شهرستان بوکان در آذربایجان غربی

بوکان بزرگ‌ترین شهر جنوب استان آذربایجان غربی Ùˆ مرکز شهرستان بوکان است. جمعیّت شهری آن براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس Ùˆ مسکن سال Û±Û³Û¹Ûµ بالغ بر Û±Û¹Û³Ù¬ÛµÛ°Û± نفر بوده Ùˆ مساحت شهر به صورت طولی بیش از Û±Û² کیلومتر مربّع Ùˆ از مسطح‌ترین شهرهای منطقه به‌شمار Ù…ÛŒ‌رود. بوکان نسبت به بسیاری از شهرهای ایران، شهری جوان Ùˆ نوبنیاد محسوب Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ از نظر بافت تاریخی در دوران قاجار Ùˆ سده نوزدهم میلادی بنیان گذاشته شده Ùˆ بیش از دو قرن قدمت دارد.بوکان در جنوب مرکزی دریاچه ارومیه Ùˆ در ارتفاع Û±Ù¬Û³Û·Û° متری از سطح دریا Ùˆ در منطقهٔ کوهستانی واقع شده Ùˆ آب‌وهوای معتدلی دارد. این شهر با شهرهای ارومیه، تبریز Ùˆ تهران به ترتیب Û±Û¸Û´ØŒ Û²Û°Û´ØŒ Û¶Û´Û¹ کیلومتر فاصله دارد. بوکان به Û³ ناحیه شهرداری Ùˆ بیش از ÛµÛ° محلّه تقسیم شده‌است. نماد شهر بوکان قلعه سردار Ùˆ تصویر آجرهای لعابدار باستانی تپه قلایچی است. موقعیت جغرافیایی این شهر Û±Û³ استان شمال Ùˆ جنوب ایران را به یکدیگر متصل Ù…ÛŒ‌کند Ùˆ با کردستان عراق دارای خط ارتباطی زمینی است. بوکان در مرز میان استان کردستان Ùˆ آذربایجان ایران قرار گرفته‌است.از دههٔ Û±Û³Û¶Û° بوکان مرکز جذب مهاجران زیادی از شمالغرب ایران Ùˆ خصوصاً بخش‌های کردنشین بوده‌است.[Û±Û³] در زمان ناصرالدّین شاه قاجار، جمعیّت بوکان در سال Û±Û¸ÛµÛ² میلادی/ Û±Û²Û³Û± خورشیدی تحت تملک عزیزخان مکری تنها یکصد نفر بوده‌است. تا پیش از دورهٔ قاجار نامی از بوکان در منابع تاریخی Ùˆ جغرافیایی دیده نشده‌است.مردم بوکان عمدتاً مسلمان Ùˆ پیرو مذهب سنی شافعی هستند. شیعیان Ùˆ اقلیتی از پیروان سایر ادیان نیز در سطح شهر سکونت دارند. اکثر ساکنان بوکان را کُردها تشکیل Ù…ÛŒ‌دهند Ùˆ زبان محاوره میان مردم بوکان زبان کردی سورانی با لهجهٔ بوکانی است. روایات زیادی در مورد ریشهٔ نام این شهر وجود دارد، مردم کُرد معتقدند واژهٔ «Ø¨ÙˆÚ©Ø§Ù†» از دو کلمهٔ «Ø¨ÙˆÚ©» Ú©Ù‡ معنی آن در زبان کردی «Ø¹Ø±ÙˆØ³» است Ùˆ «–ان» Ú©Ù‡ علامت جمع پسوند است گرفته شده‌است.از لحاظ گردشگری، قدمت بیشتر بناهای تاریخی داخل شهر به دوره قاجار Ùˆ دوره معاصر بازمی‌گردد. از مهم‌ترین صنایع دستی شهر، قالی بافی Ùˆ فرش است Ú©Ù‡ فرش بوکان از شهرت جهانی برخورد دار است Ùˆ Û¸Ûµ درصد فرش تولیدی آن به خارج از کشور صادر Ùˆ مابقی آن در داخل ایران مورد استفاده قرار Ù…ÛŒ‌گیرد.

