ساعتی در پیاده‌راه گردشگری باب همایون؛پرسه در قلب طهران قدیم

 Ø§Ø² پله‌های مترو Ú©Ù‡ بالا Ù…ÛŒ‌آیی، Ø´Ú©Ù„ مستطیلی میدان امام‌‌خمینی(ره)ØŒ بیشترین حجم از قاب نگاهت را پُر Ù…ÛŒ‌کند. یاد همه ذهنیت‌هایی Ù…ÛŒ‌افتی Ú©Ù‡ از این میدان قدیمی Ùˆ عقبه تاریخی‌اش داری؛ اینکه سابق بر این، میدان توپخانه نام داشته Ùˆ سابق‌تر میدان سپه.

اسماعیل ناصری

به گزارش«ØªÙˆØ±ÛŒØ³Ù… آنلاین»ÛŒØ§Ø¯ وقایعی Ù…ÛŒ‌افتی Ú©Ù‡ در این میدان رخ داده Ùˆ با تاریخ معاصر به‌ویژه عصر پهلوی اول Ùˆ دوم پیوند خورده است. صحنه جاودانه اعدامِ «ØºÙ„ام عمه» با بازی محمد مطیع در مجموعه بی‌مانند «Ù‡Ø²Ø§Ø±Ø¯Ø³ØªØ§Ù†» را به یاد Ù…ÛŒ‌آوری Ú©Ù‡ در ذهن بینندگان شاید بیش از همه آن وقایع تاریخی با این میدان پیوند خورده است.از گوشه جنوب‌غربی به سمت ضلع جنوبی میدان Ú©Ù‡ پیش Ù…ÛŒ‌روی، اولین خروجی میدان در مسیرت خوش‌رقصی Ù…ÛŒ‌کند: خیابان باب همایون؛ نخستین خیابان تهران Ú©Ù‡ سنگ‌فرش شد؛ در عصر حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار. بعدها البته به سال 1310 خورشیدی در آستانه سفر ملک عبدالعزیز، پادشاه عربستان آسفالت شد Ùˆ در کنار لاله‌زار از نخستین خیابان‌های آسفالت‌شده تهران به‌شمار Ù…ÛŒ‌آید. باب همایون، حالا بار دیگر سنگ‌فرش شده تا یادمانی باشد از همان طهران قدیم

چرخ‌وفلک، نوستالژی کودکان چند دهه

باب همایون را پیش از این به خیابانی Ú©Ù‡ بورس کت‌وشلوار بوده، Ù…ÛŒ‌شناختی اما از اینجا Ú©Ù‡ ایستاده‌ای، از ورودی سمتِ میدان امامش، ردی از فروشگاه‌های کت‌وشلوار نمی‌بینی. جای آن ردیفی از غرفه‌های خوش‌آب Ùˆ رنگ متوالی Ù…ÛŒ‌بینی Ú©Ù‡ مقابل هر کدامشان مشتریانی در حال خرید Ùˆ مذاکرات Ùˆ چانه‌زنی‌های متداول‌اند. چرخ‌وفلکی قفل Ùˆ زنجیرشده در وسط ورودی خیابان، توجه‌ات را جلب Ù…ÛŒ‌کند. لابُد قرار است شمایلی نوستالژیک باشد از روزگاران گذشته تهران؛ Ú©Ù‡ هست. وسیله بازی Ùˆ یادآور خاطراتی برای کودکان دهه‌های متمادی Ú©Ù‡ شاید آخرین‌هایشان، متولدین دهه 60 خورشیدی باشند. چشمت به تابلوهای راهنما در سمت راست ورودی خیابان Ù…ÛŒ‌افتد؛ سه تابلو. بالایی «Ø®ÛŒØ§Ø¨Ø§Ù† باب همایون» است Ùˆ دو تای دیگر جهت دو مکان دیدنی را یادآوری Ù…ÛŒ‌کنند. با فلشی Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌گوید این ره Ú©Ù‡ تو Ù…ÛŒ‌روی به کاخ گلستان از یک‌سو Ùˆ بقعه امامزاده روح‌الله از سوی دیگر است.

