سوغات بی نظیر مشهد

شهر مشهد در شمال شرقی ایران Ùˆ مرکز استان خراسان رضوی است، مشهد در زمان افشاریان، پایتخت ایران بوده است. واژه مشهد، به معنی محل شهود Ùˆ محل شهادت است. به باور شیعیان، علی ابن موسی‌الرضا پس از قتل به دست مامون، خلیفه عباسی، در سال Û²Û°Û³ هجری قمری در آرامگاه هارونی سناباد به خاک سپرده شد. ازآن‌پس «Ø³Ù†Ø§Ø¨Ø§Ø¯ نوغان» به نام «Ù…شهد الرضا» خوانده شد Ùˆ Ú©Ù…‌Ú©Ù… بر پهنه آن به‌ویژه زمان شاه‌تهماسب صفوی، افزوده شد Ùˆ مردم توس به مشهد Ú©ÙˆÚ† کردند Ùˆ به‌مرورزمان نام مشهد بر این شهر ماندگار شد.

سوغاتی‌ها

نوبتی هم Ú©Ù‡ باشد نوبت به سوغاتی‌های خوشمزه شهر مشهد Ù…ÛŒ‌رسد! سوغاتی‌های مشهد هم خوراکی هستند Ùˆ هم غیرخوراکی Ùˆ سوغاتی‌های خوراکی مشهد مقدس Ú©Ù… نیست. در کنار سوغاتی‌های خوراکی، صنایع‌دستی این شهر نیز بسیار نفیس Ùˆ گران‌بها است. تنوع سوغاتی‌های مشهد بسیار زیاد است Ùˆ یک سوغاتی در انواع Ùˆ اقسام مختلف بسته‌بندی پیدا Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ هر فردی با هر سلیقه‌ای Ù…ÛŒ‌تواند خرید خوب Ùˆ مناسبی داشته باشد.

زعفران

زعفران این طلای سرخ به‌عنوان یکی از گران‌بهاترین سوغاتی‌های مشهد شناخته Ù…ÛŒ‌شود. ایرانیان ضمن صدور زعفران به بسیاری از نقاط جهان باستان، خواص آن را به یونانی‌ها، رومی‌ها، چینی‌ها Ùˆ اقوام سامی ازجمله عرب‌ها معرفی کردند Ùˆ شیوه زراعت آن را در سده‌های اول تا چهارم هجری به امت‌های اسلامی اطراف مدیترانه آموختند.زعفران از قدیم به‌عنوان یکی از کالاهای مهم صادراتی Ùˆ کشاورزی ایران بوده است Ùˆ امروز هم زعفران ایران به بسیاری از کشورهای دنیا صادر Ù…ÛŒ‌شود. در کشور ایران، خراسان بیشترین سهم را در تولید زعفران دارد، این محصول در بخش‌های مرکز Ùˆ جنوب استان خراسان کشت Ù…ÛŒ‌شود. مشهد یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران در عرضه زعفران است Ùˆ زعفران نیمی از کشور از مشهد تامین Ù…ÛŒ‌شود.زعفران درواقع Ú¯Ù„ÛŒ است با گلبرگ‌های ارغوانی Ùˆ کلاله‌ای قرمزرنگ Ú©Ù‡ درواقع کلاله خشک‌شده مورداستفاده قرار Ù…ÛŒ‌گیرد. زعفران نه‌تنها در صنایع غذایی بلکه در رنگ‌سازی، نساجی Ùˆ صنایع چرم هم کاربرد دارد. این محصول مهم دارای خواص دارویی بسیاری زیاد ازجمله ضد سرطان بودن، جوان‌سازی پوست، شادابی تقویت حافظه Ùˆ بسیاری از خواص دیگر، است.زعفران مرغوب دارای رنگ قرمز تیره است Ùˆ در صورت قرار گرفتن در آب، دیر رنگ است. اشکال عرضه این محصول به‌صورت درشت (پوشال)ØŒ ریز (سرگل)ØŒ دسته (دارای ریشه) است.اسپانیا حتی یک تن تولید زعفران ندارد ولی در حدود Û±Û°Û° تن در سال Û±Û³Û¹Û³ زعفران صادر کرده است. امارات حتی یک مزرعه زعفران ندارد ولی جز کشورهای عمده صادرکننده زعفران جهان است. افغانستان در سال Û±Û³Û·Û° حتی یک کیلو تولید زعفران نداشت، ولی اکنون سخن از تولید Û±Û´ تن تولید Ù…ÛŒ‌زند!زرشک

