آرامگاه کوروش در شیراز

شیراز شهر ادب Ùˆ معرفت است این شهر بزرگ در استان فارس قرار دارد شهر شیراز دارای مکان های دیدنی ØŒ تاریخی  Ùˆ تفریحی است یکی از این بنا های مشهور جهانی Ùˆ تاریخی آرامگاه کوروش کبیر است با ایروناسیر همراه باشید تا با تور شیراز یک سفری به یادماندنی داشته باشید.
آرامگاه کوروش بزرگ Ú©Ù‡ مقبره کوروش دوم هخامنشی ملقب به Ú©.وروش بزرگ یا کوروش کبیر است، بنایی بی‌پیرایه ولی با معماری منحصربه‌فرد، در فاصله حدود یک کیلومتری جنوب غربی کاخ‌های پاسارگاد است. سایت آسمونی در این مقاله اطلاعات جامع Ùˆ کاملی در مورد پاسارگاد شیراز آرامگاه کوروش کبیر برای شما عزیزان تهیه Ùˆ تنظیم کرده است Ú©Ù‡ در ادامه Ù…ÛŒ خوانید.این بنا از همه سوی دشت مرغاب پیداست، به‌ویژه اگر از سمت جنوب غربی از راه باستانی گذر کنیم Ùˆ از تنگه بلاغی وارد دشت شویم، نخستین چیزی Ú©Ù‡ جلب توجه Ù…ÛŒ‌کند آرامگاه کوروش است. این اثر در سال Û²Û°Û°Û´ میلادی به عنوان زیر مجموعه پاسارگاد تحت شماره Û±Û±Û°Û¶ در میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.آرامگاه کوروش تنها بنایی در پاسارگاد است Ú©Ù‡ توصیف آن در منابع یونانی آمده‌است. از قدیمی‌ترین توصیف‌های مربوط به آرامگاه کوروش Ù…ÛŒ‌توان به توصیف اریستوبولوس، یکی از همراهان اسکندر مقدونی در لشکرکشی‌اش به قلمرو هخامنشیان نام برد Ú©Ù‡ توسط آریان در کتاب آناباسیس اسکندر بدین Ø´Ú©Ù„ ثبت شده‌است: قسمت‌های پایینی آرامگاه از سنگ‌هایی تشکیل شده بود Ú©Ù‡ به Ø´Ú©Ù„ مربع بریده شده بودند Ùˆ در Ú©Ù„ یک قاعده مستطیلی Ø´Ú©Ù„ را تشکیل Ù…ÛŒ‌دادند. بالای آرامگاه یک اتاق سنگی بود Ú©Ù‡ یک سقف Ùˆ یک در داشت Ùˆ به قدری باریک بود Ú©Ù‡ یک مرد کوتاه قد به‌سختی Ù…ÛŒ‌توانست داخل اتاق شود. در داخل اتاق یک تابوت طلایی وجود داشت Ú©Ù‡ پیکر کوروش را در داخل آن قرار داده بودند. یک نیمکت نیز با پایه‌هایی از طلا در کنار تابوت قرار داشت. یک پرده بابلی پوشش آن (احتمالاً نیمکت) بود Ùˆ کف اتاق نیز با فرش پوشانده شده بود. یک شنل آستین‌دار Ùˆ سایر لباس‌های بابلی روی آن قرار داشتند. شلوارها Ùˆ جامه‌های مادی در اتاق یافت Ù…ÛŒ‌شد، بعضی تیره Ùˆ بعضی به رنگ‌های دیگر بودند. گردن‌بند، شمشیر، گوشواره‌های سنگی با تزیینات طلا Ùˆ یک میز نیز در اتاق بودند. تابوت کوروش بین میز Ùˆ نیمکت قرار داشت. در محوطه آرامگاه یک ساختمان Ú©ÙˆÚ†Ú© برای روحانیون وجود داشت Ú©Ù‡ وظیفه نگهداری آرامگاه کوروش را بر عهده داشتند.در سال ÛµÛ²Û¹ پیش از میلاد کوروش به قبایل سکاها در آسیای مرکزی (شمال شرق ایران) حمله کرد Ùˆ در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. ÙˆÛŒ را در این مقبره دفن کردند. 