 Ø´Ù‡Ø±Ø³ØªØ§Ù† بوکان

نام

نوشتار اصلی: ریشه نام بوکان

 Ø¯Ø±Ø¨Ø§Ø±Ù‡Ù” واژهٔ بوکان، نظریه‌های بسیاری مطرح شده Ùˆ بیشتر پژوهشگران کُرد براین باورند Ú©Ù‡ این واژه، کُردی است.انور سلطانی، پژوهشگر Ùˆ نویسندهٔ کُرد درمورد ریشهٔ نام این شهر در تحلیل Ùˆ نظریهٔ علمی‌ای Ú©Ù‡ منتشر کرده‌است، چنین گفته: موضوع، کلمهٔ «Ø¨Ú¯» یا «Ø¨Øº» است. بگ یا بغ، خدای ملت‌های باستانی Ú©Ù‡ پیش از آمدن زرتشت در سرتاسر سرزمین هند تا غرب ایران زیسته‌اند، بوده‌است. واژه‌شناس ایرانی، ابراهیم پورداوود در مقاله‌ای با عنوان «Ø¨Øº» نوشته‌است: واژهٔ بغ از زمان‌های بسیار کهن در زبان ما رایج بوده Ùˆ در زبان‌های باستانی ایران مانند زبان اوستایی Ùˆ فارسی باستان وجود داشته Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌توان به گاتا‌ها یا سروده‌های زرتشت Ú©Ù‡ کهن‌ترین بخش اوستا را شامل Ù…ÛŒ‌شوند اشاره کرد. «Ø¨Ú¯» به‌معنی قسمت Ùˆ بخت آمده‌است. در بخش‌های دیگر اوستا «Ø¨Øº» همان خداوند است. پیش از آمدن زرتشت، «Ø¨Øº» نام خداوند بوده Ùˆ زرتشتی‌ها نام اهورامزدا را بر آن نهادند. با این اوصاف کهن‌ترین دولت منطقه Ú©Ù‡ بوکان را نیز دربرمی گیرد، دولت قدرتمند مانا است. دولت مانا نخستین دولت متحد Ùˆ مقتدر منطقه غرب ایران بود Ú©Ù‡ صاحب قدرت اقتصادی Ùˆ حکومتی قوی بوده‌است. براین اساس نام این شهر ابتدا «Ø¨Ú©Ø§Ù†» یا بگان بوده Ú©Ù‡ از دو بخش تشکیل شده‌است: بگ یا بک +ان بخش اول به‌معنی خدا Ùˆ بخش دوم پسوند جمع یا مکان است. برپایهٔ این نظریه، شهر بوکان با تلفظِ صحیح انگلیسی Bukān به معنی شهر «Ø®Ø¯Ø§ÙˆÙ†Ø¯ بگ» یا مکان خداوند بگ است. براساس تغییر آوایی حروف Ú©Ù‡ در رشته زبان‌شناسی، صورت عملی Ùˆ تأیید شده یافته Ùˆ همچنین با توجه به آثار به‌دست‌آمده از داخل شهر Ùˆ حومه آن Ú©Ù‡ نشان از وجود آتشکده‌های مقدس آن دوران است، Ù…ÛŒ‌توان منطقی بودن این تحلیل را تأیید کرد.در تاریخ رشیدی به واژهٔ بوکان Ú©Ù‡ نام یکی از خان‌های مغول بود اشاره شده‌است.مردم کُرد براین باورند Ú©Ù‡ بوکان از دو کلمهٔ «Ø¨ÙˆÚ©» Ú©Ù‡ معنی آن در زبان کردی «Ø¹Ø±ÙˆØ³» است Ùˆ «Ù€Ø§Ù†» Ú©Ù‡ علامت جمع پسوند است گرفته شده‌است.در لغت‌نامه دهخدا Ùˆ فرهنگ فارسی معین، بوکان نعلی است آهنین Ú©Ù‡ درون برف در پای کنند.رضاقلیخان هدایت در کتاب فرهنگ انجمن‌آرای ناصری درمورد ریشهٔ نام این شهر Ù…ÛŒ‌گوید: بوکان نام قصبه‌ای‌ست در ولایت ساوج‌بولاق مُکری[یادداشت Û±] Ú©Ù‡ گویند آب Ùˆ هوای نیکو دارد، Ùˆ در برهان به‌معنی گلزار نیز نوشته، Ùˆ اگر چنین باشد با کاف عربی خواهد بود Ùˆ بوکان یعنی «Ú©Ø§Ù†Ù بوی خوش».