زرشک در شهرهای قاین، ازجمله روستای کلاته بالا Ùˆ دیگر روستاها کشت Ùˆ زراعت Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ فاصله آن تا مرکز استان خراسان حدود Û±Û°Û° الی Û±Û±Û° کیلومتر است. استان خراسان مقام اول کشوری را در تولید این محصول دارد Ùˆ پس‌ازآن مازندران با تولید زرشک‌های زیبا به‌ویژه در تنکابن مقام دوم را دارد.در اکثر مغازه‌های فروش خوراکی در مشهد، زرشک پیدا Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ بسیاری از زائران زعفران Ùˆ زرشک را باهم خریداری Ù…ÛŒ‌کنند. زرشک در دو نوع رایج اناری Ùˆ پفکی (مجلسی) وجود دارد. زرشک خواص درمانی زیادی دارد Ùˆ در کنار خواص درمانی یکی از اقلام پرمصرف ما ایرانی‌ها به‌خصوص در مهمانی‌ها است.

خشکبار

یکی از محبوب‌ترین سوغاتی‌های مشهد خشکبار است. از کنار مغازه‌های فروش سوغاتی در بازارهای مشهد Ú©Ù‡ بگذرید، ظرف پر از خشکبار وجود دارد Ú©Ù‡ شمارا وسوسه Ù…ÛŒ‌کند به داخل مغازه بروید Ùˆ Ú©Ù…ÛŒ خشکبار خریداری کنید، حتی اگر قصد خرید سوغاتی نداشته باشید، مقداری خشکبار برای مصرف شخصی خریداری خواهید کرد! آلوچه، میوه خشک، نخود، کشمش، گردو Ùˆ پسته ازجمله خشکبارهای محبوب مشهد است Ú©Ù‡ بسیاری از زائران از سایر اقلام لیست خشکبار فاکتور Ù…ÛŒ‌گیرند Ùˆ فقط نخود Ùˆ کشمش خریداری Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ برای سوغات به شهر خود Ù…ÛŒ‌برند.برگه‌های خشک‌شده زردآلو Ùˆ هلو هم از محبوب‌ترین خشکبارهای مشهد است Ú©Ù‡ دل بسیاری از ما را Ù…ÛŒ‌برد!

ادویه هفت‌قلم

یکی از محبوب‌ترین سوغاتی‌های مشهد Ú©Ù‡ برای خانم‌های خانه‌دار بسیار جذاب است، ادویه هفتم قلم است. این ادویه محبوب با ظاهری عجیب بیشتر در آبگوشت، خورشت Ùˆ دیگر غذاهای ایرانی مصرف Ù…ÛŒ‌شود. ادویه هفت‌قلم مخلوطی است از دارچین، سماق، گلپر، زنجبیل، فلفل سیاه، فلفل قرمز Ùˆ زردچوبه. این ادویه به Ø´Ú©Ù„ زیبا Ùˆ عجیبی عرضه Ù…ÛŒ‌شود، این ادویه‌ها بارنگ‌های مختلف در کنار هم به‌صورت تفکیک‌شده قرار دارند Ùˆ به همین صورت دربسته بندی‌های کارخانه‌ای هم عرضه Ù…ÛŒ‌شوند.از دیگر ادویه‌های محبوب مشهد Ù…ÛŒ‌توان به ادویه پلویی Ùˆ ادویه Û±Û¸ رنگ هم اشاره کرد.

نبات و نقل

نبات خوراکی است Ú©Ù‡ همه ما ایرانی‌ها با آن آشنا هستیم Ùˆ به یکی از خوراکی‌های محبوب ما تبدیل‌شده است Ùˆ برای شیرین کردن چای Ùˆ دم‌نوش‌ها از آن استفاده Ù…ÛŒ‌شود. نبات کریستال‌های زیبایی است Ú©Ù‡ از تبلور آب Ùˆ شکر به دست Ù…ÛŒ‌آید. نبات هم به‌صورت شاخه‌ای برای تزئین سفره عقد Ùˆ هم به‌صورت چوبی برای مصرف خوراکی به فروش Ù…ÛŒ‌رسد.امروز در سطح بازارهای مشهد گونه‌های متفاوتی از نبات با ظاهرهای متفاوتی عرضه Ù…ÛŒ‌شود. نبات زعفرانی، دارچینی، زیره، لیمویی، Ú¯Ù„ محمدی، نعنایی Ùˆ آویشن انواع مختلف نبات چوبی است Ú©Ù‡ در بازارهای مشهد به فروش Ù…ÛŒ‌رسد.نقل فراورده دیگری از شکر است Ú©Ù‡ مصرف آن در کنار چایی رایج است. امروزه نقل در طعم‌های گردویی، کاکائوی، نارگیلی، هل، گلاب Ùˆ زعفران عرضه Ù…ÛŒ‌شود.

