آتشکده آذر بر زین مهر در مشهد

 Ø¯Ø± حوالی شهر مشهد ØŒ 40 کیلومتری شمال غربی شهر سبزوار در 5 کیلومتری شمال روستای فشتنق از توابع دهستان باشتین محلی وجود دارد به نام بُرزین‌مِهر یا آذَرِ بُرزین‌مِهر؛ نام یکی از آتش‌های مقدس کیش زرتشتی است Ú©Ù‡ از گونه آتش بهرامو یکی از سه آتشکده بزرگ ایران پیش از اسلام بوده Ùˆ بر روی کوه ریوند خراسان Ùˆ در نزدیکی دریاچه سووَر، قرار داشته‌است. بُرزین‌مِهردر دوره ساسانیان Ùˆ دوران‌های پیش از آنان، در کنار دو آتشکده اساطیری-تاریخی دیگر: آذر گُشنَسپ (آتشِ شاهان Ùˆ رزمیان) Ùˆ آذر فرن‌بغ (آتشِ روحانیان) از جایگاه Ùˆ احترام ویژه‌ای برخوردار بوده‌است.

نام این سه آتشکده، با واژه آذر- آتش آغاز شده‌است. آذر در آیین مزدیسنا (کیش زرتشت)ØŒ نام ایزد نگهبان آتش است Ùˆ آتش، نشانه آشکار حضور اهورامزدا است Ú©Ù‡ از آسمان، فرود آمده Ùˆ بر ضد دیوان Ùˆ ستمگران Ù…ÛŒ‌جنگد این ایزد، در کتاب اوستا، با عنوان «Ù¾Ø³Ø± اهورامزدا» خطاب شده، Ú©Ù‡ نشان‌دهنده بلندی جایگاه او در کیش زرتشت است آذر پیامبر میان مردم Ùˆ اهورامزداست Ùˆ مقدس شمرده Ù…ÛŒ‌شود؛ آتش مقدس، در روندی طولانی Ùˆ دشوار، تطهیر Ù…ÛŒ‌گردد؛ چنان‌Ú©Ù‡ شانزده آتش از منابع مختلف، گردآوری شده Ùˆ آنگاه Û±Û±Û²Û¸ بار آن را تطهیر Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ این فرایند، یک سال طول Ù…ÛŒ‌کشد Ùˆ آتش بهرام، پدید Ù…ÛŒ‌آید. بر پایه باورهای اساطیری ایران؛ در جهان، پنج گونه آتش مینوی مقدس وجود دارد. برزین‌مهر، گشنسب Ùˆ فرن‌بغ، از گونه آتش مقدس سپِنیشت Ù…ÛŒ‌باشند Ú©Ù‡ برای ساختن آن: یک‌هزار آتش، از جاهای گوناگون، فراهم گردیده Ùˆ در جریان مراسمی دشوار، آتشی یگانه پدید آمده Ùˆ سرانجام آتش بلند سود (Ú©Ù‡ مینوی آتش‌هاست) از نزد اهورامزدا پایین آمده در آن جای گرفته Ùˆ روانِ آتش Ù…ÛŒ‌گردد آتش را در ظرفی به نام آتشدان (یا آفرینگان) نگهداری Ù…ÛŒ‌نمایند Ú©Ù‡ در میان ساختمان آتشکده جای Ù…ÛŒ‌گیرد. آتشکده، مکان مقدس Ùˆ نیایشگاه زدتشتیان است روایت است Ú©Ù‡ اهورامزدا، خود، سه آتش برزین‌مهر، فرن‌بغ Ùˆ گشنسب را به صورت آتش بهرام نشانید. این سه آتش، از ایزد بهرام Ùˆ سروش، پشتیبانی Ùˆ یاری Ù…ÛŒ‌گیرند 

دوره پارتی و پیش از آن:

به خاطر احترامی Ú©Ù‡ در روزگاران کهن به کشاورزان گذاشته Ù…ÛŒ‌شد، تردیدی نیست Ú©Ù‡ عمر آتش برزین‌مهر بسیار قدیم‌تر از تاریخ ظهور زرتشت باشد از این روی؛ گمان Ù…ÛŒ‌رود این آتش Ùˆ دو آتش مقدس Ùˆ بزرگ دیگر کیش زرتشتی، نه در دوره هخامنشیان، بلکه دستِ Ú©Ù…Ø› در اوایل دوره پارتی نشانده شده باشند. بُرزین‌مهر، آتش خاص پارتیان بود Ùˆ در کوه ریوند خراسان Ùˆ در خود پارت قرار داشت، همچنین پارتیان بخاطر نقشی Ú©Ù‡ آتش محبوبشان (برزین‌مهر) در ماجرای گرویدن Ùˆ ایستادن گشتاسب Ùˆ فرزندان ÙˆÛŒ به دین ایزدان داشته، گویا احترام ویژه‌ای برای این آتش، قائل بودند Ùˆ این نقشی بود Ú©Ù‡ پیش از آن، در داستان گروش گشتاسب، بر پایه روایت کتاب «Ø¯ÛŒÙ† کرد»ØŒ تنها ایزد آذر از آن برخوردار بود. چنین انتظار Ù…ÛŒ‌رود این افسانه مومنانه (Ú©Ù‡ روحانیان برزین‌مهر در ساختن آن نقش داشتند)ØŒ زائران فراوانی را در سرتاسر دوره پارتی به زیارت برزین‌مهر کشانده باشد Ùˆ همچنین برخی منابع، گویای این است Ú©Ù‡ اشکانیان (سلسله فرمانروایی پارتیان) خود را وقف این آتش مقدس کرده بودند Ùˆ به آن هدایای بسیاری تقدیم Ù…ÛŒ‌کردند. 

چکیده: آتشکده آذر برزین مهر ریوند:

آتشكده ای از دوره پيش از اسلام در توابع شهرستان سبزوار قرار داشته واحتمال ميرود این آتشكده همان آتشكده برزين مهر باشد Ú©Ù‡ يكي از سه آتشكده مهم زرتشتيان به شمار مي آيد .  وجود آتشكده آذر برزين مهر حاكي از اين است كه اين منطقه قبل از اسلام از جايگاه ويژه اي بر خوردار بوده است. محل شهر باستاني كاملا مشخص نيست. اين آتشكده هم اكنون در حوالی ناحيه ريوند قرار دارد. در شاهنامه فردوسي نام اين منطقه به صورت ريونيز آمده است Ùˆ قدمت آن 5000 سال بيان شده است. وجود اين آتشكده نشان از اهميت اين منطقه در گذشته هاي دور دارد.