 Ù¾ÛŒØ´ÛŒÙ†Ù‡ تاریخی 

وجه تاریخی شهر بوکان با اینکه تاریخ مدونی ندارد، اماطبق کشفیات باستانشناسی سال Û±Û³ÛµÛ° Ú©Ù‡ توسط وزارت فرهنگ آن زمان به ثبت رسیده است، معلوم Ù…ÛŒ گردد Ú©Ù‡ سه هزار سال پیش در این محل أبادی وجود داشته است.با مراجعه به Û³Û± فقره آثار مکشوفه باستانی بوکان واطراف آن وهمچنین وجود تنورهام خرد شده وگورهای بسیار دراعماق زمین برقدمت این نواحی Ù…ÛŒ توان Ù¾ÛŒ برد.بوکان به پادگاه اشکانیان وساسانیان نیز منتسب Ù…ÛŒ باشد.زیرا تپه های خاکستری نشانگر آتشکده های عهد زرتشت Ù…ÛŒ باشد.طبق بررسيهاي به عمل آمده درروند وخواستگاها پيدايش شهرها معلوم ميگردد Ú©Ù‡ خاورميانه ومخصوصا مناطق کردنشين جزءکهن ترين تمدنهايی هستند Ú©Ù‡ سابقه شهرنشين آنها محرز گرديده است بر همين اساس شهر کنوني بوکان نيز با توجه به قراگيری در حيطه جغرافيايي فوق ونيز وجود دهها بنا ØŒ تپه وسايت تاريخی در داخل واطراف خود از کهنترين مکانهايي است Ú©Ù‡ داراي سابقه شهرنشينی مي باشد. بوکان تا ÛµÛ± سال پیش قصبه ای بیش نبوده وتاریخ مهاباد(ساو جبلاغ مکری)بوده است.بنابر این سوابق تاریخی این شهر راباید تاحدودی درتاریخ مهاباد جستجوکرد. آنچه Ú©Ù‡ ادعاي فوق را ثابت مي کند کاوشهاي صورت گرفته در طي دهه هاي اخير در محوطه هاي باستاني بوکان از جمله تپه قلايچی،قلعه سردار بوکان،قلعه واقع در محله کلتپه ،قلعه عباس آباد، غار بي بي کند،و.. ميباشد. Ù‚بل از اسلاماین شهرستان در حدود Û³Û°Û°Û° سال قبل تحت نام ایزیرتو پایتخت تمدن مانناییان بوده‌است. به دلیل نبودن موزه Ùˆ امکانات کافی در این شهرستان آثار این تمدن به Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ دیده Ùˆ بیان Ù…ÛŒ‌شود نمونه‌های از آثار به تاراج رفته اش در موزه‌های جهان از قبیل موزه توکیو Ùˆ موزه ارومیه دیده Ù…ÛŒ‌شود. این تمدن در مناطق کردنشین شمالغربی ایران سکنی داشته‌اند.وجه بارز هنر ماننایی ظرافت Ùˆ زیبایی وصف ناپذیر آن است Ú©Ù‡ در تمدنهای معاصر آنها Ú©Ù… نظیر است. هنر معروف آنها ساخت آجرهای لعابدار بوده‌است. آجرهای با طرحهای رنگین Ú©Ù‡ طرح آنها پس از گذشت حدود Û³Û°Û°Û° سال تقریباً سالم باقی مانده‌اند. نمونه بسیار زیبایی از این آجرها در موزه شرق کهن توکیو یافت Ù…ÛŒ‌شود.

قاجاریهبوکان در دوران ناصرالدین شاه آبادی کوچک بیش نبوده به طوری که تعداد خانوارهای آن به بیش از ۱۴ خانوار نمیرسید. یعنی این روستا حدود ۱۲۰ نفر جمعیت داشته است.درآن دوران ایل های مختلفی در منطقه موکریان زندگی و برروستاهای اطراف حکمرانی میکرند.تا اينکه سردار عزيز خان مكري فرمانده كل قواي عساكر منصوره نظام و غير نظام دوره ناصرالدين شاه، بوكان را در زمان سلطنت محمد شاه قاجار به مبلغ ۹۰۰ تومان از ايل خالكي (خاكي) خريداري نموده بود. یکی از ایلهایی که در منطقه موکریان جزو بزرگترین ایلها به حساب می آمد ایل خاکی بود.بزرگان بوکان در دوران صفویه به مهاباد کوچ کردند. سردار سیف الدین خان مکریبعد از ایل خاکی سردارانی نظیر عزیزخان مکری، سیف الدین خان مکری،محمدحسین خان مکری و علی خان حاکمرانی مناطق موکریانی را به دوش کشیدند.و درسالهای ۱۲۲۳ تا سال ۱۳۰۹ مناطق ساوجبلاغ مکری تحت حکمرانی افرادی چون سردار عزیزخان مکری و سیف الدین خان بود.سردار سیف الدین خان مکری فقط توانست بدمت ۹ سال بر ساوجلاغ نظارت کند وی در سنین جوانی درگذشت.آبادی بوکان در آن زمان درکنار چشمه خروشان با آبی زلال واقع شده بود و اهالی آن با وجود طوایف مختلف این روستا در اطراف همین چشمه خانه های خود را ساخته و درآن جا سکونت یافتند.طبق روایات بعد از مرگ عزیزخان پسرش سیف الدین خان مکری با بازرسی مناطق تحت حکمرانی خودش (حاکم ساوجبلاغ مکری) با بازدید از منطقه بوکان و وضعیت هموار این منطقه باعث شد دلبستگی خاصی نسبت به این روستا و چشمه ی آن پیدا کند.به همین دلیل تصمیم گرفت در کنار چشمه و آبادی کوچک بوکان قلعه ی پدری خود را دوباره بازسازی کند.

