موزه ملی قرآن در تهران

در شهر تهران در یکی از منطقه های آن موزه ای زیبا به نام موزه ملی قرآن کریم وجود دارد Ú©Ù‡ با رفتن به آنجا میتوانیم برای شناختن نسخه های خطی وآثار هنری قرآنی Ù¾ÛŒ ببریم.موزه ملی قرآن کریم در تقاطع خیابان امام خمینی (خیابان سپه) با خیابان ولی‌عصر جای گرفته است.ساختمان موزه ملی قرآن در دو بازه زمانی پیش Ùˆ پس Ùˆ بعد از انقلاب Û±Û³ÛµÛ· طراحی Ùˆ ساخته شده است. کارفرما مرحله نخست دفتر مخصوص فرح دیبا بود. ساخت این مجموعه در سال Û±Û³ÛµÛ´ با عنوان فرهنگسرا در کنار کاخ مرمر Ùˆ کاخ سنا (ساختمان مجلس خبرگان کنونی) Ùˆ در Û±Û´ متر زیر زمین Ùˆ در سه طبقه با مساحت Û±Û° هزار مترمربع آغاز شد Ú©Ù‡ تا زمان انقلاب Û±Û³ÛµÛ·ØŒ Û²Ûµ درصد کار ساخت انجام شد Ùˆ پس از یک وقفه Û±Û¶ ساله، در سال Û±Û³Û·Û³ ساخت آن به دستور دکتر حسن حبیبی - معاون رئیس جمهور وقت دنبال گرفته شد Ùˆ پس از ساخت Ùˆ تحویل میراث فرهنگی شد.

پیشینه

موقعیت جغرافیایی موزه ملی قرآن کریم بسیار ویژه است، به گونه‌ای Ú©Ù‡ از شمال به خیابان پاستور Ùˆ نهاد ریاست جمهوری، از شرق به خیابان ولی‌عصر، از غرب به خیابان فلسطین Ùˆ از جنوب به خیابان امام خمینی راه دارد. عملیات اجرایی ساخت بنای این موزه Ú©Ù‡ در محوطه کاخ مرمر است از سال Û±Û³ÛµÛµ در قالب یک فرهنگسرا آغاز شد Ùˆ تا هنگام انقلاب Û±Û³ÛµÛ· Û²Ûµ درصد آن به انجام رسیده بود. کارفرمای این دفتر مخصوص فرح دیبا Ùˆ پیمانکار مجری طرح آن شرکت رس (مهندس پور فتحی) بود.کار ساخت این بنا بعد از یک توقف شانزده ساله دوباره در سال Û±Û³Û·Û³ Ù¾ÛŒ گرفته شد Ùˆ در سال Û±Û³Û·Û¶ به پایان رسید اما به بهره‌برداری نرسید. در سال Û±Û³Û¸Û´ با تلاش‌های دکتر حسن حبیبی این مکان تبدیل به موزه ملی قرآن کریم شد Ùˆ ریاست آن را هم احمد مسجدجامعی به عهده گرفت. از همان سال Û±Û³Û¸Û´ تا Û±Û³Û¸Û¸ شیوه مدیریت این موزه به صورت هئیت امنایی بود اما از سال Û±Û³Û¸Û¸ به بعد این ساختار تغییر کرد Ùˆ دیگر هیئت امنایی وجود ندارد.

معماری

وارون بر بسیاری از موزه‌ها Ú©Ù‡ همسطح با زمین هستند، این موزه در زیرزمین جا گرفته است. موزه‌ای Ú©Ù‡ سبک Ùˆ شیوه معماری‌اش معماری سنتی ایرانی است Ùˆ از دیدگاه زیبایی‌شناسانه Ùˆ اصول بنیادین ساختمان موزه مانند هوادهی، روشنایی Ùˆ نور، جانمایی آثار همه شرایط لازم را دارد.در معماری این مجموعه «Ù‡Ù†Ø¯Ø³Ù‡» Ùˆ «Ø³Ø§Ø²Ù‡» نقش بنیادین را ایفا Ù…ÛŒ‌کند. عامل هندسه (Ú©Ù‡ در راستای کارکرد فرهنگی مجموعه نیز هست)ØŒ به ویژه در طراحی سرسرای اصلی نقش بسیار نمایانی دارد. عامل سازه نیز با بهره‌گیری چیره‌دستانه از اشکال هندسی در ساختن سقف‌ها (به ویژه در بخش کتابخانه) Ùˆ در سقف سالن اصلی آمفی‌تئاتر نمونهٔ جالبی از کاربرد عناصر سازه‌ای ساختمان در طرح معماری این مجموعه به شمار Ù…ÛŒ‌رود. تلاش در بهره‌گیری از نور Ùˆ روشنایی طبیعی، با جایگذاری نورگیرها در بام مجموعه، سبب شده Ú©Ù‡ سرسرا، کتابخانه، بخش‌هایی از موزه Ùˆ نگارخانه‌ها Ùˆ بخش اداری تا اندازه مطلوبی از نور بهره‌مند شوند. در گزینش مصالح؛ دوام بالا، کاهش میزان نیاز به رنگ‌آمیزی Ùˆ بازسازی Ùˆ نگهداری، امکانات موجود، Ùˆ توجه به اهمیت نماهای درونی (در بنایی Ú©Ù‡ نمای خارجی ندارد) معیارهای اصلی در انتخاب بوده‌اند. از همین رو در بخش بزرگی از بنا از نمای آجرنما Ùˆ بتن نمایان (بتن تیشه‌ای با سیمان سفید) استفاده شده است. همچنین بهره‌مندی از طرح‌های ویژه کاشی‌کاریچچ Ùˆ نقوش آشنای فضاهای مذهبی، به نزدیکی Ùˆ پیوند بیشتر معماری این مجموعه با حال Ùˆ هوای معماری بومی Ùˆ سنتی افزوده است.در ساختن این مجموعه به طور کامل از سازه بتنی استفاده شده است Ùˆ یک دیوار دو جداره Ùˆ عایق بتنی نیز Ú©Ù‡ در سراسر محیط خارجی بنا امتداد یافته است، Ú©Ù„ مجموعه را از فشار Ùˆ رطوبت خاک پیرامونی زیر زمین محفوظ Ù†Ú¯Ù‡ Ù…ÛŒ‌دارد. بهره گرفتن از سامانه‌های پیشرفته هواساز Ùˆ نیز فراهمیدن روشنایی ساختگی شرایط مطلوب را در این مجموعه Ú©Ù‡ در زیرزمین جای گرفته را فراهم کرده است.ذوق Ùˆ سلیقه معمار در برگزیدن مواد مصالح Ùˆ اجرای دقیق کار با استفاده از زبردستی Ùˆ مهارت استادکاران ایرانی در آجرکاری، کاشی‌کاری، نجاری، سنگ‌کاری Ùˆ... به زیبایی فضاها Ùˆ ایجاد احساس خوشایند ناشی از حضور در یک مکان مهم Ùˆ عمومی فرهنگی یاری رسانده است. 