مشخصات بنا 

طرح آرامگاه کوروش بزرگ از نمای بالا، اثر ارنست هرتسفلد. هرتسفلد این طرح را بین سال‌های Û±Û¹Û°Ûµ Ùˆ Û±Û¹Û²Û¸ (به احتمال زیاد Û±Û¹Û°Ûµ) کشیده‌است. در این نما سقف آرامگاه برش خورده‌است Ùˆ قسمت شیروانی مانند Ùˆ فضای خالی زیر آن برداشته شده‌اند تا اتاقک آرامگاه دیده شود. به دیوارهای ضخیم اتاقک توجه کنید Ú©Ù‡ حدود Û±Ù«Ûµ متر ضخامت دارند. ابعاد داخلی اتاق Û³Ù«Û±Û· متر طول، Û²Ù«Û±Û± عرض Ùˆ Û²Ù«Û±Û± متر ارتفاع است. همچنین رویش گیاهان در سنگ‌های خارجی آرامگاه قابل توجه‌است Ú©Ù‡ باعث تخریب سنگ‌ها نیز شده بود. طرح محوطه آرامگاه کوروش بزرگ از نمای بالا، اثر ارنست هرتسفلد. به ستون‌ها Ùˆ دیوارها توجه کنید Ú©Ù‡ در زمان بازدید هرتسفلد در محوطه آرامگاه وجود داشتند. دیوارها احتمالاً به مسجد پاسارگاد تعلق داشته‌اند.آرامگاه کوروش در گوشه جنوبی محوطه‌ای جا دارد Ú©Ù‡ زمانی بوستان شاهی پاسارگاد بوده‌است Ùˆ از سنگ‌های آهکی سفیدی Ú©Ù‡ به زردی متمایل است Ùˆ احتمالاً از معدن سیوند تأمین شده‌است، بنا شده‌است. ساختمان آرامگاه دو هزار Ùˆ پانصد سال در برابر عوامل مخرب طبیعی Ùˆ غیرطبیعی پایداری کرده‌است Ùˆ هنوز در دشت پاسارگاد پابرجاست. قاعده یا زیربنای اصلی آن سکویی است سنگی Ú©Ù‡ طرح آن یک مربع مستطیل به طول Û±Û³Ù«Û³Ûµ متر Ùˆ عرض Û±Û²Ù«Û³Û° متر Ù…ÛŒ‌سازد. این ساختمان از دو قسمت کاملاً متمایز تشکیل شده‌است؛ یک سکوی سنگی شش پله‌ای، Ùˆ یک اتاق با سقف شیروانی بر فراز پله ششم. Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ Ú©Ù„ÛŒ بنا اندکی بیش از Û±Û± متر است. سکوی اول — Ú©Ù‡ پلهٔ اول را تشکیل Ù…ÛŒ‌دهد — Û±Û¶Ûµ سانتیمتر ارتفاع دارد، اما حدود Û¶Û° سانتیمتر آن در اصل نتراشیده Ùˆ پنهان بوده‌است، یعنی این هم مانند پلکان دوم Ùˆ سوم دقیقاً Û±Û°Ûµ سانتیمتر ارتفاع داشته‌است. پلکان چهارم Ùˆ پنجم Ùˆ ششم هر یک ÛµÛ·Ù«Ûµ سانتیمتر ارتفاع دارند. پهنای سکوها نیم متر است Ùˆ سطح سکوی ششمین Ú©Ù‡ قاعده اتاق آرامگاه را تشکیل Ù…ÛŒ‌دهد، حدود Û¶Ù«Û´Û° متر در ÛµÙ«Û³Ûµ متر است.اتاق آرامگاه دارای Û³Ù«Û±Û· متر طول، Û²Ù«Û±Û± متر عرض Ùˆ Û²Ù«Û±Û± متر ارتفاع است. دیوارش ستبر است Ùˆ تا Û±Ù«Ûµ متر ضخامت دارد Ùˆ از چهار ردیف سنگ نیک تراشیده، درست شده‌است. ردیف‌های اول Ùˆ دوم بلندتر از ردیف سوم Ùˆ چهارم‌اند Ùˆ در ضلع شمال غربی ظاهراً دری دو لنگه Ú©Ù‡ کشویی باز Ù…ÛŒ‌شد، وجود Ù…ÛŒ‌داشت Ú©Ù‡ اینک از بین رفته‌است. مدخل کنونی Û·Û¸ سانتی‌متر پهنا Ùˆ Û±Û´Û° سانتی‌متر بلندی دارد Ùˆ آستانه آن نیز عمیق است. در هر یک از دو گوشه آستانهٔ Ú©ÙˆÚ†Ú©ØŒ یک فرورفتگی برای پاشنه درها درست کرده‌اند Ùˆ شیارهایی افقی به عمق Û±Û¶ سانتیمتر در یک سمت Ùˆ ده سانتی متر در سمتی دیگر، تا دو لنگه در هنگام بازشدن در آن‌ها راه یابند Ùˆ جای گیرند.