پل ورسک در مازندران

یکی از جاذبه های دیدنی در مازندران را Ù…ÛŒ خواهیم به شما همسفران گرامی آشنا کنیم به نام پل ورسک باما در ادامه ÛŒ مطلب همراه باشید.پل وِرِسک از بزرگ‌ترین پل‌های راه‌آهن سراسری ایران است Ú©Ù‡ در ارتفاعات روستای ورسک در شهرستان سواد کوه در استان مازندران قرار دارد. این پل Ú©Ù‡ از شاهکارهای مهندسی به حساب Ù…ÛŒ‌آید در سال Û±Û³Û±Ûµ به بهره‌برداری رسید. پل ورسک Ú©Ù‡ راه‌آهن سراسری تهران Ù€ شمال را به هم متصل Ù…ÛŒ‌کند در ارتفاع Û±Û±Û° متری از ته دره با دهانه Û¶Û¶ متری Ùˆ با وسایلی ابتدایی ساخته شد. پل ورسک در شمار مهم‌ترین آثار فنی مهندسی راه‌آهن شمال ایران محسوب Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ در مهرماه Û±Û³ÛµÛ¶ با شماره Û±ÛµÛ³Û´ ثبت آثار ملی شده‌است. ورسک از جمله پل‌های استراتژیک ایران است Ú©Ù‡ توسط شرکت دانمارکی کامپساکس Ùˆ با تضمین Û·Û° ساله احداث شد. این پل در دوران جنگ جهانی دوم توسط چرچیل، نخست‌وزیر وقت انگلیس پل پیروزی لقب گرفت. همچنین در Û²Û³ تیرماه Û±Û³Û²Û´ بنابر پیشنهاد وزارت راه، پل ورسک به نام پل پیروزی نامیده شد.این پل فقط مخصوص عبور قطار است Ùˆ در حال حاضر قطارهای مسافری تهران-ساری Ùˆ تهران-گرگان پس از گذشت بیش از Û·Û° سال هر روز چندین مرتبه از روی آن Ù…ÛŒ‌گذرند. همچنین قطارهای باری Ùˆ سوختی نیز از روی آن عبور Ù…ÛŒ‌کنند. امروزه پل ورسک علاوه بر اهمیت ویژه در صنعت حمل ونقل، از جاذبه‌های سیاحتی ایران نیز محسوب Ù…ÛŒ‌گردد.نام پل ورسک در کتاب رکورد گینس، در بخش پل‌های با ارتفاع بیش از Û¶Û± متر به ثبت رسیده‌است.