نمایشگاه Ùˆ نگارخانه‌ها

از سه طبقه موزه، طبقه منفی یک Ùˆ دو به نمایش نسخ خطی قرآن کریم، کتب ادعیه Ùˆ موضوعات دیگر Ú©Ù‡ منشعب از علوم قرآنی است اختصاص دارد. در جهت‌های کناری هر طبقه گالری‌ها Ùˆ نگارخانه‌های زیبایی جای دارد Ú©Ù‡ گاه برای نمایشگاه‌های جنبی Ùˆ گاه به عنوان مکمل آثار موزه‌ای از آنها بهره‌گیری Ù…ÛŒ‌شود. همچنین در این گالری‌ها تابلوهای هنری، طراحی، خوشنویسی Ùˆ نگارگری هنرمندان معاصر به نمایش گذاشته Ù…ÛŒ‌شود.آثار موجود پیرامون سه محور هستند Ú©Ù‡ عبارتند از: آثار تاریخی فرهنگی مثل نسخ خطی، چاپ سنگی قرآن کریم، مرقعات، کتب ادعیه، طومارها Ùˆ سایر آثاری Ú©Ù‡ موضوعشان به نوعی با قرآن مرتبط است. دسته دوم آثار، مربوط به آثار خوشنویسان Ùˆ هنرمندان معاصر مثل استاد امیرخانی Ù…ÛŒ‌شود. محور سوم آثار موجود هم مربوط به اشیاء مثل سکه، ظروف، جعبه، قلمدان Ùˆ نظایر اینها Ù…ÛŒ‌شود. این اشیاء هم هرکدام به نوعی با مضامین قرآنی ارتباط دارند Ùˆ اکثر آنها متعلق به کاتبین Ùˆ هنرمندان شناخته شده جهانی مثل میرعلی هروی، محمدابراهیم قمی، عبدالقادر حسینی Ùˆ ام‌سلمه دختر فتحعلی شاه قاجار است. در این مجموعه نه تنها قرآن‌های ارزشمند Ùˆ بسیار زیبا از بازه زمانی حدود سده چهارم هجری تا پایان قاجاریه وجود دارد، بلکه اشیاء ارزنده‌ای همچون سکه، ظروف، جعبه، قلمدان، گلدان Ùˆ همانند آنها Ùˆ نیز آثار فاخر Ùˆ هنری معاصر Ùˆ بسیاری دیگر اشیاء بهادار فراهم آمده است.بازدید از این موزه Ù…ÛŒ‌تواند پاسخ بسیاری از پرسش‌های فرهیختگان در حوزه روند دگرگونی آرام کتابت را بدهد، چون هم‌اینک این موزه دارای Û¶ÛµÛ° اثر Ú©Ù‡ بخش بزرگ آن نسخ خطی قرآن است، این در حالی است Ú©Ù‡ در آغاز بنیادگذاری، این موزه با Û´Û¹ نسخه خطی Ùˆ Û±ÛµÛ± تابلو Ø´Ú©Ù„ گرفت.

کتابخانه

در سویه جنوبی طبقه منفی یک، کتابخانه تخصصی قرار دارد Ú©Ù‡ با وجود گنجایش Û³Û° هزار جلدی کتاب هم‌اکنون چهار هزارجلد کتاب را در حوزه‌های گوناگون مانند تفاسیر قرآنی، کتب علوم قرآنی Ùˆ … را در خود جای داده است. این کتابخانه تخصصی مجموعه‌ای بسیار غنی در زمینه کتب مرجع Ùˆ علوم قرآنی را در سه طبقه Ùˆ به گستره Û´Û¶Ûµ متر مربع را در خود جای داده است. تالار امانات نشریات، تالار مطالعه Ùˆ مخزن، نمازخانه، سالن سمعی Ùˆ بصری، محل فروش نشریات Ùˆ تولیدات فرهنگی، فضاهای ویژه پذیرایی Ùˆ استراحت نیز از دیگر بخش‌های موزه ملی قرآن کریم است. یک آمفی‌تئاتر Û´Û°Û° نفره هم برای برگزاری مراسم، همایش Ùˆ مجالس مختلف در حال ساخت است Ùˆ هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.