جیلی بیلی

تا مدت‌ها نام جیلی بیلی معنای دقیق Ùˆ خاصی نداشت، در مشهد شکلات‌های رنگی بانام جیلی بیلی عرضه Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ درواقع پاستیل‌های مخصوص در رنگ‌های مختلف است. چند سالی است Ú©Ù‡ جیلی بیلی به عنوان یکی از خوراکی‌ها Ùˆ سوغاتی‌های محبوب مشهد شناخته Ù…ÛŒ‌شود.

مهر و سجاده

مهر Ùˆ سجاده بدون Ø´Ú© از بهترین سوغاتی‌های شهرهای زیارتی است. انواع مختلف مهر Ùˆ سجاده در بازارهای مشهد به فروش Ù…ÛŒ‌رسد Ú©Ù‡ بسیاری از سجاده‌ها از جنس ترمه Ùˆ مخمل کاشان است. مهر در مشهد دربسته بندی‌ها Ùˆ اندازه‌های مختلفی عرضه Ù…ÛŒ‌شود.

انگشتر Ùˆ زینت‌آلات عقیق Ùˆ فیروزه

فیروزه‌تراشی Ùˆ عقیق‌تراشی در خراسان رضوی اهمیت Ùˆ جایگاه ویژه‌ای دارد Ùˆ زینت‌آلات ساخته‌شده با نگین این سنگ‌ها از محبوب‌ترین سوغاتی‌های مشهد است. نیشابور به‌عنوان شهر فیروزه شناخته‌شده است Ùˆ بسیاری از فیروزه‌های مشهد از نیشابور تامین Ù…ÛŒ‌شود. مشهد به دلیل نزدیکی به نیشابور از گذشته محل تراش Ùˆ عرضه فیروزه بوده است.

عطر

یکی دیگر از سوغاتی‌های مشهد، عطر است. زمانی Ú©Ù‡ وارد بازارهای مشهد Ù…ÛŒ‌شوید، بدون Ø´Ú© با مغازه‌هایی با ویترین‌های رنگارنگ با تنوع زیاد عطرها مواجه Ù…ÛŒ‌شوید. عطر مشهد یکی از محبوب‌ترین عطرهای این شهر است Ú©Ù‡ معمولا در کنار جانمازها عرضه Ù…ÛŒ‌شود. عطرهای شهر مشهد با رایحه‌های گوناگون ازجمله سنجد، کبری، Ú¯Ù„ مریم، Ú¯Ù„ نرگس، بهار نارنج، زعفران، Ú¯Ù„ یخ Ùˆ یاس سفید به فروش Ù…ÛŒ‌رسند.

پوستین‌دوزی

پوستین‌دوزی Ùˆ نقش اندازی روی آن در مشهد از اهمیت Ùˆ جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. بنا بر شواهد فن پرورش Ùˆ نمک زدن، تراش Ùˆ خورش دادن Ùˆ آماده کردن پوست برای جلیقه، پوستین Ùˆ زیرانداز، دارای سابقه هزارساله Ùˆ یا بیشتر است. پیش‌ازاین بسیاری از پوستین‌دوزها در محله نوغان در مشهد زندگی Ù…ÛŒ‌کردند Ùˆ اصلیت آن‌ها هم کابلی بود Ùˆ به مشهد مهاجرت کرده بودند. شیوه کار آنان به‌این‌ترتیب آغاز Ù…ÛŒ‌شد، ابتدا پوست تازه گوسفندان پرپشم را به دباغ‌خانه Ù…ÛŒ‌برند، پشت پوست‌ها را با نمک Ùˆ آرد جو آش Ù…ÛŒ‌دادند، کارد Ù…ÛŒ‌کشیدند، رنگ Ù…ÛŒ‌زند Ùˆ در آفتاب‌پهن Ù…ÛŒ‌کند تا به‌صورت چرم نرم Ùˆ زردرنگی درآیند، آنگاه آن را اصلاح‌کرده Ùˆ مثل خیاط‌ها برای تهیه انواع پوستین آن را برش Ù…ÛŒ‌دادند Ùˆ با سوزن به هم Ù…ÛŒ‌دوختند.برای تزئین پوستین، از هنر سوزن‌دوزی Ùˆ رنگ‌آمیزی استفاده Ù…ÛŒ‌کردند، امروز پوستین‌دوزی از هنرهای مردم شاندیز محسوب Ù…ÛŒ‌شود.

قالی‌بافی

به دلیل وجود پربرکت امام رضا (ع) در شهر مشهد، بسیاری از قالی‌باف‌ها از مناطق مختلف به این شهر آمده‌اند. امروزه بسیاری از موزه‌های دنیا، قالی‌های مشهد بافته‌شده از عصر صفوی را در گنجینه خوددارند. موزه فرش آستان مقدس رضوی یکی از زیباترین موزه‌های این شهر است Ú©Ù‡ ارزش دیدن دارد.