 Ø¬Ù…عيت Ùˆ تقسیمات سیاسی 

بوکان در سال ۱۳۳۰طبق قانون تقسیمات کشور، درسال ۱۳۱۶ش بوکان به عنوان بخش در شهرستان مهاباد در استان آذربایجان تشکیل شد. درسال Û±Û³Û¶Û¹ شمسی ØŒ طبق تصویبنامة هیئت وزیران وهمچنین تلاشهای نماینده آن زمان ØŒ شهرستان بوکان به مرکزیت شهر بوکان مشتمل بر دو بخش تشکیل شد.واز مهاباد به Ú©Ù„ÛŒ جدا گردید. جمعیت Ú©Ù„ شهرستان بوکان طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ایران به Û²Û·Û¹Ù«Û°Û°Û° (Û±Û³Û¹Û°) نفر Ù…ÛŒ‌رسد، اما بر اساس سرشماری سال Û±Û³Û¸Ûµ جمعیت Ú©Ù„ شهرستان (جمعیت شهر Ùˆ روستاها ) بوکان برابر با ۲۰۴،۳۰۸ نفر بوده‌است، Ú©Ù‡ از این تعداد ۱۰۲،۴۸۸ نفر آنان مرد Ùˆ ۱۰۱،۸۲۰ نفر آنان زن بوده‌اند. این شهر ۵۱امین شهر پرجمعیت ایران Ùˆ ۲۵۶۶امین شهر پرجمعیت جهان است . شهرستان بوکان دارای Û² بخش به نامهای مرکزی Ùˆ سیمینه‌است Ùˆ Û· دهستان دارد. بخش مرکزی دهستان‌های آختاچی، ایل تیمور، ایل گورک Ùˆ بهی فیض اله بیگی Ùˆ بخش سیمینه دهستان‌های آختاچی شرقی Ù€ آختاچی محلی Ùˆ بهی دهبکری را شامل Ù…ÛŒ‌شود.. بوکان مرکز استان مکریان یا کردستان شمالی Ù…ÛŒ باشد.