تاریخچه

در زمان حکومت رضاشاه Ùˆ در اول اردیبهشت سال Û±Û³Û±Û² یورگن ساکسیلد به عنوان مدیرعامل شرکت دانمارکی کمپساکس  Ù‚رارداد احداث راه‌آهن شمال Ù€ جنوب ایران را امضاء کرد. تا قبل از آن برخی شرکت‌های آمریکایی، انگلیسی، فرانسوی Ùˆ آلمانی در ساخت راه‌آهن از میان کوه‌های البرز ناکام مانده بودند. یورگن ساکسیلد در این قرارداد تعهد داد تا احداث Û¹Û°Û° کیلومتر خط راه‌آهن را در مدت شش سال به پایان برساند Ùˆ برای ساخت هر متر راه‌آهن، معادل پنج دلار طلا (حدود Û±Ù¬Ûµ گرم طلای خالص) دریافت کند. پس از آن بهترین مهندسان اروپا به ایران آمده Ùˆ پس از تهیه عکس هوایی از کوه‌های البرز متوجه شدند Ú©Ù‡ راه‌آهن باید از روستای عباس‌آباد (Ú©Ù‡ بعدها به ورسک تغییر نام داد) عبور Ù…ÛŒ‌کرد Ùˆ قطار پس از عبور از روستای ورسک باید با Ø·ÛŒ مسافت ده کیلومتر Ùˆ نیز Û¶Û°Û° متر صعود، از کوهستان عبور Ùˆ به سمت تونل گدوک حرکت Ù…ÛŒ‌کرد Ú©Ù‡ حرکت در چنین شیب تندی برای قطار ناممکن بود. پس آنان تصمیم گرفتند مسیر را به Ø´Ú©Ù„ سه پله بر روی دامنه کوه اجرا کنند Ú©Ù‡ به سه خط طلا معروف شد. همچنین وجود دره ورسک از چالش‌های دیگر این پروژه بود Ú©Ù‡ مهندسان کمپساکس را مجبور کرد تا پلی با دهانه بزرگ را روی آن در نظر بگیرند. سرانجام کار ساخت این پل در اواسط آبان سال Û±Û³Û±Û³ در شهرستان سوادکوه استان مازندران، توسط شرکت مهندسی دانمارکی کامپساکس، به عنوان برنده مناقصه ساخت پل، Ùˆ توسط مهندسان آلمانی Ùˆ اتریشی آغاز شد Ùˆ در Ûµ اردیبهشت سال Û±Û³Û±Ûµ گشوده شد. در زمان افتتاح پل ورسک رضاشاه شخصاً به سوادکوه آمد. Ø¨Ø±Ø§Ø³Ø§Ø³ گزارش روزنامه اطلاعات مورخ Û±Û³Û±Ûµ/Û²/Ûµ Ùˆ آرشیو شرکت کامپساکس، لادیسلاوس فون رابسویچ مهندس سازنده پل ورسک Ù…ÛŒ‌باشد. رابسویچ Ú©Ù‡ اهل اتریش است Ùˆ مهندس ورسک نامیده Ù…ÛŒ‌شد در مصاحبه خود با خبرنگار روزنامه اطلاعات Ù…ÛŒ‌گوید: «Ø±ÙˆØ²ÛŒ Ú©Ù‡ این مدل را برای احداث پل ورسک تهیه کردم مهندسان دیگر با نظر حیرت به آن نگریسته Ùˆ اجرای نقشه Ùˆ احداث آن را در شمار یکی از فتوحات علم مهندسی به حساب آوردند. امروز Ú©Ù‡ این پل احداث گردیده همه من Ùˆ رفقایم را تحسین Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ آن را در شمار بهترین پل‌های قشنگ Ùˆ شاهکار مهندسی Ù…ÛŒ‌دانند.» سمت مهندس رابسویچ رئیس نظارت ساختمان پل بوده‌است Ùˆ او به همراه خانواده‌اش در خانه‌ای واقع در دره ورسک Ùˆ نزدیک پل اقامت داشت. همچنین رابسویچ مسئولیت احداث تونل‌های مسیر راه‌آهن را نیز به عهده داشت Ùˆ از بنیان‌گذاران روش تونل‌زنی جدید اتریشی  Ø¨ÙˆØ¯.همچنین سرپرستی مهندسان محاسب Ùˆ طراح پل برعهده هانس اتو ناتر مهندس سوئیسی بوده‌است Ú©Ù‡ در طراحی Ùˆ احداث پل Ùˆ ایستگاه راه‌آهن برن سوئیس نقش داشت. هانس ناتر نابغه ریاضی Ùˆ پل‌سازی، فارغ‌التحصیل دانشگاه پلی تکنیک زوریخ (سوئیس) بود Ú©Ù‡ طراحی Ùˆ انجام محاسبات پل‌های راه‌آهن سراسری ایران Ùˆ نیز پل ورسک توسط گروهی از مهندسان تحت نظارت او انجام شد. در Û±Û· شهریور Û±Û³Û±Û· مجلس شورای ملی تصویب کرد تا هانس ناتر با حقوق ماهانه Û±Û· هزار ریال به مدت یک‌سال به استخدام وزارت طرق درآید. همچنین مقرر شد نصف حقوق ÙˆÛŒ به صورت ریال Ùˆ نصف دیگر آن Ú©Ù‡ معادل Û±Û°Ûµ لیره کاغذ Ùˆ Û±Û± شیلینگ انگلیسی بود از قرار هر لیره Û¸Û°Ù¬ÛµÛ° ریال در آخر هر ماه پرداخت شود. همچنین صد لیره کاغذ بابت هزینه مسافرت به سوئیس Ùˆ صد لیره کاغذ برای برگشت به ÙˆÛŒ پرداخت شود. در سال Û±Û³Û±Û¸ از خدمات ÙˆÛŒ رسماً تقدیر شد. هانس ناتر بعد از جنگ دوم جهانی سه بار به ایران مراجعت کرد، ولی بر اثر بیماری Ùˆ شدت ضعف مجبور به بازگشت به سوئیس شد. ساکسیلد در کتاب خاطرات خود Ú©Ù‡ آن را در سال Û±Û³ÛµÛ° با نام «Ø®Ø§Ø·Ø±Ø§Øª یک مهندس دانمارکی» چاپ کرد، برای طرح جلد کتابش از نمای پل ورسک استفاده کرد. همچنین یکی دیگر از مهندسان این پروژه بزرگ، مهندس والتر اینگر اتریشی بوده‌است Ú©Ù‡ در جریان آن پروژه فوت Ù…ÛŒ‌کند، جسد ÙˆÛŒ را به زادگاهش منتقل نمی‌کنند Ùˆ هم‌اکنون در قبرستان ورسک با سنگ چینی ای Ú©Ù‡ توسط اهالی ورسک ساخته شده، دفن Ù…ÛŒ‌باشد.