از نعناع و بهارنارنج تا فروشنده شیدا

در مسیر غرفه‌ها راه Ù…ÛŒ‌افتی. غرفه اول مربوط به انواع عرقیات گیاهی است؛ کاسنی، شاه‌تره، خار شتر، نعناع، بهارنارنج، گلاب Ùˆ چیزهایی از این دست. از فروشنده Ú©Ù‡ خانم جوانی است، حال‌وهوای حضور در آن گذر تاریخی با شمایل ویژه قجری را Ù…ÛŒ‌پرسی. Ù…ÛŒ‌گوید: «Ù…Ù† دو، سه روز است Ú©Ù‡ آمده‌ام اینجا. برای من هم خیلی جذاب است. مگر Ù…ÛŒ‌شود آدم کارکردن در جایی Ú©Ù‡ در Ùˆ دیوار Ùˆ زم ینش یادآور تاریخ است، لذت نبرد.» Ù…ÛŒ‌گوید در این دو، سه روز هنوز فضا برایش عادی نشده Ùˆ همان لذت روزهای اول را دارد.» Ù…ÛŒ‌پرسم ترجیح Ù…ÛŒ‌دهد اینجا کار کند یا در یکی از برج‌ها Ùˆ مجتمع‌های تجاری مدرن در شمال شهر تهران؟ Ù…Ú©Ø« Ù…ÛŒ‌کند. رو برمی‌گرداند به سمت میدان. شاید Ù…ÛŒ‌خواهد جهت شمالی جایی Ú©Ù‡ ایستاده‌ایم را پیدا کند. چشم‌هایش را گرد Ù…ÛŒ‌کند، Ù…ÛŒ‌خنددو Ù…ÛŒ‌گوید: نمی‌دانم.

مسافر تهران، رو در رو با سوغاتی‌های ایران

گز، سوهان، نان فتیر، نان برنجی، یوخه، مسقطی، نخودچه، خشکبار، آجیل، خرما، خرمالو، زیتون، زعفران، نبات، ترشی‌های مختلف Ùˆ انواع سوغاتی‌های خوراکی، محتویات یکی دو تا دیگر از غرفه‌های گذر باب همایون است. گویا مجموعه‌ای گرد آورده‌اند از سوغاتی‌های خوراکی مناطق مختلف ایران. بازار این غرفه‌ها هم در این نیم‌روز دوشنبه پاییزی، نسبتاً داغ است. از آقای خریدارِ کوله‌پشتی به‌پشت دلیل توقفش را در غرفه گز Ùˆ سوهان Ù…ÛŒ‌پرسی. با لهجه خراسانی درمی‌آید Ú©Ù‡ «Ø§ÛŒÙ†Ø¬Ø§ کلکسیون سوغاتی‌های ایرانی است. سفر تهران آمده‌ام Ùˆ Ù…ÛŒ‌خواهم از همه‌جای ایران برای خویشان Ùˆ دوستانم سوغاتی ببرم. حالا خانواده‌ام در مشهد فقط منتظر مسافری از تهران نیستند، بلکه مسافرشان هم‌زمان از شیراز، قم، اصفهان، اراک، رشت، تبریز Ùˆ… هم برمی‌گردد.»