 Ø¬Ø§Ø°Ø¨Ù‡ های تاریخی

 Ø³Ø±Ø¯Ø§Ø± عزیزخان مُکریگورستان خانواده سرداران مُکری

 Ù†Ù…ایی از مقبرةالشعرا-یکی از گورستان‌های تاریخی شهر تبریزگورستان تاریخی خانواده سردار Ú©Ù‡ مربوط به دوره قارجه‌است ،امروزه در پارک عمومی ملت شهربوکان قرارگرفته‌است. این مقبره در انتهای پارک قراردارد.مقبره در سطح Û±Û¹Û¸ متر مربع Ùˆ دارای یک گنبد مرکزی، ایوان Ùˆ دو دهلیز در طرفین است. مصالح به کار رفته در Ù¾ÛŒ بنا از سنگ لاشه به صورت، دیوارها، گنبد Ùˆ طاق‌ها از آجر چهار گوش است. در ضلع جنوبی – ورودی بنا – ایوانی با دو ستون سنگی قرار دارد. این مقبره محل دفن خانواده « عزیز خان مکری» داماد امیرکبیر Ùˆ فرمانده Ú©Ù„ قشون ناصرالدین شاه بوده‌است. گورستان خانواده سردار به عنوان یکی امکان‌های مهم تاریخی شهر درسال Û±Û³Û¸Û² توسط میراث فرهنگی کشور ثبت شده‌است مقبره اصلی سردار عزیزخان مکری’ در رواق پایین پا مقبره سید حمزه در پارک مقبرةالشعرا تبریز واقع است.آجر مونومنت ایزیرتو در موزه شرق توکیوبوکان هویت تاریخی خود را از (قلعه باستانی قلایچی) در مجاورت روستای قلایچی در هشت کیلومتری شمال شرقی بوکان Ù…ÛŒ‌گیرد؛ Ú©Ù‡ بازمانده یکی از مراکز بسیار مهم تمدن (ماناها) در هزاره اول پیش از میلاد مسیح در حوزه شمال غرب ایران Ú©Ù‡ برخوردار از تمدن Ùˆ قانون بودند؛ است. حاکمان قلعه تاریخی قلایچی معبد این قوم متمدن بودند Ú©Ù‡ نزدیک به سه هزار سال پیش مدت زمانی در این ناحیه سکونت Ùˆ Ø­Ú©Ù… رانی کرده‌اند وآنچه از اجزای معماری این تمدن کهن در این قلعه باستانی به دست آمده با تمدن‌های مشابه Ùˆ هم زمان خود از جمله (حسنلو) در نقده Ùˆ (زیویه) در سقز Ú©Ù‡ از نظر جغرافیایی با قلعه (قلایچی) هم حوزه‌است، قابل مقایسه Ùˆ برابر دانست به گونه‌ای Ú©Ù‡ آثار معماری مکشوفه از نظر مشخصات Ùˆ نقشه بیش از هر چیز بیانگر یک معبد بزرگ است.محدوده بیرونی غار زیرزمینی قلایچیغار عمیق قلایچیاین غار عظیم با دهانه‌ای بزرگ به قطر Û¸ متر، سالها با داستانهای فراوان پر رمزو رازترین مکان نامشکوف بوکان بود تا اینکه در سال Û±Û³Û¸Û± نخستین تیم منتخب از کوهنوردان بوکان با جسارت Ùˆ از جان گذشته Ú¯ÛŒ زیاد موفق به فرود از چاه نخست این غار به طول Û±Û±Û° متر شده Ùˆ توانستند حس کنجکاوی اهالی را تا حدودی ارضا نمایند، سپس در سال Û±Û³Û¸Û´ تیم مجهزتری به سرپرستی زنده یاد مقبل هنرپژو کوهنوردی عضو تیم ملی توانست سه تالار عظیم این غار را بعد از چاه مورد شناسایی Ùˆ طول مسیر پیمایش شده این غار را به حدود Û³Û°Û° متر برساند. ازآن سال ببعد تیمهایی وارد این غار شده Ùˆ هرکدام مقداری از آن را بازدید کردند تا بالاخره تیمی از باشگاه سنگنوردان بوکان موفق به پیشروی بیشتر Ùˆ نقشه برداری حدود Û´Û°Û° متر ازاین غار برای اولین بار شدند. غار قلایچی در Û±Û² کیلومتری شمال شرقی شهرستان بوکان Ùˆ در مجاورت محوطه باستانی قلایچی Ú©Ù‡ از مراکز تمدن مانایی هاست قرارگرفته Ùˆ از جمله غارهای طبیعی به شمار Ù…ÛŒ آید Ú©Ù‡ در اثر نفوذ آب به درون لایه زمین Ø´Ú©Ù„ یافته Ùˆ از نظر ساختاری Ù…ÛŒ توان آن را از جمله غنی ترین غارهای مکشوف در ایران به شمارمی رود. دهانه غار با قطر Û¸ متر در ارتفاع Û° Û±Û·Ûµ متری کوهی با همین نام قراردارد. گفته Ù…ÛŒ شود این غار عمیق‌ترین چاه طبیعی کشف شده در ایران است. Ù…سجد حمامیاناین مسجد در نزديكي شهر Ùˆ در كنار روستاي حماميان قرارگرفته است.بافت این مسجد به دهه های Û±Û³Û²Û¸ Ùˆ قبل از جنگ جهانی اول ساخته Ùˆ بنا شده است ،موسس اين مسجد مرحوم « محمود آقا ايلخاني زاده » Ùˆ معمار آن شادروان « معمارباشی مراغه ای » بوده است . بناي مسجد بابلان مربع شكل Ùˆ بصورت تك گنبدی با مصالح سنگ لاشه اي در Ù¾ÛŒ Ùˆ آجر چهارگوش در بدنه Ùˆ گنبد پوششی بصورت دو لايه با ظرافت خاصي بنا گرديده Ùˆ بعد از احداث بناي مسجد واحدهايی تحت عنوان مدرسه متصل به بناي مسجد ساخته شده است . شهربوکان – قلعه سردار مربوط به سال Û±Û³Û°Û° Ùˆ همچنین مقر سردارعزیزخان Ùˆ سیف الدین خانقلعه سرداریکی از مکان های مشهور در بوکان Ù…ÛŒ باشد Ú©Ù‡ با قدمتی تاریخی مورد توجه بیشتر اهالی این شهر در طول تاریخ بوده،این مکان تاریخی مقر سرداران مکری؛عزیزخان Ùˆ سیف الدین خان نیز بوده است.باآغار انقلاب در ایران حدود سالهای Û±Û³ÛµÛ·ÙˆÛ±Û³ÛµÛ¸ این قلعه تخریب میشود،وبالاخره درسال۱۳۸۹ به Ú©Ù„ÛŒ نابود میشود. دژ تبتتپه‌ÛŒ تبت Ú©Ù‡ از آنِ هزاره‌ÛŒ نخست پیش از میلاد است، اکنون در زیر روستایی به همین نام در نزدیکی بوکان قرار دارد. آثاری هم‌چون دژی سنگی با برج‌هایی نیم‌دایره‌ای،پله‌هایی سنگی، خانه‌ØŒ آرام‌گاه‌هایی صخره‌ایی Ùˆ … بر فراز کوه تبت دیده Ù…ÛŒ‌شود.