در پیشانی اتاق آرامگاه یعنی در مثلث بالای درگاه، یک Ú¯Ù„ بسیار آراسته نقش کرده بودند Ú©Ù‡ امروز تنها نیمی از آن، آن هم به صورت بسیار ضعیف باقی‌مانده‌است. مسافری اروپایی به نام یوهان آلبرشت فون ماندلسلو در سال Û±Û¶Û³Û¸ میلادی این Ú¯Ù„ را دیده‌است Ùˆ تصویر آن را نیز در نقشی Ú©Ù‡ از آرامگاه کوروش کشیده‌است، آورده‌است ولی تا مدت‌ها این نقش از یاد رفته بود Ùˆ یا به صورت دیگری تعبیر Ù…ÛŒ‌شد تا آنکه دیوید استروناخ در سال Û±Û¹Û¶Û´ میلادی آن را بازیافت Ùˆ توصیف Ùˆ تفسیر نمود. Ú¯Ù„ مورد بحث Û±Û² پر اصلی Ù…ÛŒ‌داشت Ú©Ù‡ خارج از محوطهٔ آن Û²Û´ پر دیگر Ùˆ بیرون از اینها Û²Û´ پر نوک‌دار دیگر آورده بودند. این نقش به تصویر خورشید Ù…ÛŒ‌ماند Ùˆ با توجه به اینکه ایرانیان نام کوروش را با خورشید تطابق داده بودند، این Ú¯Ù„ خورشیدی نماد Ùˆ مظهر شخص کوروش Ùˆ نمودار مقام روحانی او نزد ایرانیان بوده‌است. Ø³Ù‚ف آرامگاه از درون صاف Ùˆ ساده‌است ولی از بیرون شیروانی Ø´Ú©Ù„ است Ùˆ شیب دو طرفهٔ ان به Ø´Ú©Ù„ عدد هشت است. این سقف از دو سنگ گران پیکر ساخته شده‌است Ú©Ù‡ بر روی آن یک سنگ هرمی به قاعدهٔ Û¶Ù«Û²Ûµ متر در Û³ متر Ùˆ به کلفتی نیم متر قرار گرفته‌است Ùˆ بر روی آن، سنگ بالای سقف جای Ù…ÛŒ‌داشت، Ú©Ù‡ اکنون موجود نیست. گمان Ù…ÛŒ‌رود Ú©Ù‡ طبق سنت هخامنشی، برای سبک شدن Ùˆ بهتر جابه‌جا کردن سنگ‌های گران، داخل سقف را گود کرده‌اند. فرصت‌الدوله شیرازی به وجود فضای خالی میان سقف درون Ùˆ سقف شیب‌بامی بیرون Ù¾ÛŒ برده‌بود Ùˆ آن را محل دفن مرده دانسته بود:سقف آن از طرف بیرون شیب بامی است ولی از درون مسطح است. لهذا از پشت این سقف مسطح اندرون تا زیر مقعر سقف بیرون مجوف است به Ø´Ú©Ù„ مثلث Ùˆ آن جا محل دفن مرده بوده Ùˆ در زمان‌های گذشته پشت بام را سوراخ کرده Ùˆ سنگ هایش را شکسته‌اند. بعضی از اهالی Ú©Ù‡ از آنجا بالا رفته، آن دخمه را دیده‌اند، مذکور بودند Ú©Ù‡ در آن تابوت از سنگ نهاده‌اند Ùˆ مرده در آن تابوت بوده. اکنون جسد هبا منثور است. این قسمت میان تهی Ú©Ù‡ فرصت شیرازی از آن یاد Ù…ÛŒ‌کند، عبارت است از یک گودی به طول Û´Ù«Û·Ûµ متر Ú©Ù‡ حدود یک متر عرض دارد Ùˆ Û¸Ûµ سانتیمتر عمق. برای این Ú©Ù‡ درازی این گودی استقامت سقف را متزلزل نکند، آنرا دو تکه‌ای ساخته‌اند.ولی این نظر Ú©Ù‡ فضای خالی محل قرار گرفتن تابوت یا حتی دو تابوت (با توجه به تقسیم فضای میان‌تهی به دو) بوده‌است، در گذشته طرفدارانی داشته‌است.کف اتاقِ آرامگاه از دو تخته‌سنگ سترگ تشکیل شده‌است. طبق گزارش جرج کرزن (Û±Û¸Û¹Û²Ù…) تخته‌سنگ بزرگ‌تر از حفره‌های بزرگی Ú©Ù‡ در آن کنده شده بود آسیب دیده بود. احتمالاً برای اینکه معلوم شود زیرش چیست.