از ظروف سفالی Ùˆ چای‌خانه تهران قدیم تا پیاله‌ای آب انار

انواع کیف چرمی محتوای غرفه بعدی است Ùˆ ظروف سفالی در غرفه بعدتر. در کنارشان روی سردر غرفه‌ای، عبارات «Ø§Ù†ÙˆØ§Ø¹ ساندویچ تنوری» به چشم Ù…ÛŒ‌خورد Ùˆ در دست مشتریان، پیتزا Ùˆ سمبوسه تنوری هم Ù…ÛŒ‌بینی. چای‌خوری Ùˆ غذاخوری تهران قدیم، عنوان یکی دیگر از غرفه‌هاست. مشغول صحبت با فروشنده غرفه ظروف سفالی Ùˆ هم‌زمان تماشای ظرف‌ها هستی Ú©Ù‡ صدایی از چند غرفه آن‌سوتر مشتریان را به خود فرامی‌خواند؛ صدایی با لحنی مشتری‌جویانه Ú©Ù‡ «Ø¨Ø¯Ùˆ بیا آب انار 100 درصد طبیعی»Ø› غرفه‌ای حاوی انواع آب‌میوه Ú©Ù‡ محصول اصلی آن آب ‌انار طبیعی است. از کنارش رد Ù…ÛŒ‌شوی؛ خانم فروشنده بعد از تکرار چندباره همان عبارتِ «Ø¨Ø¯Ùˆ بیا آب ‌انار 100 درصد طبیعی»ØŒ خطاب عمومی‌اش به مشتریان را وامی‌گذارد Ùˆ صاف توی چشم‌هایت نگاه Ù…ÛŒ‌کند Ùˆ شروع Ù…ÛŒ‌کند از خواص Ø¢ÛŒ انار طبیعی گفتن؛ از تأثیر آن بر سلامتی پوست Ùˆ مو به‌ویژه برای آقایان تا آنتی‌اکسیدان Ùˆ پونیسیک اسیدی Ú©Ù‡ در آن وجود دارد. نه تشنه‌ای Ùˆ نه چندان نگران پوست Ùˆ مویت. با این حال خوب Ú©Ù‡ فکر Ù…ÛŒ‌کنی، Ù…ÛŒ‌بینی اگرچه بین میوه‌ها هیچ‌وقت سمپاتی خاصی به انار نداشته‌ای اما آب ‌انار Ùˆ لاجرعه سرکشیدنش از همان کودکی تفریح موردعلاقه‌ات بوده است؛ حتی در هوای رو به سردی گذاشته آخرین روز مهرماه تهران. یک لیوان سفارش Ù…ÛŒ‌دهی Ùˆ منتظر Ù…ÛŒ‌مانی Ùˆ هم‌زمان به توضیحات کارشناسی خانم فروشنده برای رهگذران Ùˆ مشتریان اندر احوالات انار Ùˆ خواص آب انار گوش Ù…ÛŒ‌دهی.از کنار غرفه‌ای Ú©Ù‡ به‌طور اختصاصی عسل Ù…ÛŒ‌فروشد، عبور Ù…ÛŒ‌Ú©Ù†ÛŒ. بر سردرش نوشته: «Ø§Ù†ÙˆØ§Ø¹ عسل سبلان». در کنارش غرفه‌ای قرار گرفته با انواع ظروف مسی، از سماور Ùˆ کتری Ùˆ قوری گرفته تا لعابی Ùˆ چاقو Ùˆ قهوه‌جوش؛ غرفه‌ای Ú©Ù‡ ضمن فروش، خدمات هم ارائه Ù…ÛŒ‌دهد Ùˆ بنا به نوشته روی سردرش: سفیدکاری انواع ظرف مسی پذیرفته Ù…ÛŒ‌شود.