 Ø¨Ù†Ø§Ù‡Ø§ÛŒ تاریخی

 Ù‚لعه داش کند، آسیاب کهنه، قلعه قره کند، کور خانه، قبرستان قدیمی قاجر (هزاره اول Ùˆ دوم قبل از میلاد)ØŒ قلعه عباس آباد (ساسانی)ØŒ قلعه اوغلام، قلعه سماقان، قلعه چاورچین، سد قدیمی (قورمیش)ØŒ دخمه علی کند (صفویه)ØŒ قلعه بوغه، قلعه امیرآباد، قبرستان کانی شیشه، گنبد سردار، قبرستان خراسانه، قبرستان شیخلو، قبرستان داش، قبرستان کافی موزه، مسجد جامع بوکان

 Ø¨Ø±Ø®ÛŒ ازاماکن گردشگری

 Ø´Ù…ال شهر بوکان بر فراز کیوه رش تابستان Û±Û³Û¹Û±

 Ù†Ù…ایی از تفرجگاه کیوه رش بوکانغار قلایچی غار روستای قلعه‌Ú†ÛŒ نزدیک بوکان

 Ø³Ø¯ بوکان

 ØºØ§Ø± کول‌آباد میان بوکان Ùˆ میاندوآب

 Ø§ÛŒÙˆØ§Ù† سنگی روستای آغجیوان

 ØºØ§Ø± مکری قرآن در روستای خراسانه

 ØºØ§Ø± کونه کوتر در قریه ینگجه بوکان

 Ù‚لعه سنگی روستای سماقان فرهادتراش

 Ø¬Ù„Ú¯Ù‡ سردرآباد

 Ú¯ÙˆØ±Ø³ØªØ§Ù† سرداران مکری ایلات مکریان

 Ø­ÙˆØ¶ گوره چشمه بزرگ آب Ùˆ تاریخی بوکان

 Ù…سجد جامع حمامیان

 Ø§Ø·Ø§Ù‚های سنگی روستای بی‌بی‌کند

 Ù…قبره هنرمند نامدار کردستان حسن زیرک

 Ù¾Ø§Ø±Ú© ساحلی بوکان

 Ù¾Ø§Ø±Ú© Ú©ÙˆÛŒ محمدیه

 Ù…جتمع فرهنگی Ùˆ تفریحی کیوه رش

 Ù‚لعه ناچیت در روستای ناچیت بوکان

 Ù‚لعه سردار بوکان

 ØªÙ¾Ù‡ مقصود در روستای ملالر بوکان مربوط به دوره کالکوتیک

 ØºØ§Ø± سید جمال الدین

 Ø§Ø³ØªÙˆØ±Ù‡Ø§ÛŒ تاریخیحسن زیرک 

حسن زیرک«Ù…شهورترین هنرمند در ارسه ÛŒ موسیقی در بین تمامی کُردها»[Û´Ûµ] حسن زیرک Ø› فردی به تمام معنا خلاق Ùˆ استوره ای تکرارنشدنی در طول تاریخ کُردستان میباشد،وی کسی است Ú©Ù‡ بدون هیچ گونه آگاهی از سواد ودانش زمان خود توانایی حفظ بیش از ده ها قطعه شعر را داشته است Ùˆ بیشتر آثار خود را بصورت الهامی سرایده است،طبق روایات خانواده خود Ùˆ اساطیری همچون شهرام ناظری، هنرمند موسیقی سنتی ایران این سخن اثبات شده است،ناظری درباره ÙˆÛŒ مینویسد:درخصوص مرحوم حسن زیرک، درمجموع فقط Ù…ÛŒ‌توانم بگویم Ú©Ù‡ یک انسان نابغه به معنای واقعی بود. یعنی در همان لحظه Ú©Ù‡ وارد ارکستر رادیو Ù…ÛŒ‌شد Ùˆ به اتاق ضبط Ù…ÛŒ‌رفت، بداهتاً هم شعر Ù…ÛŒ‌سرود، هم آهنگ Ù…ÛŒ‌ساخت، Ùˆ هم آن را Ù…ÛŒ‌خواند، Ú©Ù‡ تاکنون چنین موردی در موسیقی سابقه نداشته‌است‌»ÙˆÛŒ تنها فردی بود Ú©Ù‡ درزمان خود در هیچ از گروها Ùˆ جناح های سیاسی حضورنداشته است.