بنای آرامگاه بدون ملاط ساخته شده بود، ولی بست‌های فلزی دم چلچله‌ای، سنگ‌های آن را به هم متصل Ù…ÛŒ‌کرد Ú©Ù‡ تقریباً همهٔ آنها را کنده Ùˆ برده بودند Ùˆ گودی‌های ناخوشایندی به جای گذارده بودند Ú©Ù‡ به استقامت بنا آسیب Ù…ÛŒ‌رساند. تیمی تحت سرپرستی علیرضا شاپور شهبازی تا آنجایی Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ‌شد این گودیها را با تکه سنگ‌هایی Ú©Ù‡ از معدن سیوند آورده بودند، تعمیر کرد.کسانی Ú©Ù‡ در قرن نوزدهم از آرامگاه بازدید کرده‌اند Ùˆ مشاهداتشان را ثبت کرده‌اند، سخن از ستون‌های دور آرامگاه کوروش رانده‌اند. لیک در حال حاضر اثری از این ستونها Ùˆ سایر بناهای اطراف آرامگاه نمانده‌است. برای نمونه فرانتس هاینریش وایسباخ محقق Ùˆ خاورشناس آلمانی Ú©Ù‡ در اواخر قرن نوزدهم میلادی از پاسارگاد بازدید کرده‌است Ùˆ شرحی از بناهای موجود در پاسارگاد نوشته‌است، توصیفی به شرح زیر از ستون‌های دور آرامگاه کوروش داده‌است: pasargad3 پاسارگاد شیراز، آرامگاه کوروش بزرگسه طرف آرامگاه را Û²Û² ستون احاطه کرده‌اند. اثراتی از دیواری دو لایه Ú©Ù‡ ستونها را احاطه کرده‌است دیده Ù…ÛŒ‌شود. طول هر یک از ردیف ستونهایی Ú©Ù‡ مقابل هم قرار گرفته‌اند Û³Û° متر Ùˆ طول ردیف ستونهایی Ú©Ù‡ به این دو ردیف عمود است Û³Û² متر است. طول دو ردیف مقابل هم از دیوار داخلی Û³Ûµ متر Ùˆ طول بخش دیگر از دیوار داخلی Û´Û² متر است. در اینکه دیوار خارجی از ابتدا وجود داشته‌است، Ø´Ú© Ùˆ تردید هست. دیوار خارجی دیوار عظیمی است Ú©Ù‡ باقی‌مانده‌هایی از یک دروازه بدان تکیه کرده‌است. 

چند دهه پیش از وایسباخ، کِر پورتر Ú©Ù‡ در سال Û±Û¸Û±Û¸ میلادی از آرامگاه دیدن کرده بود، دیده‌های خود را از وضعیت ستونها چنین بیان کرده‌است: 

یک منطقه وسیع Ú©Ù‡ محدوده آن به وسیلهٔ پایه Û²Û´ ستونِ گِرد، مشخص شده است، ساختمان را به مانند یک مربع در میان گرفته است. قطر هر ستون Û³ پا Ùˆ Û³ اینچ [تقریباًّ Û¹Û¹ سانتیمتر] است. هر ضلع مربع توسط Û¶ ستون کامل Ù…ÛŒ‌شود Ú©Ù‡ فاصله هر ستون از ستون کناریش Û±Û´ پا [تقریباً ۴،۲۷ متر] است. Û±Û· ستون هنوز ایستاده هستند، ولی دور Ùˆ برشان انباشته از آشغال است، Ùˆ خام‌دستانه توسط دیواری گِلی به هم وصل شده‌اند.دربارهٔ منشأ سبک معماریِ بنا نظرات متفاوتی ابراز شده‌است. طیف این نظرات گسترده‌است Ùˆ شامل منشأ یونانی آسیای صغیر، میانرودی، مصری، عیلامی Ùˆ ایرانی اصیل Ù…ÛŒ‌شود. بهرام فره‌وشی در مورد پوشش خرپشته‌ای روی آرامگاه کوروش نوشته‌است Ú©Ù‡ گورهای آریائیانی Ú©Ù‡ نخستین بار به سیلک آمده‌اند نیز به همین ترتیب پوشانده شده‌است Ùˆ این Ù…ÛŒ‌رساند Ú©Ù‡ هنوز نخستین پادشاهان هخامنشی آرامگاه‌های خود را بنابر رسم قدیم Ùˆ به طوری Ú©Ù‡ در نواحی باران خیز شمال ایران‌زمین معمول بوده Ù…ÛŒ‌ساختند.