سفر به متن تاریخ سینمای ایران

یکی از جذاب‌ترین غرفه‌ها به‌ویژه برای علاقه‌مندان هنر Ùˆ سینما، غرفه‌ای تزیینی Ùˆ نمادین است Ú©Ù‡ برای تداعی تماشاخانه‌ها Ùˆ سینماهای قدیم تهران طراحی شده است. دستگاه شهر فرنگ جلوی ورودی غرفه با عکس‌هایی از مظفرالدین‌شاه Ùˆ نیز پوستر چند فیلم مهم تاریخ سینمای ایران روی دیوار Ùˆ بالای سردر، حال‌وهوایی هنری Ùˆ نوستالژیک به غرفه Ù…ÛŒ‌دهد Ùˆ برای کسی Ú©Ù‡ سینما Ùˆ تاریخ آن را دنبال Ù…ÛŒ‌کند، در Ø­Ú©Ù… مرکبی است برای سفر به فضاهایی در تاریخ سینمای ایران؛ سفر به متن پوسترهای چشم‌نواز فیلم‌ها؛ از «Ø¢Ø¨ÛŒ Ùˆ رابی»ØŒ نخستین فیلم سینمای ایران Ú©Ù‡ به سال 1309 توسط اوانس اوهانیانس ساخته شد Ùˆ در جمعه‌روزی در دی‌ماه همان سال برای تهرانی‌ها به نمایش درآمد، گرفته تا «Ø¯Ø®ØªØ± لُر» نخستین فیلم ناطق ایرانی؛ از «Ú¯Ø§Ùˆ» داریوش مهرجویی Ú©Ù‡ در اواخر دهه 40 آغازگر موج نو سینمای ایران بود تا «Ø¯ÙˆÙ†Ø¯Ù‡» ساخته امیر نادری Ú©Ù‡ جوایز جهانی بی‌شماری را در دهه اول انقلاب از آن خود کرد. غرفه طوری طراحی شده Ú©Ù‡ انگار ورودی یک تماشاخانه است. پرده زرشکی‌رنگی Ú©Ù‡ داخل غرفه تعبیه شده، وسوسه‌ات Ù…ÛŒ‌کند بروی داخل Ùˆ کنارش بزنی Ùˆ آن‌سوی پرده را ببینی.

گیاهان دارویی Ùˆ محصولاتی Ú©Ù‡ از سکه نمی‌افتند

غرفه گیاهان ‌دارویی با انواع Ú¯Ù„ محمدی، میخک، کتیرا، ترنجبین، دم‌نوش به Ùˆ… از غرفه‌های پُراستقبال گذر باب همایون است؛ طوری Ú©Ù‡ در ذهنت Ù…ÛŒ‌گذرد مردم ایران از هر آداب Ùˆ سنتی هم Ú©Ù‡ فاصله گرفته باشند، انگار عادت به استفاده از گیاهان دارویی را فراموش نمی‌کنند Ùˆ محصولات این دواخانه‌های سنتی گویا در این عصر هزاره سومی هم برایشان از سکه نمی‌افتد.

غرفه‌ای برای خاطره‌بازان ورزش‌های باستانی

گذر گردشگری باب همایون برای علاقه‌مندان ورزشی هم غرفه ویژه‌ای دارد؛ غرفه‌ای با عنوان «Ø²ÙˆØ±Ø®Ø§Ù†Ù‡ باب همایون». ورودی غرفه مثل زورخانه‌های قدیم با پرده پوشانده شده است. پرده را Ú©Ù‡ کنار Ù…ÛŒ‌زنی، صحنه کاملاً به‌صورت زورخانه‌های ورزش باستانی در تهران قدیم طراحی شده است. از کباده‌ای Ú©Ù‡ زیر عکس‌ها پای دیوار گذاشته شده، تا میل‌های ورزش باستانی Ú©Ù‡ یکی از آنها به عبارت «ÛŒØ§ علی مدد» مزین شده است Ùˆ عکس‌های سیاه Ùˆ سفید از زورخانه‌های چند دهه قبل تهران؛ عکس‌هایی از تشک کشتی Ùˆ کشتی‌گیران مختلف در مصاف با هم Ùˆ پرتره‌هایی از پهلوانان بنامی چون غلامرضا تختی، عباس زندی، احمد وفادار Ùˆ… .