اما به دلایلی نامعلوم چندین بار در عراق Ùˆ ایران به دست ساواک دستگیر شده است. حسن زیرک در پنج‌سالگی پدرش را از داست داد Ùˆ زندگی را در رنج گذراند. چندی در شهرهای ایران Ùˆ عراق سپری کرد. یکی از شهرهایی Ú©Ù‡ در آن مدت زیادی اقامت داشت، کرمانشاه بود. همکاری او در این شهر با هنرمندان برجستهٔ کرمانشاهی همچون مجتبی میرزاده، محمد عبدالصمدی، اکبر ایزدی، Ùˆ بهمن پولکی سبب خلق آثار زیبایی شد (Ú©Ù‡ برجسته‌ترین کارهای ÙˆÛŒ Ù…ÛŒ‌باشد).با این همه برجستگی های متفاوت Ùˆ انکارناپذیر از حسن زیرک با عین حال هیچ گاه مراسمی برای زنده کردن یاد او در ایران صورت نگرفته است. اما به طور رسمی آهنگ های ÙˆÛŒ مجاز میباشد حتی در بخش صداوسیمای ایران .این استاد موسیقی نامدار کردستان بیش از Û±Û³Û·Û± آهنگ را سرایده است. استادحسن زیرک درهفتم مردادماه سال ۱۳۵۱، برابر با Û³Û°/Û·/۱۹۷۲در سن ÛµÛ° سالگی در بیمارستان بوکان به علت بیماری از بین رفتن کبد Ùˆ ناراحتی‌های معده درگذشت Ùˆ در دامنهٔ کوه نالشکینه به خاک سپرده شد،درهنگام مرگ استادحسن زیرک،رادیولندن ازبزرگواری اویادمی کندو Ù…ÛŒ گوید، یگانه هنرمند ملت کرد در بیمارستان بوکان درگذشت ویژگی‌های طبیعی Ùˆ جغرافیاییوسعتشهرستان بوکان با وسعت Û²ÛµÛ´Û±Ù«Û³Û°Û¶ کیلومترمربع، حدود Û¶Ù«ÛµÛ° درصد از سطح استان را به خود اختصاص Ù…ÛŒ‌دهد. این شهرستان در ارتفاعی حدود Û±Û°Û°Û° تا بیش از Û²Û°Û°Û° متر از سطح دریا بوده Ùˆ شیب متوسط وزنی آن Û¸ درصد محاسبه گردیده‌است. از سطح شهرستان Û³Û°Ù«Û³Û± درصد اراضی کوهستانی، Û²Û¹Ù«Û·Û³ درصد تپه‌ها Ùˆ Û³Û¹Ù«Û¹Û¶ درصد بقیه را اراضی دشتی، سیلابی Ùˆ… تشکیل Ù…ÛŒ‌دهند. از نظر مختصات جغرافیایی در Û³Û¶ درجه Ùˆ Û³Û² دقیقه عرض شمالی Ùˆ Û´Û¶ درجه Ùˆ Û±Û³ دقیقه طول شرقی واقع گردیده‌است.

 Ø³Ø±Ø§Ø³Ø± نمایی شهر

 Ø³Ø±Ø§Ø³Ø± نمای بخشی از بوکانموقعیت جغرافیاییشهرستان بوکان در منطقه تقریباً کوهستانی Ùˆ معتدل قرار گرفته Ú©Ù‡ از جهت شمال به شهرستان میاندوآب Ùˆ از جنوب به شهرستان سقز Ùˆ از شرق به شهرستان شاهین‌دژ Ùˆ از غرب با شهرستان مهاباد Ùˆ از جنوب غرب با شهرستان سردشت Ùˆ منطقه ایل گورک Gawerek همسایه‌است. مرکز این شهرستان شهر بوکان است.گونه‌های جانوری موجودمهمترین جانوران مهره‌دار شهرستان بوکان دوزیستان، خزندگان، پرندگان، ماهیان Ùˆ پستانداران هستند. گونه‌های دوزیستان Ùˆ خزندگان Ùˆ ماهیان در بخش‌های مربوطه اشاره شده‌است ولی گونه‌های پستانداران شامل: قوچ‌ومیش، خرس، گرگ، روباه، شغال، رودک، سمور، زرد بر Ùˆ انواع جوندگان هستند.