کتیبه‌های آرامگاه در منابع یونانی

 Ø¢Ø±ÛŒØ§Ù†ØŒ استرابون Ùˆ پلوتارک به تفصیل از مقبرهٔ کوروش سخن رانده‌اند. آریان نوشته‌است Ú©Ù‡ روی آرامگاه کوروش نوشته‌ای به خط میخی پارسی باستان وجود داشت به این مضمون:ای انسان. من کوروش پسر کمبوجیه هستم، Ú©Ù‡ شاهنشاهی پارس را بنیاد کردم Ùˆ شاه (Ú©Ù„) آسیا بودم. پس به این آرامگاه بر من رشک مبر.این نوشته با اختلاف بسیار Ú©Ù…ÛŒ توسط استرابون Ùˆ پلوتارک نیز نقل شده‌است. اگرچه تحقیقات جدید درستی وجود چنین نوشته‌ای در آرامگاه کوروش را زیر سؤال برده‌است اما ساختار ساده Ùˆ بدون تزئین بنا مضمون همین نوشته را منتقل Ù…ÛŒ‌کند.داندامایف معتقد است Ú©Ù‡ جملهٔ «Ø¨Ø± من رشک مبر» به‌وضوح دلالت دارد بر اینکه کتیبهٔ مزبور از آرامگاه کوروش اخذ نشده‌است، بلکه مولود افکار Ùˆ خیالات واهی Ùˆ بی‌اساس یونانیان است.به گفتهٔ ÙˆÛŒ در هیچ‌یک از کتیبه‌های هخامنشیان نظیر چنین مطلبی دیده نمی‌شود ولی از طرف دیگر «Ø±Ø´Ú© Ù…ÛŒ‌برم» غالباً بر سنگ آرامگاه‌های یونانی دیده Ù…ÛŒ‌شود. وانگهی به نظر داندامایف اصلاً این عبارات مخالف تصور پارسیان قرن ششم (پیش از میلاد) دربارهٔ ناپایداری Ùˆ عدم ثبات عظمت Ùˆ بزرگی زمین است، در حالیکه مولفان یونانی برای این مطلب اهمیت خاصی قائل‌اند.استرابون متن کتیبهٔ دیگری در آرامگاه کوروش را به نقل از اُنِسیکْریت آورده‌است: «Ø§ÛŒÙ†Ø¬Ø§ آرامگاه من کوروش شاهنشاه است». در روایت انسیکریت این کتیبه به دو زبان فارسی Ùˆ یونانی ولی هر دو به خط فارسی آمده بود. داندامایف مضمون Ùˆ اسلوب این کتیبه را Ú©Ù‡ خالی از نظرات فلسفی یونانیان است به آنِ کتیبه‌های سایر پادشاهان هخامنشی نزدیک Ù…ÛŒ‌داند. ولی در وجودش — بدان نحو Ú©Ù‡ توصیف شده‌است — تردید Ù…ÛŒ‌کند. Ú†Ù‡ به عقیدهٔ ÙˆÛŒ به خط میخی نمی‌توان زبان یونانی را نوشت. به علاوه، او انسیکریت را با توجه به روایت‌هایش از عجایب هند، نظیر داستان اسب آبی Ùˆ مارهایی به طول Û´ متر، راوی موثقی نمی‌داند. داندامایف در نهایت نتیجه Ù…ÛŒ‌گیرد Ú©Ù‡ از آنجایی Ú©Ù‡ اغلب مؤلفان یونانی دربارهٔ کتیبه‌های منقوش بر روی مقبره کوروش مطالبی نگاشته‌اند، بر روی آرامگاه کوروش در پاسارگاد در واقع کتیبه‌هایی وجود داشته است؛ ولی این کتیبه‌ها اولاً مضمونشان نوع دیگری بوده است Ùˆ در ثانی امکان دارد Ú©Ù‡ آنها در زمان کوروش تهیه نشده باشند، بلکه بعد از مرگ ÙˆÛŒ در دوران شاهنشاهی داریوش تدوین یافته باشند، زیرا معمولاً کتیبه‌های سنگ‌های آرامگاه پس از مرگ تنظیم Ù…ÛŒ‌گردد.