حمام تاریخی وکیل در شهر شیراز

حمام وکیل ÛŒÚ© بنای تاریخی Ùˆ پرجاذبه کشورمان است Ú©Ù‡ در زمان زندیه در شهر شیراز ساته شده است این بنای تاریخی در غرب مسجد وکیل ساخته شده است بخشی از انی حمام قسمت شاه نشین  است Ú©Ù‡ ویژه شاه بوده است این بنای  با شماره 917در فهرست آثار ملی ثبت Ùˆ نگاشته شده است . این حمام بزرگ از پیشرفته‌ترین اصول معماری زمان خود برخوردار بوده‌است. برای نمونه، درآیگاه (ورودیِ) حمام Ú©ÙˆÚ†Ú© است Ùˆ با شیبی ملایم به هستیِ ورودی، Ú©Ù‡ پایین‌تر از سطح زمین قرار دارد، Ù…ÛŒ‌رسد. ورودی به رختکن، زاویه‌دار ساخته شده Ùˆ همهٔ این ملاحظات برای این بوده‌است Ú©Ù‡ از ورود سرما به داخل Ùˆ از خروج گرما به خارج از حمام جلوگیری شود.

 Ø³Ø±Ø¨ÛŒÙ†Ù‡Ù” حمام یک هشت‌ضلعی منتظم است Ú©Ù‡ هشت ستون یک‌پارچهٔ سنگی در وسط سقفی گنبدی قرار گرفته‌اند.گرم‌خانه با سنگ‌فرش پوشیده شده‌است اما جالب توجه این است Ú©Ù‡ در زیر این سنگ‌فرش دالان‌های Ú©Ù…‌عرض Ùˆ باریکی ساخته شده Ú©Ù‡ هوای گرم Ùˆ بخار آب در آن جریان Ù…ÛŒ‌یافته‌است تا کف حمام زودتر گرم شود. در جنوب گرم خانه، خزینه قرار دارد Ú©Ù‡ دو دیگ بزرگ برای گرم کردن آب داشته‌است. در دو طرف محوطه گرم خانه دو شاه نشین Ùˆ در دو طرف خزینه دو حاکم نشین ساخته شده‌است. در وسط هر حاکم نشین نیز حوضی از سنگ مرمر دیده Ù…ÛŒ‌شود.در زیر گنبد، نقوش آهک‌بُری زیبایی است Ú©Ù‡ داستان‌های آنها از مذهب، سنت، علائق Ùˆ رؤیاهای مردم این دیار سرچشمه Ù…ÛŒ‌گیرد.حمام وکیل Ú©Ù‡ در بین حمام‌های تاریخی شیراز از شهرت Ùˆ آوازه‌ÛŒ بیشتری برخوردار است، توسط سازندگان آن در مرکز شهر شیراز، محله‌ÛŒ درب شاهزده، غرب مسجد وکیل (بلوار کریم‌خان زند، خیابان آیت الله طالقانی) Ùˆ در مجاورت بازار وکیل Ú©Ù‡ از دیگر بناهای تاریخی شهر شیراز قلمداد Ù…ÛŒ‌شوند، قرار گرفته است.

تاریخچه‌ÛŒ حمام وکیل

کریم‌‌خان زند در زمان حکومت خود (Û±Û±Û¹Û³-Û±Û±Û·Û²)ØŒ عمارت‌های بسیاری را در شهر زیبای شیراز بنا کرد Ùˆ آن خطه را از بهترین Ùˆ آبادترین سرزمین‌های زمان حکومت خود ساخت. بناهایی مانند حمام، مسجد Ùˆ Ø¨Ø§Ø²Ø§Ø± Ú©Ù‡ به مجموعه‌ÛŒ وکیل شهرت یافته‌اند. حمام وکیل شیراز نیز از جمله‌ÛŒ بناهای مجموعه‌ÛŒ زندیه است Ú©Ù‡ به دستور Ùˆ پیگیری شخص کریم‌خان در سال Û±Û±Û¸Û· هجری قمری احداث شد. این اثر باستانی، از عظمت Ùˆ شکوه مثال زدنی برخوردار است Ú©Ù‡ در دیگر حمام های تاریخی Ùˆ کهن نیز به چشم Ù…ÛŒ خورد. سبک Ùˆ روش‌های معماری Ùˆ آرایه‌ها Ùˆ نقوش تزئینی به‌ کار رفته در آن نیز به عنوان نمونه ای از عمارات مهم، حیرت‌آور Ùˆ تحسین برانگیز حکومت زندیه شناخته شده است

