعه این عمارت در انسان Ù…ÛŒ‌گذارد وجود ندارد.اطراف عمارت در قسمت خارجی آن با سنگ‌های سخت پوشیده شده Ùˆ در وسط این قسمت سنگفرش آبروی كوچكی تعبیه‌شده كه اضافه آب‌های حوض‌های داخل Ùˆ خارج عمارت در آن جریان پیدا Ù…ÛŒ‌کند. از این مجرا آب‌ به داخل دو آب نمای بزرگ به عرض Û¸ متر Ùˆ طول ÛµÛ° متر كه در مقابل ایوان‌های غربی Ùˆ شرقی عمارت قرار دارند فرومی‌ریزد، محوطه كاخ با چنارهای بلند محصورشده Ùˆ باغچه‌های Ú¯Ù„ آن را آرایش Ù…ÛŒ‌دهند، این Ú¯Ù„‌ها بیشتر از نوع Ú¯Ù„ رز Ùˆ یاسمن است، خیابان شمالی كاخ به قصر چهل‌ستون مربوط Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ خیابان غربی با سردر بزرگی به خیابان چهارباغ اتصال Ù…ÛŒ‌یابد. سایر خیابان‌های كاخ به باغ‌های میوه منتهی Ù…ÛŒ‌شوند.

مدرسه همایونی هشت‌بهشت

میر سید علی جناب مؤلف تاریخ (الاصفهان) در صفحه Û¶Û´ از این كتاب كه دفتر اول آن در تاریخ Û±Û³Û´Û² هجری قمری در مطبعه فرهنگ اصفهان به چاپ رسیده ضمن اشاره به مدارس جدیده اصفهان، به مدرسه همایونی كه به دستور ظل السطان حكمران قاجار اصفهان در سال Û±Û³Û°Û° تأسیس‌شده بوده اشاره Ù…ÛŒ‌کند Ùˆ چنین شرح Ù…ÛŒ‌دهد:

Û±Û³Û°Û° – ظل السطان مدرسه همایونی را در هشت‌بهشت تأسیس نمود تحت ریاست علی‌خان ناظم العلوم، دو سال بیشتر دوام نكرد لیكن اثرات خوبی گذارد.ایرانیان بزرگ Ùˆ Ú©ÙˆÚ†Ú©ØŒ خوشنویس یا بدنویس، شاگرد یا معلم ØŒ همه كاغذ را به كف دست قرار داده Ùˆ یا روی زانو گذارده ومینوسند، هرگاه فرشی روی زمین افتاده باشد Ùˆ چوب‌فلکی هم دركناری دیده شود Ù…ÛŒ‌توان فهمید كه اینجا دیوان‌خانه یا مكتب است.«Ø¯Ù„افوا شخص کسی است Ú©Ù‡ بسیاری از آثار تاریخی ایران را از سایت‌های تاریخی ایران به یغما برده Ùˆ هم اکنون در موزه لوور پاریس قرار دارد.»

متولیان هشت‌بهشت

باغ Ùˆ قصر هشت‌بهشت از طرف ناصرالدین‌شاه قاجار به بانو عظمی افتخار الدوله واگذارشده بود مشروط بر اینكه وضع Ùˆ هیئت آن را تغییر نداده Ùˆ حریم آن را در خیابان چهارباغ در كمال تنظیف Ùˆ تنقیح نگاه‌داری كند. پس از فوت بانوی مزبور باغ Ùˆ قصر هشت‌بهشت در تصرف وراث او باقی ماند ولی در این مدت تغییرات كلی در وضع باغ Ùˆ قصر مزبور به‌وسیله متصرفین بنا داده‌شده Ùˆ مانند عالی‌قاپو Ùˆ چهل‌ستون تزئینات نقاشی Ùˆ طلاکاری Ùˆ آینه‌کاری آن در زیر قشری از Ú¯Ú† با تزئینات Ú¯Ú†ÛŒ مستور شده بود. از تاریخ پانزدهم شهریورماه Û±Û³Û´Û³ باقی‌مانده باغ هشت‌بهشت Ùˆ برجای‌مانده‌های قصر مزبور رسماً به وزارت فرهنگ Ùˆ هنر واگذار شد. هشت بهشت امروز همچون سایر بناها Ùˆ آثار تاریخی کشور زیر نظر سازمان میراث فرهنگی به حیات خود ادامه Ù…ÛŒ‌دهد.