 Ø§Ù†ÙˆØ§Ø¹ پرندگان تیز شامل: 

کبک، کبک‌چیل، عقابها، شاهین، بحری، بالابان، لیل، دلیجه، انواع‌جغد، کرکس‌مصری، دال، حواصیل‌ها، Ù„Ú©‌Ù„Ú© سفید، غازخاکستری، اردک‌سرسبز، خوتکا، فیلوش، اردک‌ارده‌ای، آنقوت، غازپیشانی‌سفید، قره‌غاز، کشیم‌ها، اکراس، کاکاتی‌ها، انواع پرستوهای دریایی، سار، انواع دارکوب، چنگر، سبکبالان Ùˆ میش‌مرغ Ù…ÛŒ‌باشد.میش مرغپرندهٔ نادری بنام میش‌مرغ در دشت‌های سوتا Ùˆ سه‌کانیان Ùˆ در این منطقه زیست Ù…ÛŒ‌کند Ùˆ در تمام فصول سال دیده Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ مرحله حساس تخم‌گذاری را نیز در این منطقه Ù…ÛŒ‌گذرانند Ùˆ تعداد قابل توجهی از آن حدود ۱۵۰قطعه در این شهرستان هستند Ú©Ù‡ با توجه به موقعیت منطقه Ùˆ افزایش جمعیت در چند سال اخیر قابل ملاحظه Ù…ÛŒ‌باشد Ùˆ از طرف محیط‌زیست کاملاً تحت‌حفاظت قرار دارد. پرندگان شکاری Ùˆ لاشخورها Ùˆ انواع پرندگان سبک‌بال، کبک‌معمولی Ùˆ چیل در سطح شهرستان زیست Ù…ÛŒ‌نمایند ولی تعداد جمعیت وتنوع گونه‌ای پرندگان آبزی با مقایسه با پرندگان خشک‌زی کمتر بوده Ùˆ پرندگان آبزی فقط در مسیر رودخانه سیمینه‌رود Ùˆ زرینه‌رود در محدوده این شهرستان دیده Ù…ÛŒ‌شود. از عمده‌ترین زیستگاه‌های چیرگ در ایران Ù…ÛŒ‌توان به دشت‌های اطراف بوکان (دشت سوتاو حمامیان، دشت اینگیجه Ùˆ آلبلاغ، دشت قازلیان Ùˆ دشت سه‌کانیان) اشاره کرد Ú©Ù‡ بیشترین جمعیت تولید مثل‌ کننده Ùˆ زمستان گذران میش‌مرغ در ایران را در خود جای داده‌اند. بوکان آخرین پناهگاه این گونه با ارزش در ایران Ù…ÛŒ‌باشد Ùˆ میش مرغ یکی از مهمترین آثار طبیعی ملی در شهرستان بوکان بشمار Ù…ÛŒ رود.سمندرکُردستانیدر ایران چهار نوع شاخص سمندر وجود دارد Ú©Ù‡ عبارتند از (Neurergus)ØŒ(N.crocatus) ØŒ(N.kaiseri)ØŒ(N.microspilotus) Ú©Ù‡ سمندر کردستانی از نوع N.microspilotus است. پراكنش جهانی سمندر كردستانی محدود به كشورهای ایران(غرب Ùˆ شمال غرب)ØŒ عراق(شمال شرق) Ùˆ تركیه(جنوب شرق) بوده Ùˆ در زمان حاضر جزو گونه های در خطر انقراض(endangere) بوده Ùˆ در فهرست سرخ IUCN طبقه بندی شده است.هم اینك این گونه تنها در ایران در استان های كرمانشاه Ùˆ كردستان (زاگرس مركزی) Ùˆ جنوب آذربایجان غربی پراکندگی داردوبهترین زیستگاه برای این سمندر شهرستان بوکان میباشد.

 Ú¯ÙˆÙ†Ù‡‌های گیاهی

 Ø´Ù‡Ø±Ø³ØªØ§Ù† بوکان بدلیل موقعیت مناسب آب Ùˆ هوای خوب Ùˆ منحصرد به فرد خود تواسنته بخشی از گونه‌های گیاهی Ùˆ جانوری را درخود پرورش Ùˆ جذب کند درشکا