نخستین الفبای حفاظت در میراث باستانی اورارتوها اجرایی نشده Ùˆ قلعه‌های ماکو فاقد عرصه Ùˆ حریم مصوب هستند. این درحالی است Ú©Ù‡ لزوم تهیه نقشه Ùˆ ضوابط حریم حفاظتی برای محوطه‌های شاخص اورارتویی Ú©Ù‡ قابلیت بدل شدن به جاذبه گردشگری دارند، به شدت احساس Ù…ÛŒ‌شود.به گزارش خبرنگار ایلنا، ماکو در شمال غرب ایران قرار دارد Ùˆ به لحاظ طبیعی Ùˆ جغرافیایی منطقه‌ای مهم به حساب Ù…ÛŒ‌آید. شمال غرب ایران از آن جهت Ú©Ù‡ دروازه Ùˆ پل ارتباطی سرزمین‌های داخلی فلات ایران با تمدن‌های دیرینه Ùˆ درخشان آسیای Ú©ÙˆÚ†Ú© Ùˆ مناطق قفقاز Ùˆ کرانه‌های دریای سیاه بود، محل تلاقی Ùˆ حضور فرهنگ‌ها Ùˆ تمدن‌ها از دیرباز باز بوده است. تا حدود کمتر از یک قرن پیش از پیدایش Ùˆ Ø´Ú©Ù„ گیری حکومت قدرتمند Ùˆ جهان گستر هخامنشیان، در منطقه شمال غرب ایران، شرق ترکیه Ùˆ ارمنستان، یک سلسله از شاهان قدرتمند به نام اورارتورها در همسایگی ماناها Ùˆ مادها Ùˆ آشوری‌ها به مدت نزدیک به دو سده حکومت Ù…ÛŒ‌کردند.افشین یزدانی (باستان شناس) درخصوص سازه‌ها Ùˆ معماری اورارتوها گفت: اورارتورها در ایجاد قلعه‌های مستحکم بر فراز کوه‌ها Ùˆ بلندی‌ها با سنگ‌های تراش خورده مهارت داشتند Ùˆ به جهت ساخت شبکه‌های آبرسانی Ùˆ ایجاد پل‌های سنگی Ùˆ بناهای مذهبی برجی Ø´Ú©Ù„ به خوبی Ù…ÛŒ‌توانستند بر معماری دوران هخامنشی تأثیرگذار باشند.او ادامه داد: یکی از مهم‌ترین Ùˆ بزرگترین قلعه‌های بر جا مانده از اورارتوها، قلعه بسطام در نزدیکی شهر قره ضیاالدین (چایپاره) در ÛµÛ° کیلومتری شمال شهر خوی است Ú©Ù‡ کاوش‌های گسترده‌ای در آن به انجام رسیده Ú©Ù‡ نشانگر وجود یک مرکز حکومتی عظیم در چندین سطح در دامنه کوه Ùˆ همچنین ساخت شهری در دامنه توسط یکی از شاهان اورارتویی در حدود سال‌های Û¶Û¸Û° تا Û¶Û´Û° سال پیش از میلاد دارد.این قلعه دارای کتیبه است Ùˆ یک باستان‌شناس آلمانی در سال‌های قبل از انقلاب در این قلعه کاوش Ù…ÛŒ‌کند Ùˆ سنگ نوشته به خط میخی بدست Ù…ÛŒ‌آورد Ú©Ù‡ براساس کتیبه‌ای Ú©Ù‡ از روسای دوم یکی از پادشاهان اورارتویی کشف شده، قدمت آن به سال‌های Û¶Û´Ûµ Ùˆ Û¶Û¸Ûµ قبل از میلاد Ù…ÛŒ‌رسد Ùˆ یکی از مهم‌ترین Ùˆ باشکوه‌ترین شهرهای اورارتویی زمانی خود بوده.به گفته یزدانی، این قلعه Ù…ÛŒ‌تواند دومین دژ مستحکم اورارتویی در تمام محدوده قلمرو آنها باشد از این رو معماری Ùˆ گستردگی آن Ù…ÛŒ‌تواند مورد توجه باستان‌شناسان قرار گیرد. با این وجود این محوطه باستانی هنوز حریم Ùˆ عرصه مصوب ندارد.براساس کاوش‌های باستان شناسان، این قلعه Ø·ÛŒ ÛµÛ° سال Ùˆ در Û³ مرحله ساخته شده Ùˆ دارای معبد، بازار Ùˆ مقر حکومتی، برج، بارو، دروازه Ùˆ راه‌های مخفی ویژه است. قلعه دارای دیوارهای مستحکم سنگیِ Ú©Ù‡ روی صخره‌ای بلند مشرف به دره‌ای بزرگ قرار دارد. براساس آثار اورارتویی دژ بسطام دارای پائین قلعه، میان قلعه Ú©Ù‡ معبد خدایان اورارتور است Ùˆ انبارهای بزرگ آذوقه است.یزدانی خاطرنشان کرد: با وجود آن Ú©Ù‡ در سال‌های اخیر فعالیت‌های حفاظتی Ùˆ مرمتی Ùˆ ساماندهی محدودی انجام شده است؛ اما کافی نبوده Ùˆ این قلعه Ú©Ù‡ به اذعان کارشناسان Ùˆ مدیران میراث فرهنگی یکی از قابلیت‌های استان آذربایجان غربی برای ثبت در فهرست میراث جهانی به شمار Ù…ÛŒ‌رود در حال حاضر با وجود انتخاب محل پایگاه آن به عنوان مرکز ملی اورارتوشناسی ایران، همچنان فاقد پژوهشگر Ùˆ باستان شناس مقیم است.

قلعه بسطام و عرصه و حریمی که نیست

این باستان‌شناس در خصوص شرایط حفاظتی این قلعه باستانی گفت: شرایط حفاظتی عرصه Ùˆ حریم قلعه بسطام به دلیل عدم تبیین Ùˆ تصویب حریم حفاظتی به شدت توسط رشد Ùˆ توسعه روستای بسطام Ùˆ دیگر فعالیت‌های عمرانی مانند کانال Ú©Ø´ÛŒ Ùˆ لوله گذاری انتقال آب در محدوده عرصه اثر Ùˆ فعالیت معدن کاوی Ùˆ برداشت شن Ùˆ ماسه از بستر رودخانه واقع در حریم Ùˆ چشم انداز  در معرض آسیب قرار دارد.او یادآور شد: اگرچه تابستان امسال گمانه زنی‌ها Ùˆ اقداماتی جهت تعیین محدوده‌های عرصه Ùˆ حریم حفاظتی برای این اثر مهم توسط مدیریت پایگاه انجام شده است اما انتظار Ù…ÛŒ‌رود با سرعت بخشیدن به روند تهیه Ùˆ تصویب آن هرچه سریع‌تر نسبت به آزادسازی Ùˆ کنترل مناطق حاشیه عرصه از ساخت Ùˆ سازهای روستایی اقدام لازم به عمل آید. دیگر اقداماتی Ú©Ù‡ انتظار Ù…ÛŒ‌رود در جهت بهبود شرایط بازدید گردشگران فراهم شو، نصب تابلوهای آگاهی‌رسان بر مبنای یافته‌ها Ùˆ گزارش‌های کاوش‌های باستان شناسی Ùˆ ایجاد موزه محلی برای نمایش شماری از یافته‌ها Ùˆ اشیای جالب توجه است.