گلیم‌بافی

پیشینه این هنر به دوران تاریخی Ùˆ قبل از اسلام Ù…ÛŒ‌رسد اما در طول دوران اسلامی ذوق Ùˆ سلیقه کویرنشینان، روستاییان Ùˆ بومیان موجب بروز خلاقیت‌های هنری Ùˆ شکوفایی آن با الهام از طبیعت پیرامون بود Ú©Ù‡ امروزه زنان روستایی اوقاتی از زندگی روزمره خود را به بافت گلیم اختصاص Ù…ÛŒ‌دهند. گلیم‌ها دارای نقوش متنوع حیوانی Ùˆ طراح‌های هنری است Ú©Ù‡ از انواع آن Ù…ÛŒ‌توان به گلیم سوماک Ùˆ گلیم سوزنی اشاره کرد.

هر کاره تراشی

دیگ‌ها Ùˆ ظروف سنگی Ú©Ù‡ در اصطلاح عامه مردم مشهد «Ù‡Ø± کاره» نامیده Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ از سال‌های پیش از مهم‌ترین سوغات مخصوص مشهد به شمار Ù…ÛŒ‌آید. از ویژگی‌های این سنگ Ú©Ù‡ نوعی سرپانتین است Ùˆ نرم Ùˆ مقاوم بودن آن در برابر آتش است Ú¯Ù‡ به دلیل طبخ ملایم، غذا را لذیذ Ù…ÛŒ‌کند. توس Ùˆ بازارچه‌های کوه سنگی محلی مناسب برای خرید دیگ‌های هر کاره مرغوب است.

سماورسازی

سماور واژه روسی به معنی خودجوش است. این وسیله در عصر صفوی وارد قهوه‌خانه‌های ایران شد Ùˆ در آغاز از سماور برای تهیه قهوه استفاده Ù…ÛŒ‌کردند ولی بعدها برای تهیه چای به‌کاربرده شد.برای اولین بار سماور در دوره سلطنت شاهرخ نوه نادرشاه افشار از روسیه وارد ایران شد Ùˆ تا دوره قاجار نیز وارداتی بود. امروزه صنعت سماورسازی به یکی از مهم‌ترین مصنوعات دستی مشهد شناخته‌شده است. گاها دیده Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ سماورها با نقش Ùˆ نگارها آراسته‌شده است Ùˆ با ورشو آبکاری Ù…ÛŒ‌شود.

آینه‌کاری

آینه برای نخستین بار در تزئین بنای دیوان‌خانه شاه‌تهماسب صفوی در قزوین به کار گرفته‌شده Ùˆ یکی از آرایه‌های معماری دوره اسلامی به شمار Ù…ÛŒ‌رود. آینه‌کاری ازجمله هنرهایی است Ú©Ù‡ به دلیل مذهبی بودن شهر مشهد Ùˆ وجود اماکن متبرکه در این منطقه رواج دارد.

ارغوان بافی

از به هم تنیده شدن تاروپود ترکه‌های نازک حاصل از درختچه‌های ارغوان هنری سنتی Ùˆ بومی ایجاد Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ به ارغوان بافی معروف است. این هنر دستی با ترکه‌های ارغوان، گاهی طبیعی Ùˆ خودرو از دره‌های منطقه مایان طرقبه انجام Ù…ÛŒ‌شود. برداشت ترکه‌های ارغوان معمولاً در اواسط بهار آغاز Ùˆ تا اواخر پاییز ادامه دارد. پس از جمع‌آوری ترکه‌ها آن‌ها را در محیطی خیس Ùˆ نم‌دار Ù…ÛŒ‌خوابانند Ùˆ آماده کار Ù…ÛŒ‌کنند Ùˆ با بافتن ترکه‌های ارغوان به هم، سبدها Ùˆ اقلام تزئینی تولید Ù…ÛŒ‌کنند.

تولیدات نمدی

نمد از پشم گوسفند تنیده شده به دست Ù…ÛŒ‌آید. نمدهای زیبا Ùˆ مرغوب در شاندیز پیدا Ù…ÛŒ‌شود.

تابلوهای نفیس نقره

یکی از سوغاتی‌ها Ùˆ صنایع دستی نفیس Ùˆ زیبای مشهد، Ú©Ù‡ مردم به جهت تبرک به دوستان خود هدیه Ù…ÛŒ‌دهند، تابلوهای نفیس نقره است Ú©Ù‡ در اندازه‌های مختلف ساخته Ùˆ عرضه Ù…ÛŒ‌شود.