نام

نام وِرِسک از روستای ورسک گرفته شده‌است Ú©Ù‡ در مجاورت محل ساخت پل قرار داشته Ùˆ در آن زمان در حدود Û²Û° خانوار در آن ساکن بوده‌اند. پس از چند سال از احداث پل ساکنان این روستا به ورسک امروزی Ú©Ù‡ آن زمان به عباس‌آباد معروف بود، آمدند Ùˆ امروز این روستا به نام ورسک عباس‌آباد معروف شده‌است. ورسک به دلیل وجود درختچه‌های ورس Ú©Ù‡ در قسمت پشت پل به‌طور انبوه وجود دارد، به این نام معروف شده‌است. بنابر روایتی دیگر ورسک از نام مهندسی به‌نام شژووسک اهل بوهم گرفته شده Ú©Ù‡ در ساخت این پل شرکت داشته‌است Ùˆ چون در فارسی این حرف Ú†Ú©ÛŒ وجود ندارد Ùˆ تلفظ آن کلمه برای بسیاری سخت بود، بدین نام مشهور گشته‌است. مکان پل

این پل در درّهٔ ورسک در روستای ورسک در شهرستان سوادکوه، واقع در Û¸Ûµ کیلومتری قائمشهر Ùˆ Û±Û¸Û° کیلومتری تهران، در محور فیروزکوه Ùˆ در مسیر راه‌آهن شمال قرار دارد. این پل دو کوه عظیم Ùˆ سخت‌گذر عباس‌آباد را به یکدیگر اتصال Ù…ÛŒ‌دهد. روستای ورسک در محدوده کوهستانی استقرار یافته Ùˆ از سطح دریا Û²Û±Û´Û° متر ارتفاع دارد.مسیرهای مختلفی برای رسیدن به پل ورسک وجود دارد Ú©Ù‡ با توجه به محل حرکت متفاوت خواهد بود. در مسیر تهران به مازندران، گردشگران با عبور مسافتی حدود Û±Û· کیلومتر از میدان شهرستان فیروزکوه وارد فرعی Ù…ÛŒ‌شوند Ú©Ù‡ با ادامه دادن آن به یکی از جاذبه‌های گردشگری طبیعی به نام «Ú†Ø´Ù…Ù‡ آب گدوک»ØŒ خواهند رسید. حدود Û³ کیلومتر پس از چشمه گدوک، به مسیری شیب‌دار به نام «Ú¯Ø±Ø¯Ù†Ù‡ گدوک» رسیده Ùˆ درست در جهت راست مسیر، Ù…ÛŒ‌توانند «Ø¢Ø¨Ø´Ø§Ø± شورآب» را مشاهده کنند. دقیقاً در قسمت بالای این آبشار، ریل قطار Ùˆ در آن طرف ریل، روستای «Ø´ÙˆØ±Ø¢Ø¨»ØŒ قابل دیدن است. پس از منطقهٔ شورآب Ùˆ در مسیر گردنه گدوک، در بخش پایین مسیر Ùˆ در سمت راست Ùˆ چپ، کوه‌هایی بزرگ Ùˆ سنگی وجود دارد Ú©Ù‡ بسیار زیبا Ùˆ تماشایی است. در دل کوه‌ها Ùˆ در سمت راست آن‌ها Ù…ÛŒ‌توان سه ریل Ú©Ù‡ به صورت موازی از یکدیگر قرار دارند را مشاهده کرد Ú©Ù‡ در فاصلهٔ Û±Û°Û° متری قرار دارد. این سه ریل موازی، همان سه خط طلای مشهور پل ورسک است Ú©Ù‡ برای تماشای آن، این مسیر نسبتاً طولانی اما تماشایی را Ø·ÛŒ کرده‌اند. پس از سه خط طلا Ùˆ عبور از تونل، به ورسک خواهند رسید. مسافران برای تماشای پل مجبور به پیاده شدن از خودرو خواهند بود.