آرامگاه کوروش بزرگ Ú©Ù‡ به احتمال زیاد پیش از مرگ ÙˆÛŒ Ùˆ به فرمان خودش ساخته شده‌است ØŒ در همه دوره هخامنشی مقدس به شمار Ù…ÛŒ‌رفت Ùˆ به خوبی از آن نگهداری Ù…ÛŒ‌کردند. به گفتهٔ آریان، در زمان شاهنشاهی کمبوجیه، مغانی Ú©Ù‡ وظیفه نگهداری از آرامگاه کوروش بزرگ را داشتند، سهمیه‌ای به شرح یک گوسپند Ùˆ مقدار معینی شراب Ùˆ خوراکی در روز Ùˆ یک اسب در ماه جهت قربانی کردن برای کوروش بزرگ، از شاهنشاه دریافت Ù…ÛŒ‌کردند. در حمله اسکندر مقدونی یکی از مقدونی‌ها در این آرامگاه را شکسته Ùˆ اشیا آن را تاراج کرده Ùˆ کالبد را گزند رسانده بود. اسکندر دستور داد آرامگاه کوروش را مرمت کنند. Ù‡Ú©Ù„ Ùˆ یاردلی با اشاره به مرمت آرامگاه Ùˆ نقل قولی از پلوتارک مبنی بر مجازات عاملان تعارض به آرامگاه مینویسند Ú©Ù‡ هدف اسکندر از این کار علاقه شخصی او به کوروش Ùˆ حرکتی خیراندیشانه/سیاسی بود تا بتواند خود را جانشین مشروع کوروش Ùˆ هخامنشیان معرفی کند. از وضعیت آرامگاه در دوره‌های اشکانی Ùˆ ساسانی اطلاع چندانی در دست نیست.در دوره اسلامی تعبیر اصلی بنا دیگر مشخص نبود Ùˆ از سوی دیگر مردم هم ساخت بناهای با عظمت سنگی را خارج از قوه بشریت Ù…ÛŒ‌دانستند Ùˆ به سلیمان Ú©Ù‡ طبق عقاید اسلامی، دیوان را برای کارهای دشوار در خدمت داشته است، نسبت Ù…ÛŒ‌دادند. به‌همین جهت آرامگاه کوروش بزرگ را هم از بناهای سلیمان Ù…ÛŒ‌شمردند Ùˆ آن‌را به مادر او منسوب Ù…ÛŒ‌کردند Ùˆ «Ù…شهد مادر سلیمان» Ù…ÛŒ‌خواندند. در دوران اتابکان فارس به دست سعد بن زنگی در سال Û¶Û²Û° یا Û¶Û²Û±Ù‚ با استفاده از ستون‌ها Ùˆ سنگ‌های کاخ‌های پاسارگاد، مسجد جامعی در پیرامون آرامگاه ساخته Ùˆ محرابی نیز بر سنگ درون اتاق آرامگاه حجاری شد. در سال Û±Û³ÛµÛ° خورشیدی به هنگام جشن‌های دوهزار Ùˆ پانصد ساله سنگ‌ها به کاخ‌ها منتقل شدند. 

در آثار کلاسیک فارسی، اشاره به این بنا موجز، ناچیز Ùˆ پراکنده‌است. فارس‌نامهٔ ابن بلخی (ÛµÛ±Û°Ù‚ ~ Û±Û±Û±Û¶Ù…) از کهن‌ترین آثار فارسی‌است Ú©Ù‡ به این بنا اشاره کرده‌است: 

مرغزار کالان نزدیکی گور مادر سلیمان است طول آن چهار فرسنگ اما عرض ندارد مگر اندکی Ùˆ گور مادر سلیمان از سنگ کرده‌اند خانهٔ بچهار سو هیچ‌کس در آن خانه نتواند نگریدن Ú©ÛŒ گویند Ú©ÛŒ طلسمی ساخته‌اند Ú©ÛŒ هر Ú©ÛŒ در آن نگرد کور شود اما کسی را ندیده‌ام Ú©ÛŒ این آزمایش کند.دو سده Ùˆ اندی پس از آن حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب همین مطلب را Ú©Ù‡ از ابن بلخی گرفته‌است — Ùˆ خود بدین موضوع به تلویح اشاره کرده‌است — ذیل همان مرغزار کالان آورده‌است. یان استرایس جهانگرد هلندی Ú©Ù‡ در قرن هفدهم میلادی (Û±Û¶Û·Û²Ù… ~ Û±Û°Û¸Û²Ù‚) از پاسارگاد بازدید کرده‌است، از مشهد مادر سلیمان به عنوان زیارتگاه نام Ù…ÛŒ‌برد Ùˆ Ù…ÛŒ‌گوید Ú©Ù‡ مخصوص زنان Ù…ÛŒ‌بود Ùˆ «Ù…ومنه‌هایی… سه بار قبر را به پیشانی Ù…ÛŒ‌ساییدند Ùˆ همان تعداد بار Ù…ÛŒ‌بوسیدند، ذکر کوتاهی زیر لب Ù…ÛŒ‌گفتند… Ùˆ Ù…ÛŒ‌رفتند.»