کارشناسان معماری Ùˆ مسئولان باستان‌شناسی کشور، اقدامات پژوهشی را در زمینه‌ÛŒ باستان‌شناسی Ùˆ معماری بر پیکره‌ÛŒ این بنای تاریخی Ùˆ ارزشمند ایران کهن انجام داده‌اند. همچنین با تلاش Ùˆ پیگیری سازمان میراث فرهنگی، مرمت Ùˆ بازسازی‌های متعددی در بخش‌های مورد نیاز این عمارت، صورت گرفته است، Ú©Ù‡ تاثیر بسزایی در حفظ Ùˆ جلوگیری از تخریب بخشی از فرهنگ Ùˆ هویت ایران کهن داشته است. کارشناسان تاریخی با توجه به بررسی‌ها Ùˆ کاوش‌های صورت گرفته بر آرایه‌نگاری‌های حمام وکیل شیراز، به این نتیجه دست یافته‌اند Ú©Ù‡ تزئینات Ùˆ معماری‌های انجام شده در این عمارت کهن، نشات گرفته از فرهنگ Ùˆ تمدن ایرانی از دوران ایران باستان تا دوران صفویه است. در واقع باستان‌شناسان با توجه به معماری صورت گرفته در آثار به جا مانده از عمارت‌هایی Ú©Ù‡ به دستور Ú©Ø±ÛŒÙ…‌خان زند Ø¨Ù†Ø§ شده است، براین باورند Ú©Ù‡ وی، علاقه‌ Ùˆ توجه بسیاری در احیا Ùˆ زنده نگاه‌داشتن تاریخ ایران داشته است. همچنین وجود آثاری تحسین‌برانگیز Ú©Ù‡ بر دیوارهای ساختمان حمام وکیل نقش بسته است، مانند تصاویری در قالب مضامین اساطیری، حماسی Ùˆ مذهبی Ú©Ù‡ همه در اعتقادات Ùˆ باورهای مردم رخنه کرده بود، از دیگر نشانه‌های علاقه‌ÛŒ کریم خان زند به احیای تاریخ ایران باستان است. البته این معماری Ùˆ نقوش نه تنها در حمام وکیل شیراز صورت گرفته است، بلکه در بسیاری از عمارت‌ها Ùˆ بناهای باقی مانده از زمان حکومت کریم‌خان زند ودیگر قرون تاریخی ایران نیز، به چشم Ù…ÛŒ‌خورد.

از دیگر نکات جالب Ùˆ ستودنی Ú©Ù‡ در نوع ساخت Ùˆ معماری حمام‌های باستانی ایران رعایت شده است، Ù…ÛŒ‌توان به نوع کاربری آن‌ها اشاره کرد. در دوران گذشته، حمام را تنها به عنوان مکانی برای شستشو در نظر نمی‌گرفتند. بلکه حمام مکانی برای انجام مراسمی از جمله جشن حمام زایمان، جشن مراسم آشنایی Ùˆ خواستگاری دختران دم‌بخت، مراسم سنتی حنابندان Ùˆ بسیاری دیگر از رسوم جالب Ùˆ دوست‌داشتنی است Ú©Ù‡ متاسفانه امروزه هیچ اثری از آن‌ها به چشم نمی‌خورد، Ùˆ دلیل آن‌ را Ù…ÛŒ‌توان در تغییر معماری Ùˆ نوع ساخت حمام‌های امروزی جستجو کرد. حمام‌هایی Ú©Ù‡ در دوران حکومت کریم‌خان زند، تاسیس شدند نیز از این قاعده مستثنی نبوده Ùˆ مراسم مذکور، توسط مردم آن دوران نیز در این مکان‌ها برگزار Ù…ÛŒ‌شدند

حمام وکیل Ø´ÛŒØ±Ø§Ø² Ø§Ø² مساحتی برابر با Û±Û± هزار متر مربع، Û¸ هزار Ùˆ Û¶Û¶Û° متر زیربنا، Û±Û²Û° متر طول Ùˆ Û¸Û° متر عرض توسط معماران توانا وبنامدوران زندیه، ساخته شده است. این حمام وسیع،  همانند سایر حمامهای ایران از پیشرفته‌ترین Ùˆ اصولی‌ترین معماری زمان خود بهره‌مند است. به عنوان مثال Ù…ÛŒ‌توان بیان نمود Ú©Ù‡ ورودی حمام ها در ایران  Ú©ÙˆÚ†Ú© بوده  Ùˆ در این حمام نیز از شیبی‌ ملایم برخوردار است Ú©Ù‡ به هشتی ورودی متصل Ù…ÛŒ‌شود. معمارن سطح هشتی ورودی را نسبت به سطح زمین،  پایین‌تر درنظر گرفته Ùˆ ورودی به رختکن را به صورت زاویه‌دار تعبیه کرد‌Ù‡‌اند. اعمال این نوع ساخت، جهت جلوگیری از ورود سرما به داخل Ùˆ خروج گرما به خارج از حمام، صورت گرفته است. سربینه‌ÛŒ حمام وکیل شیراز، به صورت هشت ضلعی منتظم ساخته شده Ú©Ù‡ از هشت ستون یک پارچه‌ÛŒ سنگی در میان سقفی گنبدی Ø´Ú©Ù„ØŒ تشکیل شده است. گرم‌خانه نیز توسط سنگ فرش شده Ùˆ دالان‌هایی Ú©Ù… عرض Ùˆ باریک در زیر این سنگ‌فرش‌ها تعبیه شده‌اند Ú©Ù‡ با جریان یافتن هوای گرم Ùˆ بخار آب در آن، باعث گرم شدن کف حمام Ù…ÛŒ‌شدند. در بخش جنوبی گرم‌خانه‌ÛŒ حمام نیز،  خزینه‌ای برای گرم کردن آب با دو دیگ بزرگ قرار گرفته است. در دو قسمت محوطه‌ÛŒ گرم‌خانه‌ÛŒ حمام وکیل، دو شاه‌نشین Ùˆ در دو قسمت خزینه‌ØŒ دو  حاکم‌نشین تعبیه شده است.  در بخش میانی هر حاکم‌نشین نیز، حوضی وجود دارد Ú©Ù‡ از سنگ مرمر ساخته شده است. در زیر گنبد حمام، تصاویر آهک‌بری بسیاری زیبایی نقش بسته است.