غرفه راهنما ی گردشگری، خالی از راهنما

در غرفه راهنمای گردشگری کسی نیست. پس پرسش‌هایت را با خودت Ù†Ú¯Ù‡‌ دار تا زمان اجابت فرا برسد. قفسه‌ای برای آثار مکتوب اعم از کتاب Ùˆ نشریات در این غرفه دیده Ù…ÛŒ‌شود. جز روزنامه‌ها Ùˆ مجلاتی چون خبر ورزشی، جام‌جم، زمین Ùˆ فضا Ùˆ راهنمای نیازمندی‌های همشهری در یک طرف Ùˆ تعداد معدودی کتاب در طرف دیگر، باقی قفسه‌ها خالی است. از کتاب‌ها Ù…ÛŒ‌توان به «Ø¨ÛŒÙ†Ø§ÛŒÛŒ» از ساراماگو با ترجمه‌ای کمتر شناخته‌شده تا «Ø¨Ø±Ù†Ø¯Ù‡ تنهاست» اثر پائولو کوئیلو با برگردان مترجم شناخته‌شده کوئیلو در ایران یعنی آرش حجازی اشاره کرد؛ همچنین دست‌های آلوده اثر ژان‌پل سارتر با ترجمه جلال آل‌احمد، سپیددندان اثر جک لندن، مرگ فروشنده آرتور میلر، پاییز پدرسالار گابریل گارسیا مارکز Ùˆ… .خودت را با تورق کتاب‌ها مشغول Ù…ÛŒ‌Ú©Ù†ÛŒ اما خبری از راهنمایی Ú©Ù‡ بیاید Ùˆ از تو بپرسد Ú©Ù‡ در غرفه Ú†Ù‡ Ù…ÛŒ‌خواهی نیست.

عکاسی با کیوسک زردرنگ مخابرات

بیرون Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌آیی Ùˆ در مسیر راه Ù…ÛŒ‌افتی، غرفه‌هایی حاوی انواع نقره، دستگاه ارده‌گیر کنجد، انواع کشمش Ùˆ دانه خشخاش Ùˆ… Ù…ÛŒ‌بینی. همچنین عکاس‌خانه‌ای سنتی با انواع لباس‌های محلی Ú©Ù‡ کسانی آن لباس‌ها را به تن کرده Ùˆ مشغول عکس‌انداختن‌اند. کیوسک نمادین تلفن مانند سالیان دور از دیگر عناصر نوستالژیک گذر باب همایون است؛ کیوسکی Ú©Ù‡ یک زوج جوان با دوربین کانن جلوی آن ایستاده‌اند Ùˆ از تو Ù…ÛŒ‌خواهند عکاسشان باشی Ùˆ تصویرشان را در کنار آن اتاقک زردرنگ ثبت Ú©Ù†ÛŒ.غرفه‌ها همچنان ادامه دارند؛ از غداخوری‌ها تا غرفه محصولات صنایع‌دستی حصیری Ùˆ… .

دوباره از همان خیابان‌ها

Ù…ÛŒ‌رسی به جایی Ú©Ù‡ پیاده‌راه گردشگری تمام Ùˆ راسته کت Ùˆ شلوارفروشان آغاز Ù…ÛŒ‌شود. از راه آمده برمی‌گردی. خود را در اتمسفر تهران قدیم Ù…ÛŒ‌یابی.حتی وقتی Ú©Ù‡ از وسط میدان امام عبور Ù…ÛŒ‌کنی، به سمت چهارراه استانبول راه Ù…ÛŒ‌افتی، Ù…ÛŒ‌پیچی سمت جمهوری، از راسته فروشندگان دلار Ùˆ انواع ارز Ù…ÛŒ‌گذری، پل حافظ را قطع Ù…ÛŒ‌کنی، وارد یکی از شلوغ‌ترین پیاده‌روهای تهران Ù…ÛŒ‌شوی، با هر دشواری Ú©Ù‡ هست، از میان انبوه خریداران Ùˆ فروشندگان انواع گوشی‌های تلفن همراه زیر مجتمع علاءالدین خودت را عبور Ù…ÛŒ‌دهی، به خودت خسته‌نباشید Ù…ÛŒ‌گویی Ùˆ با خودت فکر Ù…ÛŒ‌Ú©Ù†ÛŒ Ú©Ù‡ چیزی به سه‌راه جمهوری نمانده است.