Ù†Ø®Ø³ØªÛŒÙ† شخصی Ú©Ù‡ دریافت مشهد مادر سلیمان همان آرامگاه کوروش بزرگ است Ú©Ù‡ نویسندگان اروپای باستان از آن نام برده‌اند، رابرت کرپورتر جهانگرد Ùˆ دیپلمات انگلیسی بود Ú©Ù‡ در سال Û±Û¸Û±Û¸ میلادی (~ Û±Û²Û³Û³Ù‚) از پاسارگاد دیدن کرده بود. البته موریه در سال Û±Û¸Û°Û¹ (~ Û±Û²Û²Û³Ù‚) این احتمال را پیش کشیده بودند Ú©Ù‡ بنای مذکور آرامگاه کوروش باشد. لیک خود آن را رد کرده بود. جرج کرزن، کر پورتر را نخستین انگلیسی‌ای دانسته‌است Ú©Ù‡ بنای کوروش را باز شناخت Ùˆ احتمال داده‌است Ú©Ù‡ نخستین بازشناسنده گروتفند آلمانی بوده باشد. گروتفند پس از بررسی سفرنامه موریه احتمال قوی داد Ú©Ù‡ دشت مرغاب همان پاسارگاد است Ùˆ بعد از بازدید از محل با مقایسه مشخصات محل با حقایق تاریخی Ùˆ گزارش‌های تاریخ‌نگاران باستانی، به این موضوع Ùˆ اینکه بنایی Ú©Ù‡ بین افراد محلی به مشهد مادر سلیمان شهرت پیدا کرده‌است، همان آرامگاه کوروش بزرگ بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشیان است، یقین پیدا کرد پاسکال کوست نیز در تصویری Ú©Ù‡ از این آرامگاه در سال Û±Û¸Û´Û° منتشر کرده، آن را آرامگاه منتسب به کورش نامیده است. با این حال در دههٔ پایانی قرن نوزدهم هنوز یکی‌بودن بنا Ùˆ آرامگاه کوروش نزد بسیاری از دانشوران اروپایی مقبول نبود. برخی مخالفان محل پاسارگارد را جایی جز مرغاب Ù…ÛŒ‌دانستند؛ مثلاً دارابگرد. بسیاری از مخالفان صاحب قبر را مؤنث Ù…ÛŒ‌دانستند؛ البته نه مادر سلیمان پیغمبر یهود بلکه مثلاً بانویی هخامنشی. وایسباخ آرامگاه کوروش بزرگ را نه بنای مورد بحث در این نوشتار، بلکه بنایی موسوم به زندان سلیمان در پاسارگاد Ù…ÛŒ‌دانست، Ú©Ù‡ البته با یافته‌های باستان‌شناسی امروز احتمال فراوان Ù…ÛŒ‌رود Ú©Ù‡ آرامگاه کمبوجیه باشد. در ویراست Û±Û° دانشنامهٔ بریتانیکا (Û±Û¹Û°Û²Ù…) نوشته شده‌است: «Ø¢Ø±Ø§Ù…گاه مرغاب نمی‌تواند از آنِ کوروش باشد، چنان‌Ú©Ù‡ غالباً گمان Ù…ÛŒ‌رود.» Ùˆ محل پاسارگاد نزدیک دارابگرد دانسته شده‌است. لیک در ویراست Û±Û± همان دانشنامه (Û±Û¹Û±Û±Ù…) دیگر محل پاسارگاد مرغاب دانسته شده‌است Ùˆ آرامگاهْ از آنِ کوروش. pasargad2 پاسارگاد شیراز، آرامگاه کوروش بزرگدر همان دوران Ùˆ پیش از فرارسیدن قرن Û²Û° میلادی، فرصت الدوله شیرازی در کتاب آثار عجم، در زیر نگاره‌ای Ú©Ù‡ خود از آرامگاه کوروش بزرگ نقاشی کرده است، نوشته‌است:

 ÛŒÚ©ÛŒ از مورخین Ù…ÛŒ‌گوید چون برخی جمشید را سلیمان میدانند شاید مادرش در آنجا مدفون باشد لهذا باین اسم خوانده شده اما در یکی از تواریخ اروپا مرقومست Ú©Ù‡ سلیمان ابی جعفر برادر هارون الرشید شهر پسارگیدی را تحویل داشته وقتی از جانب خلیفه به حکومت آنجا رفته، مادرش Ú©Ù‡ همراه بوده در آن سرزمین درگذشته Ùˆ بخاک مدفون آمده از آنوقت معروف به قبر مادر سلیمان گردیده Ùˆ بطول زمان گمان نموده‌اند سلیمان نبی است پس مشهد ام‌النبی نیز گفته‌اند Ùˆ الله اعلم. این بلوک از شهرهای بزرگ ایران Ùˆ اولین بناست Ú©Ù‡ نهاده شده… سن حسینی فسایی در فارس‌نامهٔ ناصری (Û±Û³Û±Û°Ù‚ ~ Û±Û¸Û¹Û³Ù…) نظری مشابه مطرح Ù…ÛŒ‌کند. با این تفصیل Ú©Ù‡ چون عجم جمشید Ùˆ سلیمان را یکی Ù…ÛŒ‌دانسته‌اند قبر مادر جمشید را قبر مادر سلیمان خوانده‌اند. با آنکه هم فرصت‌الدولهٔ شیرازی Ùˆ هم میرزا حسن حسینی فسایی با شاهان هخامنشی آشنا بوده‌اند، این بنا را متعلق به کسی از این شاهان ندانسته‌اند. در سال‌های آغازین قرن بیستم هنوز عامهٔ مردم ایران آرامگاه را مشهد مادر سلیمان Ù…ÛŒ‌دانستند. مؤمنات به زیارتش Ù…ÛŒ‌رفتند Ùˆ حاجت Ù…ÛŒ‌طلبیدند. الیوت کروشی ویلیامز دولتمرد انگلیسی Ú©Ù‡ در اوایل قرن بیستم به ایران سفر کرده بود در سفرنامه‌ای Ú©Ù‡ نوشته‌است (Û±Û¹Û°Û·Ù…) با لحن خاص انگلیسیان Ù…ÛŒ‌گوید: «Ø¨Ù‡ نظر Ù…ÛŒ‌آید ایرانی افسانه را به تاریخ Ùˆ خرافات را به هر دو ترجیح Ù…ÛŒ‌دهد. از این رو امروز آرامگاه کوروش در سرزمین خودش با نام ‘تخت مادر سلیمان’ شناخته Ù…ÛŒ‌شود». ÙˆÛŒ پس از انتقاداتی Ú©Ù‡ شامل بی‌اعتنایی ایرانیان به تاریخ Ùˆ بی‌اطلاعی ایشان از آن Ù…ÛŒ‌شود Ù…ÛŒ‌گوید: «Ú†Ù†ÛŒÙ† است Ú©Ù‡ آرامگاه کوروش به‌طرزی مبهم نصیب ‘مادر سلیمان’ Ù…ÛŒ‌شود Ùˆ قوّت‌های فراطبیعی به این موجود الوهی Ú©Ù‡ گمان Ù…ÛŒ‌رود در قبر خفته‌است نسبت داده Ù…ÛŒ‌شود.» مسافر انگلیسی در ادامه شرح Ù…ÛŒ‌دهد Ú©Ù‡ دختران Ùˆ مخدرات Ú©Ù‡ مشکلات عشقی یا کمبودهای عاطفی Ùˆ جز آن Ù…ÛŒ‌دارند پیشکش‌هایی Ú©Ù‡ شامل قوطی‌های حلبی Ù…ÛŒ‌شود به درون آرامگاه Ù…ÛŒ‌آورند Ùˆ به ریسمانی Ú©Ù‡ در گوشهٔ اندرونی بسته شده‌است Ù…ÛŒ‌آویزند. ویلیامز با نظر به کیفیت نازل هدایا نتیجه Ù…ÛŒ‌گیرد Ú©Ù‡ اعتقاد زوار یا غایت مطلوبشان ارزش چندانی نمی‌دارد. او مشاهداتش از این نمونهٔ «Ø¨ÛŒ‌اعتنایی طنزآمیز زمان به خواسته‌های مردان بزرگ» را چنین به پایان Ù…ÛŒ‌برد: «Ú©ØªÛŒØ¨Ù‡‌ها از بین رفته‌است Ùˆ آرامگاه، Ú©Ù‡ از صاحبان اصلی‌اش باز گرفته شده‌است، به مزاری برای پیشکش‌های دونِ مردمی نادان به موجودی موهوم، فرو کاسته شده‌است. چون در انبوه دخیل‌های بسته‌شده Ùˆ حلبی‌جات نگریستم با خود اندیشیدم Ú©Ù‡ آیا کوروش خبر دارد Ùˆ آیا اهمیت Ù…ÛŒ‌دهد؟»

 Ø§Ø±ÙˆÙ¾Ø§ÛŒÛŒØ§Ù† قرن نوزدهم Ùˆ اوایل قرن بیستم، همواره با احترام از مقبره یاد کرده‌اند، مثلاً پرسی سایکس مورخ Ùˆ ژنرال انگلیسی در مورد آن گفته است: 

من دوبار از این آرامگاه بازدید کرده‌ام. Ùˆ هر بار احساس کرده‌ام Ú©Ù‡ دیدن اصلِ مقبرهٔ کوروش «Ø´Ø§Ù‡ جهان، شاه بزرگ» Ú†Ù‡ افتخار بزرگی برایم بوده‌است. وانگهی Ø´Ú© دارم Ú©Ù‡ هیچ بنایی باشد Ú©Ù‡ به‌لحاظ اهمیت تاریخی برای ما آریایی‌ها، از آرامگاه بنیان‌گذار شاهنشاهی ایران، Ú©Ù‡ Û²Û´Û´Û° سال پیش در اینجا دفن شده‌است، در گذرد.در سال Û±Û³ÛµÛ° خورشیدی به مناسبت ۲۵۰۰امین سالگرد شاهنشاهی ایران، جشنهای مفصلی برگ