 Ù…شخصات فنی

پل ورسک Ú©Ù‡ راه ارتباطی راه‌آهن سراسری شمال جنوب Ù…ÛŒ‌باشد با ابزار آلات بسیار ساده مانند دینامیت Ùˆ دریل دستی ساخته شده‌است. این بنا از ملات سیمان Ùˆ شن شسته شده Ùˆ آجر ساخته شده Ùˆ در ساختمان آن از آرماتور استفاده نشده‌است. به بیان دیگر این بنا از ملات غیر مسلح ساخته شده‌است. از شگفتی‌های ساخت این پل عدم استفاده از هیچ سازه فلزی در ساخت آن است. یرای ساخت این پل ابتدا دوپایه بتنی در دو طرف کوه ایجاد شد Ùˆ به هم متصل گردید Ùˆ سپس دال قوسی روی آن اجرا گردید Ùˆ سپس نمای آجری روی آن اجرا شد.بعلت احتمال طغیان رودخانه ورسک مهندسان تصمیم گرفتند با احداث تونلی در زیر رودخانه ورسک، ترن را از طغیان محافظت کنند Ùˆ سپس با چرخش در مسیر Ùˆ صعود به میزان صد متر، ترن روی پل راه‌آهن ورسک قرارگیرد.حجم پل ورسک Ú©Ù‡ دارای Û¶Û¶ متر دهانه قوسی اصلی Ùˆ Û±Û±Û° متر ارتفاع از ته دره است، جمعاً Û´ÛµÛ°Û° مترمکعب است. طول Ú©Ù„ÛŒ پل Û¸Û¶ متر است. هزینه ساخت آن در آن زمان، بالغ بر Û² میلیون Ùˆ Û¶Û°Û° هزار ریال بوده‌است. برای ساخت این پل عظیم چند طرح مبتنی براستفاده از مصالح بنایی Ú©Ù‡ بیشتر مقرون به صرفه بوده، به تصویب رسید.

 Ø¬Ù†Ú¯ جهانی دوم

بر اساس برخی منابع با شروع جنگ دوم جهانی Ùˆ با توجه به احتمال ورود متفقین به ایران Ùˆ استفاده آنان از راه‌آهن ایران، تصمیم گرفته شد Ú©Ù‡ همه پل‌ها مین‌گذاری شوند. پل راه‌آهن ورسک نیز شامل این دستور بود، اما پل‌ها هیچ‌گاه منفجر نشدند Ùˆ متفقین پس از اطلاع از این موضوع اقدام به خنثی کردن مین‌ها کردند. محمد سجادی وزیر راه ایران بین سال‌های Û±Û³Û±Û· تا Û±Û³Û²Û° با اشاره به مین‌گذاری پل ورسک گفته بود: «Ø¨Ø§ شنیدن اخبار وحشتناک از جبهه‌های جنگ شوروی، دستور مین‌گذاری پل ورسک Ùˆ پل‌های مهم دیگر راه‌آهن داده شد Ùˆ این کار با دقت Ùˆ به صورت محرمانه انجام پذیرفت. لیکن پس از اشغال ایران توسط متفقین، دستوری برای انفجار پل‌ها صادر نشد Ùˆ متفقین هم از مکان دقیق آن‌ها باخبر شدند.در طول جنگ جهانی دوم متفقین برای جلوگیری از شکست اتحاد جماهیر شوروی از قوای آلمان روزانه با Û·Ûµ قطار ادوات نظامی Ùˆ تسلیحات را از بندر شاهپور (بندر امام خمینی فعلی) به بندر شاه (بندر ترکمن فعلی) Ù…ÛŒ‌رساندند Ùˆ بطور متوسط هر Û²Ûµ دقیقه یک قطار از روی پل ورسک عبور Ù…ÛŒ‌کرد.در همان زمان‌ها به دستور مقامات وقت پل ورسک به رنگ سفید Ùˆ با نقاشی حسینعلی شمشیری (اوس علی شمشیری) رنگ آمیزی گردید.

 ÙˆØ¶Ø¹ÛŒØª پایداری پل

در سال Û±Û³Û¹Ûµ با توجه به Û¸Û° ساله شدن عمر پل ورسک Ùˆ با توجه به اعلام نگرانی‌هایی در خصوص نحوه نگهداری Ùˆ تقویت پل، یوسف گران پاشا مدیرعامل وقت راه‌آهن شمال گفت Ú©Ù‡ براساس قراردادی Ú©Ù‡ با دانشگاه صنعتی شریف برای سنجش مقاومت پل ورسک منعقد شده، سنسوری بر روی پل نصب شده Ú©Ù‡ میزان ضربه‌های ناشی از تردد قطار را بر روی پل بررسی Ù…ÛŒ‌کند Ùˆ درصورت ایجاد مشکل، هشدارهای لازم به مرکز مانیتورینگ ارسال Ù…ÛŒ‌شود.ÙˆÛŒ همچنین اظهار داشت Ú©Ù‡ همه ساله با ماشین آلات مدرن بازدیدهایی از زیر پل انجام Ùˆ مصالح فرسوده حذف Ù…ÛŒ‌شود تا مصالح مقاوم جای آن‌ها را بگیرد Ùˆ تمام فعالیت‌ها برای نگهداری پل ورسک Ú©Ù‡ در زمره وظایف راه‌آهن شمال بوده، انجام شد Ùˆ مشکل خاصی در شرایط فعلی برای این سازه با عظمت تاریخی وجود ندارد.